“Të qenët baba nuk është diçka që e bëjnë burrat e përsosur, por është diçka që e përsos burrin.” (Frank Pittman)
Të bëhesh prind mund të jetë një nga përvojat më të gëzueshme si për burrat ashtu edhe për gratë. Kalimi në prindëri ndikon në mënyrë vendimtare në fusha të ndryshme të funksionimit te të dy prindërit. Dhe, ashtu si nënat e reja, edhe baballarët e rinj mund ta kenë të vështirë të përshtaten me kërkesat dhe sfidat e dinamikës së re.
Kujdesi për një foshnjë mund të shkaktojë ndërprerje të mëdha në rutinë. Shumë baballarë të rinj mund të jenë të papërgatitur ose të pasigurt për rolin e tyre, gjë që e shton më tej presionin e sfidave të përditshme.
Për më tepër, atësia sjell një sërë përgjegjësish, pritshmërish dhe afatesh që kërkojnë një sasi të konsiderueshme durimi, pune të palodhur dhe sakrifice.
Shtatzënia e partneres është një periudhë tronditëse në jetën e burrave. Ndërsa hyjnë në një botë të panjohur, pa pasur as idenë më të vogël se çfarë t’i presë, shumë baballarë të rinj mund të përjetojnë nivele të konsiderueshme stresi, ankthi, pafuqie, vetëbesimi të ulët dhe humbje të motivimit, frikëra, shqetësim përballë pasigurisë, zemërim dhe frustrim.
Depresioni perinatal atëror (PPND) është real
Ashtu si gratë, edhe burrat mund të përjetojnë depresion në çdo moment të jetës së tyre, gjë që përfshin edhe periudhën perinatale (para ose pas lindjes së foshnjës).
Studimet kanë treguar se rreziku më i lartë për depresion te baballarët në pritje ndodh gjatë tremujorit të parë.
Një numër gjithnjë e më i madh studimesh tregon se kalimi në prindëri mund t’i vendosë burrat në një rrezik më të lartë për zhvillimin e ankthit perinatal atëror.
Baballarët që përjetojnë depresion dhe ankth zakonisht përmendin stresin si një faktor kryesor kontribues. Mungesa e gjumit, balancimi punë-jetë, ndryshimet në rutinat familjare, lodhja fizike, rolet kërkuese dhe pamundësia për t’u kujdesur për veten e përkeqësojnë simptomat e ankthit dhe depresionit. Për më tepër, mosditja se si të kujdesesh për një fëmijë ose mungesa e besimit në aftësitë e veta për t’u kujdesur për një foshnjë (vetë-efikasitet i ulët prindëror) mund të rrisë ndjenjat e pafuqisë te baballarët për herë të parë.
Cilat janë shkaqet dhe faktorët e rrezikut?
Një sërë faktorësh të tjerë rreziku mund të kontribuojnë në ndjeshmërinë e një babai ndaj depresionit perinatal, përfshirë:
- Histori personale ose familjare e depresionit: Episodet e mëparshme depresive, si dhe prania e çrregullimeve depresive në familje, mund të rrisin rrezikun e depresionit perinatal atëror.
- Ndryshimet hormonale: Nivelet e ulëta të testosteronit janë lidhur drejtpërdrejt me simptomat depresive te burrat.
Rënia e hormonit testosteron para dhe pas lindjes mund të shkaktojë depresion perinatal atëror.
- Ndjenja e përjashtimit ose shkëputjes: Ndërsa vëmendja e familjes zhvendoset te nëna dhe foshnja, shumë baballarë për herë të parë ndihen të lënë jashtë, të vetmuar, të izoluar, të shpërfillur apo madje të harruar. Pamundësia për të marrë pjesë në lidhjen emocionale nënë–foshnjë mund të shkaktojë gjithashtu simptoma depresive te babai.
- Depresioni i partneres: Episodet e depresionit ose ankthit te nëna mund të shkaktojnë ose të përkeqësojnë simptomat ekzistuese të depresionit te një baba i ri.
- Probleme në marrëdhënie: Pakënaqësia martesore, kritikat negative, mosmarrëveshjet e shpeshta, presioni emocional, vështirësitë në komunikim dhe problemet e përputhshmërisë rrisin ndjeshmërinë.
- Mungesa e mbështetjes sociale, si dhe vështirësitë financiare dhe/ose në vendin e punës (si fizike ashtu edhe mendore): Mungesa e mbështetjes praktike dhe emocionale, si dhe e inkurajimit nga familja, përveç stresit në punë, mund të jenë shkaktarë kritikë.
- Komplikimet gjatë shtatzënisë ose lindjes: Një shtatzëni e vështirë dhe një përvojë traumatike gjatë lindjes mund të rrisin gjasat e depresionit te baballarët në pritje ose të rinj. Për më tepër, kalimi nëpër trajtime të fertilitetit (pavarësisht nëse shkaku i infertilitetit është te burri apo gruaja në marrëdhënie) mund të ndikojë në vetëvlerësimin dhe vetëbesimin e burrave, duke ndikuar negativisht në shëndetin e tyre mendor.
- Humbja/brenga: Humbja e mëparshme e një fëmije ose vdekja e partneres mund të paraqesë një rrezik të shtuar për përjetimin e depresionit.
Cilat janë shenjat e depresionit dhe ankthit atëror?
Burrat shfaqin simptomat e depresionit ndryshe nga gratë. Megjithatë, ata mund të shfaqin disa simptoma tradicionale, përfshirë:
- Ndryshime në gjumë
- Ndryshime në oreks
- Pamundësi për të ndier kënaqësi
- Tërheqje nga familja/puna
- Sjellje shmangëse
Këto mund të shfaqen së bashku me disa simptoma më pak të dukshme, si:
- Zemërim
- Nervozizëm
- Ngurtësi emocionale (vështirësi për të ndjerë empati ndaj emocioneve të të tjerëve)
Gjithashtu, mund të shfaqen edhe disa simptoma somatike, si:
- Të përziera
- Lodhje
- Probleme të tretjes, si kapsllëku
- Hiperaciditet
- Dhimbje të përgjithshme (koka, shpina/nyjet)
Është e rëndësishme të theksohet se mendimet për vetëvrasje, abuzimi me substanca, dhuna ndaj partnerit intim dhe agresiviteti mund të jenë shprehje të një depresioni të padiagnostikuar.
Ankthi shpesh lidhet me gratë, por ai është gjithashtu i zakonshëm te burrat.
Simptomat që duhen vëzhguar janë si vijon:
- Shqetësim i vazhdueshëm dhe i tepruar lidhur me mirëqenien e foshnjës dhe të partneres dhe/ose ndjenja të pamjaftueshmërisë
- Shqetësim i brendshëm, ndjesi tensioni dhe gatishmërie të vazhdueshme
- Largim nga jeta shoqërore dhe intimiteti, izolim/distancim nga partnerja, familja dhe kolegët, kryesisht për shkak të frikës nga kritika, turpi, mosmiratimi dhe refuzimi
- Sjellje shmangëse, si përdorim i tepruar i ekranit, punë e tepruar, ngrënie nga stresi dhe/ose abuzim me substanca (nikotinë, duhan, drogë, alkool), të cilat shërbejnë si mekanizma negativë përballues/shpërqendrues për të shmangur ndjenjat e pakëndshme ose të dhimbshme
Pasojat negative të depresionit dhe ankthit perinatal atëror të patrajtuar
Shëndeti mendor i një babai kontribuon ndjeshëm në mirëqenien e përgjithshme të familjes. Ai ka një ndikim të thellë në lidhjen prind–foshnjë, në rregullimin emocional te fëmija dhe në marrëdhënien afatgjatë me partneren.
Studimet tregojnë se fëmijët që janë ekspozuar ndaj depresionit perinatal atëror shfaqin probleme psikologjike dhe të sjelljes shtatë vjet më vonë.
Një prej këtyre çrregullimeve ishte çrregullimi i sjelljes/çrregullimi kundërshtues sfidues: sjellje e theksuar mosbashkëpunuese ndaj figurave të autoritetit si prindërit, mësuesit etj.
Për më tepër, depresioni perinatal atëror është lidhur me një rrezik të shtuar për depresion te pasardhësit.
Në përgjithësi, kjo mund të çojë në cilësi dhe kënaqësi të ulët martesore në afat të gjatë, si dhe në më pak ngrohtësi dhe ndjeshmëri nga ana e babait.
Të kërkosh ndihmë nuk është shenjë dobësie, por shenjë vendosmërie, guximi dhe urtësie
Shumë baballarë vuajnë në heshtje, duke i mbajtur për vete vështirësitë e tyre mendore dhe emocionale, gjë që në fund e përkeqëson situatën. Ja disa masa që duhet të shërbejnë si një rrugë drejt parandalimit, zbulimit të hershëm dhe shërimit:
Jini të vetëdijshëm për simptomat e depresionit perinatal atëror (PPND):
Edhe pse është i ngjashëm me depresionin amnor, simptomat priren të shfaqen më shumë si zemërim, nervozizëm, shpërthime/emocione të papritura, shkëputje nga familja, miqtë dhe bashkëshortja, si dhe sjellje shmangëse.
Drejtohuni te familja, miqtë dhe profesionistët e kujdesit shëndetësor (mjekë të përgjithshëm apo specialistë):
Mos e përballoni i vetëm. Kërkoni ndihmë nga rrjetet mbështetëse që ofrojnë psikoedukim perinatal dhe ofrojnë psikoterapi dhe terapi në çift (sidomos kur të dy partnerët janë në depresion ose kur marrëdhënia po vuan).
Normalizoni bisedat rreth shëndetit tuaj mendor me një gjinekolog/obstetër ose pediatër gjatë vizitës suaj të radhës. Mund të bashkoheni gjithashtu në një grup mbështetës për baballarë, për t’u lidhur me përvojat e shumë baballarëve të rinj.
Pranoni ndjenjat tuaja dhe komunikoni hapur:
Pranoni se çdo gjë që mund të ndieni është reale dhe nuk ka asgjë për t’u turpëruar.
Shprehni ndjenjat tuaja me bashkëshorten, prindërit ose miqtë e afërt që krijojnë një hapësirë pa gjykim për të zhvilluar biseda të vështira emocionale. Gjithashtu, nxisni biseda të hapura edhe në lidhje me shëndetin mendor të partneres suaj.
Të qash nuk do të thotë se je i dobët në besim:
Burrat zakonisht pritet nga shoqëria që t’i shtypin emocionet e tyre. Pse duket e çuditshme kur shohim një burrë apo një djalë të qajë? Pse e stigmatizojmë apo e kufizojmë spektrin emocional të një burri? Gabimisht besohet se shprehja e çdo lloj ndjenje te burrat nuk është e pranueshme, madje as normale.
Duhet kuptuar se të qarat janë një reagim natyror njerëzor ndaj dhimbjes, trishtimit dhe pikëllimit; ato janë një dalje e domosdoshme emocionale që ruan mirëqenien mendore duke ulur barrën e problemeve të pazgjidhura.
Të ndihesh i cenueshëm përpara Zotit tënd dhe/ose njerëzve të dashur, apo edhe një terapisti, nuk është shenjë frike. Lotët janë një reagim normal njerëzor ndaj humbjes/dhimbjes dhe nuk janë diçka në kundërshtim me besimin.
Hazret Profeti Muhammed s.a.v.s. tregoi se të qarat nuk janë dobësi, por shenjë mëshire. Për shembull, njëherë Hazret Profeti Muhammed s.a.v.s. qau kur djali i tij i vogël Ibrahim po merrte frymët e fundit. Kur një sahab pranë tij u habit duke e parë të qante, Hazret Profeti Muhammed s.a.v.s. shpjegoi:
“O Ibn ‘Auf, kjo është mëshirë”.
Hazret Profeti Muhammed s.a.v.s. shtoi më tej:
“Sytë derdhin lot dhe zemra pikëllohet, dhe ne nuk themi veçse atë që e kënaq Zotin tonë. O Ibrahim! Me të vërtetë, ne jemi të pikëlluar nga ndarja jote.” (Sahih al-Bukhari, Kitab el-xhena’iz, hadithi nr. 1303)
Nëse më i madhi i njerëzve mund të derdhte lot, atëherë kjo duhet t’i sigurojë burrat nga të gjitha shtresat e jetës se nuk ka asgjë për t’u turpëruar.
Përqafimi i maskulinitetit pozitiv (+M):
+M thekson çdo tipar të shëndetshëm të identitetit mashkullor. Ai promovon vetëdijen, nxit autenticitetin, reagimin e përshtatshëm, empatinë, fleksibilitetin emocional (aftësinë për të marrë në konsideratë perspektiva të ndryshme) dhe shprehjen konstruktive të emocioneve, duke refuzuar njëkohësisht tiparet “toksike” si agresiviteti, dominimi dhe shtypja/shmangia e pashëndetshme e emocioneve.
Kjo mund të ndihmojë në lehtësimin e ndjenjave dhe sjelljeve negative, duke kontribuar pozitivisht në rritjen personale dhe në marrëdhënie.
Bota ka nevojë të madhe për +M, pasi ai i motivon burrat të shfaqin ndjenja prosociale si dhembshuria, mirësia, empatia, përkujdesja dhe sjelljet mbështetëse ndaj vetes, familjes dhe shoqërisë. Hazret Profeti Muhammed s.a.v.s. tregoi dhembshuri dhe mëshirë të pakufishme ndaj të gjithëve. Kjo nuk është për t’u habitur, pasi Kurani i Shenjtë e nderoi atë me titullin mëshirë për tërë botët. (Sure el-Enbija, 21:108)
Kuptimi i tij për dobësitë njerëzore dhe pranimi i një game të gjerë emocionesh që përjetohen nga të dy gjinitë, tejkalonte çdo njeri në këtë planet. Ai ndiente thellë, kishte empati dhe i shprehte ndjenjat e tij në mënyrë konstruktive, gjë që ishte jashtëzakonisht e dobishme dhe gjithmonë synonte përmirësimin, jo shkatërrimin.
Maskuliniteti pozitiv gjeneron energji dhe entuziazëm që çon në rritje personale dhe në mirëqenien e atyre që ju rrethojnë.
Lidhu me fëmijën tënd:
Bëj një përpjekje të vetëdijshme për të forcuar lidhjen me foshnjën. Përfshihu në procesin e rritjes së fëmijës: ushqim, larje, ndërrim pelenash, lexim etj. Një lidhje e fortë, e ndërtuar përmes kujdesit të vazhdueshëm praktik, kontaktit lëkurë me lëkurë dhe angazhimit aktiv, vendos një themel që nxit shëndetin, sigurinë dhe lidhjen emocionale te foshnja. Përfshirja e babait mund të rezultojë në një fëmijë që është emocionalisht i balancuar, ka një fjalor më të pasur dhe inteligjencë sociale më të zhvilluar.
Kaloni kohë cilësore me partneren (para dhe pas lindjes):
Shoqërojeni bashkëshorten në vizitat te mjeku sa herë që të jetë e mundur dhe merrni pjesë në klasat para lindjes për të mësuar më shumë rreth procesit të lindjes dhe zhvillimit të foshnjës.
Për më tepër, mbani gjithmonë parasysh se ju të dy ende jeni të martuar dhe martesa gjithmonë kërkon përkushtim, edhe gjatë periudhës perinatale. Kaloni kohë së bashku në darka/dreka sa herë që të jetë e mundur. Kalimi i kohës në shoqërinë e njëri-tjetrit mund të hapë rrugë komunikimi dhe të nxisë diskutime mbi dëshirat dhe pritshmëritë tuaja lidhur me rritjen dhe kujdesin ndaj fëmijës, gjë që do të ndihmojë në uljen e keqkuptimeve dhe konflikteve gjatë këtij rrugëtimi.
8. Kërkoni ushqim shpirtëror dhe mbështetje nga komuniteti:
Praktikat shpirtërore dhe fetare mund të veprojnë si faktor mbrojtës kundër zhvillimit dhe rikthimit të depresionit te baballarët me rrezik të lartë, duke ushqyer shpresën, kuptimin, qëllimin, durimin, qëndrueshmërinë dhe qartësinë e mendimit dhe perceptimit.
Mbështetja nga komuniteti mund të përmirësojë përballimin, të lehtësojë simptomat e depresionit dhe madje të parandalojë rikthimin e tij te individët me rrezik të lartë.
Mbështetja përfundimtare e Hazret Profetit Muhammed s.a.v.s. ishte pa dyshim tek Allahu, por ai gjithashtu kërkonte ndihmë praktike dhe këshillë nga sahabët sa herë që ishte e nevojshme – në përputhje me mësimet e Kuranit të Shenjtë (Sure esh-Shura, 42:39) – gjë që tregon se ai nuk e nënvlerësonte kërkimin e ndihmës dhe nuk e shpërfillte mbështetjen që do t’i çonte përpara përpjekjet e tij.
Baballarët kanë rëndësi – roli i anëtarëve të familjes:
Baballarët që përjetojnë ankth dhe depresion perinatal shpesh ndihen të panevojshëm dhe të padukshëm, gjë që i bën të tërhiqen dhe të izolohen edhe më shumë.
Anëtarët e familjes duhet të dëgjojnë dhe të vlerësojnë ndjenjat e një babai të ri, dhe nuk duhet të presin apo ta detyrojnë atë të japë më shumë sesa është në gjendje të japë. Duhet të sigurohemi që babai të përfshihet në të gjitha përgjegjësitë e kujdesit, në mënyrë që të mos ndihet i humbur apo i neglizhuar.
Krijoni hapësira pa gjykim për burrat që të diskutojnë shqetësimet, frikërat, vështirësitë, pritshmëritë dhe kufijtë e tyre. Nëse shihni një burrë të lënduar ose të dëshpëruar, afrohuni menjëherë, duke e siguruar se kërkimi i ndihmës nuk është shenjë cenueshmërie apo humbjeje të maskulinitetit, por një shenjë e madhe force dhe vetëdijeje.
Kujdesi për veten nuk është egoizëm:
Një kujtesë thelbësore – kujdesi për shëndetin tuaj mendor dhe fizik nuk është një zgjedhje, por një pjesë e domosdoshme e mbijetesës. Ushqeni trupin dhe mendjen tuaj me zakone pozitive si ndërgjegjësimi i vetëdijshëm (mindfulness), gjumi i mjaftueshëm, një dietë e balancuar, sporti dhe ushtrimet fizike. Mbani mend, këto zakone ju japin energjinë dhe motivimin e nevojshëm gjatë periudhës perinatale.
Zvogëloni stigmën dhe tabutë, dhe motivoni baballarët:
Nismat e edukimit në shëndetin publik duhet të ndërmerren nga autoritetet lokale qeveritare për të rritur ndërgjegjësimin, pranimin dhe cilësinë e kujdesit të specializuar për mirëqenien mendore të burrave.
Ekziston një sfidë e rëndësishme në adresimin e niveleve më të larta të vetëvrasjes dhe niveleve të ulëta të kërkimit të ndihmës te burrat.
Zhvillimi i politikave kombëtare, aktiviteteve dhe strategjive që fokusohen në parandalim dhe ndërhyrje të hershme mund të ndihmojë në uljen e stigmës dhe në krijimin e një tradite të një kalimi në atësinë të mbushur me lumturi dhe pa konflikte. Për më tepër, duhet të bëhen të detyrueshme kontrollimet perinatale të baballarëve dhe nënave gjatë vizitave te ofruesit e shërbimeve shëndetësore.
Përfundim
Të gjithë burrat e mëdhenj në histori kanë qenë qenie njerëzore që kanë përjetuar pengesa dhe një mori emocionesh, dhe kanë dështuar shumë herë përpara se të arrinin suksesin. Është në rregull të ndiesh trishtim dhe pikëllim. Kurani i Shenjtë i pranon këto emocione:
“Unë e qaj hallin dhe brengën vetëm tek Allahu […]” (Sure Jusuf, 12:87)
Ne të gjithë duhet t’i lejojmë vetes të ndiejmë dhe të përjetojmë, duke ruajtur njëkohësisht dashurinë, besimin dhe përkushtimin tonë. Le të kuptojmë natyrën dhe mekanizmin e tabuve rreth shëndetit mendor në mjedisin tonë përkatës dhe të punojmë së bashku për t’i zhdukur ato.
Në përgjithësi, është thelbësore të kuptohet se mirëqenia e një familjeje varet nga shëndeti mendor i të dy partnerëve. Të presësh që disa gjëra të vijnë natyrshëm mund të shtojë presion dhe pritshmëri joreale gjatë kësaj faze të vështirë të jetës.
Prindëria ndonjëherë është çështje prove dhe gabimi: mëson duke ecur përpara. Jini të sigurt se, nëse ndërmerren veprimet e duhura, ndjenjat e vazhdueshme të pamjaftueshmërisë dhe mungesës do të zbehen me kalimin e kohës, duke ju çuar drejt një përvoje të lulëzuar të atësisë. Insha-Allah!