[Shënim i redaksisë: Titujt ndërmjetës në këtë kapitull janë shtuar për lehtësi leximi dhe nuk janë pjesë e tekstit origjinal të librit.]
Hinduizmi, shpallja dhe Vedat
Hinduizmi zë një vend krejt të veçantë në bashkësinë e feve. Të gjesh në literaturën hindu dëshmi të shpalljes, ashtu siç shpallja kuptohet në fetë tradicionale Hyjnore, është një detyrë e vështirë. Kjo ndodh kryesisht sepse, nga njëra anë, koncepti i shpalljes kufizohet tërësisht te mësimet e Vedave, ndërsa, nga ana tjetër, thuhet se Zoti është shfaqur Vetë në formë njerëzore për ta udhëzuar njerëzimin.
Megjithëse edhe në krishterim Jezusi a.s. përshkruhet në një mënyrë disi të ngjashme me Krishnën a.s., kjo ngjashmëri është vetëm sipërfaqësore. Në rastin e mishërimit të Jezusit, Zoti Atë vazhdon ta drejtojë universin, ndërsa një shfaqje e birësisë së Tij, në njëfarë mënyre, merr trajtë në figurën njerëzore të Jezusit. Përveç kësaj, në krishterim ekziston edhe një person i tretë, i quajtur Shpirti i Shenjtë, i cili nuk është as Krishti, as Zoti Atë, por përbën në vetvete një pjesë të pandashme të Trinisë.
Në hinduizëm, megjithatë, çështja e shfaqjes së Brahmës në personin e Krishnës nuk është e qartë. A vazhdonte Brahma të sundonte qiejt dhe tokën nga froni i Tij qiellor edhe kur Krishna ndodhej në tokë, apo ishte Krishna ai që, si mishërim i Zotit, e drejtonte universin gjatë jetës së tij njerëzore? Apo Krishna ishte thjesht një shfaqje e dukshme ose një figurë simbolike, ndërsa Zoti vazhdonte ta drejtonte gjithësinë nga qiejt, ashtu siç kishte bërë gjithmonë? Pyetje të tilla mbeten pa përgjigje.
Edhe për sa i përket shpalljes, krishterimi përputhet plotësisht me besimin e feve tradicionale lidhur me natyrën e shpalljes që vjen nga lart. Në hinduizëm, përkundrazi, mënyra e shpalljes nuk është e njëjtë me atë të feve tradicionale. Për të përmbushur rolin e një shembulli për t’u ndjekur, Zoti shfaqet Vetë në formë njerëzore. Ai nuk ka nevojë të përdorë një të dërguar për ta realizuar këtë detyrë.
Rishitë dhe shpallja e Vedave
Ndryshe qëndron çështja e rishive të lashtë, për të cilët thuhet se morën Vedat. Fjala rishi është një term hindu që i referohet një njeriu të shenjtë, i cili i shkëput të gjitha lidhjet me botën materiale dhe i nënshtrohet plotësisht vullnetit të Zotit. Megjithëse Vedat besohet se përmbajnë mësime Hyjnore, nuk ekziston ndonjë rrëfim i qartë se rishitë kanë marrë shpallje në formën e një mesazhi të përcaktuar qartë me fjalë. Pyetja nëse frymëzimi i rishive mund të quhet me të vërtetë shpallje ndoshta do të mbetet përgjithmonë e diskutueshme. Ajo që dimë nga burimet hindu mbështetet tërësisht mbi besimin e tyre. Edhe pse studiues të ndryshëm hindu përmendin epoka të ndryshme, të gjithë pajtohen në pohimin se rishitë janë njerëzit më të lashtë të njerëzimit.
Ky përshkrim i hinduizmit, sipas të gjitha gjasave, ka lindur nga imagjinata njerëzore. Njeriu gjithmonë i ndryshon, i keqinterpreton ose i përvetëson në mënyrë të gabuar mësimet Hyjnore pasi profetët kanë ardhur dhe janë larguar nga kjo botë. Prandaj, nuk është për t’u habitur që edhe mesazhet e profetëve hindu u shtrembëruan nga brezat e mëvonshëm të ndjekësve të tyre. Kur themi se Vedat duhet të kenë pësuar ndërhyrje në tekst, nuk nënkuptojmë se të gjitha mësimet vedike iu nënshtruan një shndërrimi të plotë nga dora e njeriut. Zoti nuk lejon kurrë që një gjë e tillë t’u ndodhë shkrimeve Hyjnore. Gjithmonë ruhet një pjesë e së vërtetës origjinale, e paprekur dhe e pandotur. Pikërisht për këtë arsye, studimi i kujdesshëm i çdo feje në burimet e saj është gjithmonë i vlefshëm. Një shqyrtim i hollësishëm i burimeve të hinduizmit zbulon se, në parimet themelore, ai nuk ndryshon nga fetë e tjera të shpallura nga Zoti.
Krishna në hinduizëm
Mjafton një rrotullim i lehtë i kaleidoskopit që pamja të ndryshojë rrënjësisht. Nga Mahabharata dhe Bhagavad Gita mund të paraqiten dëshmi të mjaftueshme se Krishna a.s. nuk pretendoi kurrë hyjni për veten dhe as nuk pretendoi se ishte i pavdekshëm. Krishna a.s. mund të identifikohet lehtësisht si një tjetër profet i Zotit, që nuk ndryshonte nga profetët e tjerë që u shfaqën para ose pas tij gjatë historisë së dokumentuar të fesë.
Krishna si profet dhe udhëheqës
Sipas biografive të tij autentike, Krishna a.s. lindi në tokë rreth vitit 1458 para erës sonë, si çdo fëmijë tjetër njerëzor, nga Basudeba dhe bashkëshortja e tij, Deboki. Ata ia vunë emrin Kinai (Kinhai). Emri “Krishna” iu dha më vonë dhe do të thotë “i ndriçuari”. Dihet se ai kaloi një fëmijëri të zakonshme, megjithëse të shoqëruar me shfaqje të jashtëzakonshme të së mbinatyrshmes, siç rrëfejnë ndjekësit e shumë profetëve të tjerë të Zotit. Ai jetonte si njerëzit, vepronte si njerëzit dhe përmbushte nevojat natyrore të trupit si çdo njeri tjetër.
Gjatë fëmijërisë, nganjëherë i lejonte vetes edhe veprime të vogla fëmijënore, si vjedhja e një ose dy kilogramëve gjalpë, ose të paktën kështu pretendojnë komentuesit hindu. Ne besojmë, megjithatë, se ky nuk ishte ndonjë krim nga ana e tij. Fëmijët zemërmirë bëjnë veprime të ngjashme, me nismën e tyre, për hir të shokëve të lojës që janë më të varfër. Një fëmijë i tillë, në rrethanat e përshkruara, ngjall dashuri dhe jo zemërim. E gjithë kjo është thjesht njerëzore dhe nuk ndryshon aspak nga lindja dhe mënyra e jetesës së profetëve të tjerë të Zotit.
Krishna u rrit dhe u bë një burrë i fuqishëm, duke fituar dhe shfaqur cilësi të jashtëzakonshme udhëheqëse. Në fushën e betejës ai udhëhoqi ushtri të mëdha drejt fitoreve që shënuan epoka. Në jetën e zakonshme arriti pozitën e lartë të një shembulli të madh shpirtëror dhe përmbushi rolin e një reformatori, të ngjashmin e të cilit India rrallë e kishte parë. Ai i këshillonte njerëzit të bëheshin të drejtë dhe të largoheshin nga e keqja. Për të ishte e rëndësishme të shkatërroheshin njerëzit me qëllime të liga, të cilët dëshironin ta zhduknin fenë dhe të përhapnin mohimin e Zotit.
Krishna, lopët dhe gopitë
Për sa i përket përshkrimit të tij fizik, hasim disa veçori të çuditshme. Figura e Krishnës, ashtu siç paraqitet nga artistët hindu, e tregon atë me katër krahë në vend të dyve dhe gjithashtu me flatra. Shpesh paraqitet në këmbë, me një fyell të mbështetur në buzë. Rreth tij shfaqen disa vajza të hijshme, të veshura me rroba shumëngjyrëshe, të cilat e rrethojnë. Këto janë gopitë. Termi gopi përdoret për gratë që kujdesen për lopët, njëlloj si fjala “bareshë” për gratë që ruajnë delet. Duhet mbajtur mend se një nga titujt e vetë Krishnës ishte Gao’pal, që do të thotë “kujdestari i lopëve”. Kur këtë e krahasojmë me rrëfimet biblike për profetët izraelitë, të cilët paraqiten si barinj që kujdesen për delet e shtëpisë së Izraelit, ngjashmëria mes tyre bëhet shumë e qartë. Meqë India ishte një vend ku mbizotëronin lopët dhe jo delet, populli i zakonshëm përfaqësohet me lopët. Prandaj është krejtësisht e kuptueshme që Krishna të quhej kujdestari i lopëve. Po kështu, as përmendja e dishepujve të tij si gopi nuk paraqet ndonjë mister.
Edhe episodet e tjera të ndërthurura rreth figurës së Krishnës mund të lexohen si parabola dhe alegori, në vend që të merren si pohime të mirëfillta faktike. Për sa i përket figurës së tij me katër krahë dhe flatra, kjo mund të interpretohet simbolikisht si shenjë se shërbyesit e Zotit që gëzojnë pozita të larta janë të pajisur me aftësi të jashtëzakonshme. Edhe Kurani i Shenjtë i përmend flatrat në lidhje me Profetin e Shenjtë të Islamit s.a.v.s. Zoti e urdhëron ta ulë krahun e tij të mëshirës mbi besimtarët. Po kështu, kur engjëjt përshkruhen me numra të ndryshëm flatrash, bëhet fjalë për cilësitë e tyre dhe jo për flatra fizike.
Por shpesh ndodh që ndjekësit e feve t’i marrin alegoritë dhe parabolat fetare në kuptimin tepër të fjalëpërfjalshëm dhe, si pasojë, ta humbasin krejtësisht domethënien e tyre të brendshme. Figura e Krishnës dhe gjithçka që paraqitet rreth tij nuk përbëjnë përjashtim.
Fyelli i Krishnës si simbol i shpalljes
Krishna quhet edhe Murli D’har, që do të thotë “fyelltar”. Fyelli këtu është, me sa duket, një simbol i shpalljes, sepse melodia që del prej tij nuk prodhohet nga vetë fyelli. Ai vetëm përcjell atë që fryhet brenda tij. Prandaj, vetë Krishna është paraqitur si një fyell, të cilit i bie Zoti. Çfarëdo melodie që Zoti luante përmes tij, ai ia përcillte botës me besnikëri të plotë.
Kështu, natyra e vërtetë e Krishnës nuk ndryshon nga ajo e një të dërguari tjetër të Zotit, i cili, si ruajtës besnik i mesazheve Hyjnore, ia përcjell ato botës të pandryshuara. Në këtë mënyrë, fyelli bëhet një simbol jashtëzakonisht shprehës i besnikërisë së profetëve, duke e siguruar botën se ata nuk thonë asgjë nga vetja, përveç asaj që u është shpallur nga lart.
Rimishërimi në hinduizëm
Le t’i drejtohemi tani një tjetër tipari themelor të hinduizmit, i cili gjendet vetëm në disa fe të tjera, ndër të cilat më e njohura është budizmi. E kemi fjalën për doktrinën e rimishërimit. Kjo doktrinë ndërthuret me dy besime të tjera hindu: nga njëra anë, besimin në përjetësinë e shpirtit dhe të materies, dhe nga ana tjetër, besimin në përjetësinë e Zotit Suprem dhe të perëndive të tjera më të ulëta.
Shpirti, materia dhe krijimi i jetës
Sipas kësaj filozofie, jeta në tokë nuk lind si një krijim krejtësisht i ri. Çdo qenie e gjallë që ekziston, megjithëse nuk është e përjetshme në vetvete, përbëhet nga elemente të përjetshme. Për ta, toka mëmë është vetëm një laborator përzierjesh, ku shpirti dhe pjesët e materies bashkohen e marrin formë për të lindur një mori të panumërt formash jete. Kështu, ata ia njohin Zotit aftësinë krijuese vetëm në kuptimin e aftësisë së një përgatitësi barnash ose farmacisti. Ai nuk zotëron fuqinë e një Krijuesi që mund të krijojë diçka nga asgjëja.
Brahma dhe tri nivelet e ekzistencës
Përfytyrimi i tyre për universin përfshin tri nivele ekzistence. Niveli i parë dhe më i larti është ai ku qëndron Brahma, perëndia kryesore, së bashku me shumë perëndi të tjera më të ulëta. Ato kryejnë funksione të ndryshme në univers dhe janë të pajisura me aftësitë e nevojshme për këtë. Disa janë përgjegjëse për formimin e reve ose krijimin e rrufeve. Të tjera kujdesen për drejtimin, ruajtjen dhe kontrollin e dukurive natyrore. Brenda fushave të tyre përkatëse, ato gëzojnë njëfarë lirie relative dhe rrallë bien në konflikt me njëra-tjetrën. Por, kur ndodh ndonjë konflikt, mjerë universi! Në qiell shpërthejnë stuhi dhe mbi tokë lëshohen forca të tërbuara.
Është gjithmonë në interesin e njerëzve të gëzojnë pëlqimin e këtyre perëndive dhe perëndeshave, sepse pakënaqësia e tyre mund t’u kushtojë jashtëzakonisht shtrenjtë qenieve të vdekshme. Ka perëndi dhe perëndesha të pasurisë, të pjellorisë, të shëndetit, të jetëgjatësisë e të shumë gjërave të tjera. Perënditë mitologjike që zënë këtë nivel gëzojnë përjetësinë.
Niveli i dytë, ose niveli i mesëm i ekzistencës, përbëhet nga shpirti dhe materia. Kur këto bashkohen, krijojnë nivelin më të ulët të ekzistencës, që është jeta në tokë. Sipas kësaj filozofie hindu, vetëm Brahma, më i larti ndër perënditë, zotëron fuqinë për t’i lidhur shpirtrat me materien dhe për të krijuar jetën në tokë.
Rimishërimi dhe origjina e jetës sipas Vedave
Si dhe kur filloi ky proces dhe cili ishte qëllimi i tij, trajtohet gjerësisht në literaturën filozofike hindu, duke iu referuar mësimeve vedike. Sipas këtij besimi, fillimi i jetës në tokë nuk ndodhi në mënyrën që përshkruajnë shkencëtarët modernë. Jeta nuk e pati origjinën te shfaqja e organizmave më të thjeshtë dhe e njësive biologjike në supë primordiale të oqeaneve ose mbi sipërfaqen e shkëmbinjve, një miliard vjet më parë. Për këtë, profesori J. Verman shkruan në librin e tij “The Vedas”:
“… ata studiues, mendjet e të cilëve janë ushqyer me teorinë e rreme darviniane të evolucionit, e kanë të vështirë ta kuptojnë këtë të fshehtë të shpalljes. Megjithatë, ne kemi dëshmi dërrmuese që tregojnë se gjendja e hershme e njeriut ishte më e mirë dhe nuk ka asnjë arsye të besohet se njerëzit parahistorikë ishin domosdoshmërisht primitivë. Rishitë vedikë nuk ishin njerëz mendjelehtë. Ata ishin poetë, vizionarë dhe njerëz shpirtërorë, të tria njëkohësisht. Nxënësit e tyre, të cilët ishin gjithashtu rishi më vete, ishin të aftë ta kuptonin domethënien e vërtetë të mantrave që në çastin kur i dëgjonin… Na thuhet gjithashtu se pati një përkeqësim gradual të aftësive psikike dhe mendore të njerëzve. Edhe brezi i vizionarëve filloi të zhdukej.”[1]
Karma dhe rimishërimi
Pra, sipas mënyrës se si ai e kupton planin Hyjnor të krijimit, toka krijohet vazhdimisht, herë pas here dhe përsëri nga e para; po kështu ndodh edhe me jetën në tokë. Me lindjen e çdo toke të re, lind edhe një botë e re. Në fillim të krijimit të botës, Brahma ua shpall Vedat rishive, si kushtetutën e universit, dhe mbi këtë bazë ata përgatisin ligje për të drejtuar veprimet e njerëzve të tjerë në Tokë. Kështu, jeta filloi me qeniet njerëzore dhe jo me forma të tjera jete që u shfaqën para tyre.
Një fragment tjetër nga i njëjti libër shpjegon më tej rolin e katër rishive që qëndronin mbi çatinë e botës dhe trashëgiminë që do t’u linin brezave të ardhshëm të njerëzimit:
“… katër vizionarë, përkatësisht Agni, Vaayu, Soorya dhe Angiraa, të cilët ishin vërtet njerëz me aftësi të jashtëzakonshme intelektuale dhe me pozitë të lartë shpirtërore, të prekur nga pamjet qetësuese dhe magjepsëse të krijimit, ndërsa vështronin përreth nga çatia e botës, nga rajoni i shenjtë i liqenit të famshëm Maanasarovara në Trivishtapa (Tibeti i sotëm), vendi i perëndive, përtej Himalajeve, burimi kryesor i lumenjve të mëdhenj si Ganga, Sindhu, Shatadru dhe Brahmaputra, të rrethuar nga majat madhështore të mbuluara me borë dhe nga dukuritë magjepsëse të natyrës, me zemrat të mbushura me ekstazë dhe ngazëllim, me shqisat të ngritura në një gjendje më të lartë, me shpirtrat të lartësuara e të fisnikëruara dhe me mendjet të mbushura me etje për dije, në një gjendje të qetë vetëdijeje dhe gatishmërie për të pranuar atë që do t’u zbulohej, u zhytën në meditim të thellë dhe u përqendruan me gjithë fuqitë e tyre. Pastaj depërtuan me vështrimin e tyre në sferat e realitetit, të ndryshme nga universi fizik, dëgjuan nga brenda tingullin e përjetshëm Hyjnor, që mbartte fuqinë e fjalës, dhe njëkohësisht patën vegimin e së vërtetës…”[2]
Pra, sipas mënyrës se si dijetarët hindu i kuptojnë mësimet vedike, duhet të besojmë se jeta nuk ka evoluar, por ka degraduar. Brezat njerëzorë që do të lindnin në një të ardhme të largët, pas kohës së katër rishive të mëdhenj të parë, ishin të destinuar të pësonin një rënie në të gjitha aftësitë e tyre, krahasuar me njerëzit më të hershëm. Kjo rënie e aftësive njerëzore përfshin edhe sjelljen morale. Në filozofinë hindu të karmës dhe të rimishërimit, kjo sigurisht që është një ogur i keq për të ardhmen e njerëzimit. Sipas profesorit Verman:
“Të shkatërrosh jetën e ardhshme do të thotë të përgatitesh për të lindur ndër llojet e qenieve të gjalla që janë më të ulëta se njeriu. Ky është fryti i veprimit, ky është ndëshkimi për veprat e këqija. Ndëshkimi vjen në formën e privimit nga aftësitë e ndryshme njerëzore, nga organet shqisore dhe nga organet e veprimit. Kjo është doktrina e karmës dhe ky është sistemi sipas të cilit funksionon drejtësia Hyjnore; ky quhet sundimi i ligjit në natyrë.”[3]
Karma si shpërblim dhe ndëshkim
Ne besojmë se, duke ia atribuuar këtë doktrinë mësimeve vedike, hindutë nuk i kanë bërë drejtësi dinjitetit të Vedave. Nëse pohime të tilla do të merreshin seriozisht, historia e origjinës së jetës do të duhej të rishkruhej tërësisht. Në këtë përfytyrim të ri të origjinës së llojeve, karma do të luante sigurisht rolin më vendimtar. Lufta për ekzistencë, mbijetesa e më të përshtaturve dhe mutacionet gjenetike, për të cilat evolucionistët flasin me aq zjarr, do të refuzoheshin prerazi si pjellë e fantashkencës, pa as edhe grimcën më të vogël të ndonjë dëshmie të qëndrueshme që t’i mbështeste. I vetmi çelës që do të mbetej për të zgjidhur enigmën e jetës do të ishte karma.
Rimishërimi i njeriut në forma më të ulëta të jetës
Duke ndjekur këtë arsyetim, mund të nxjerrim me siguri përfundimin se jeta e filloi udhëtimin e saj me krijimin e njerëzve të shenjtë të shkallës më të lartë, por, me lindjen e brezave të mëvonshëm, njerëzit filluan të degjeneroheshin mendërisht, fizikisht dhe shpirtërisht. Nuk iu desh shumë kohë ta mbushnin tokën me mëkate. Bashkë me mëkatin vjen edhe ndëshkimi Hyjnor dhe ata filluan ta humbnin me shpejtësi pozitën e tyre njerëzore.
Duhet të jenë tronditur dhe tmerruar thellësisht kur kanë parë njerëzit të shndërroheshin në kafshë të llojeve më të ulëta, por për këtë mund të fajësonin vetëm mëkatet e veta. Ligji i karmës duhej të vepronte dhe mëkatet duhej të merrnin ndëshkimin e tyre. Prandaj, nuk duhet të ketë qenë ndonjë përvojë e pazakontë për ta të shihnin, gjatë procesit të riprodhimit, lindjen e llojeve të shumta e të reja të kafshëve në vend të foshnjave të zakonshme njerëzore.
Por ndoshta dijetarët fetarë hindu nuk e përfytyrojnë në këtë mënyrë origjinën e llojeve dhe funksionimin e karmës. Në mungesë të një pohimi të qartë për këtë çështje, mund t’u atribuojmë atyre vetëm disa interpretime të mundshme brenda kuadrit të përgjithshëm të besimit të tyre. Ndoshta ata e përfytyrojnë shpalosjen e mistereve të jetës në tokë sipas një rrjedhe tjetër.
Ndërsa njeriu filloi të degjeneronte duke u larguar gjithnjë e më shumë nga koha e katër rishive, aftësitë e tij riprodhuese filluan të dobësoheshin dhe shpërtheu një epidemi steriliteti. Numri i njerëzve filloi të pakësohej me shpejtësi dhe, çuditërisht, një mori llojesh të ndryshme kafshësh filluan të mbinin nga sipërfaqja e tokës.
Toka çahej aty-këtu dhe prej saj shpërthenin elefantët dhe luanët. Po kështu shfaqeshin macet, qentë, hienat dhe ujqërit. Nga uji dilnin peshq të të gjitha formave e ngjyrave, në numra dhe përmasa nga më të ndryshmet, ndërsa breshkat nuk mbeteshin shumë pas. Papritur, insektet pushtuan mbretërinë e kafshëve, si karkaleca që shfaqeshin nga hiçi. Nën këto forma të dukshme të jetës, mbretëria e padukshme e baktereve dhe viruseve duhet të jetë shumuar shumë më shpejt.
Por, mjerisht, pavarësisht nga të gjitha përpjekjet dhe paralajmërimet e katër rishive, njeriu nuk pranoi të nënshtrohej dhe vazhdoi të rebelohej kundër mësimeve vedike. Si pasojë e natyrshme e mëkateve të njerëzve, rimishërimi i tyre në forma më të ulëta kafshësh duhet të ketë marrë përmasa të pakontrollueshme, sikur të ishte nxitur nga një frymë hakmarrjeje.
Duke mos gjetur më vend as në sipërfaqen e tokës, as në thellësitë e oqeaneve, njeriu filloi të lindte edhe brenda zorrëve të njeriut. Përveç krimbave të rrumbullakët, krimbave të sheshtë, krimbave shirit dhe krimbave fijezorë, që nuk kishin mëshirë as për foshnjat, duhet të kenë ekzistuar forma të panumërta të tjera virusesh dhe bakteresh, në të cilat njerëzit e dikurshëm kishin pushtuar trupin njerëzor, duke hyrë në qarkullimin e gjakut, në kapilarë, në indet qelizore të mishit dhe në organet jetësore. As limfa nuk do të kursehej dhe as palca e kockave.
Çfarë plani gjenial për ta ndëshkuar njeriun me duart e veta! E megjithatë, ai nuk do ta kuptonte.
Pa dyshim, një skemë jashtëzakonisht interesante, në mbështetje të së cilës profesori Verman pretendon se zotëron “dëshmi dërrmuese”! E vetmja pengesë e vogël që gjejmë në këtë skemë është fakti se njerëzit vazhdojnë të bëhen gjithnjë e më mëkatarë me kalimin e kohës, por numri i tyre nuk po pakësohet. Përkundrazi, popullsia e tyre po rritet në mënyrë shpërthyese.
Karma, rimishërimi dhe problemi i popullsisë
Kjo na kthen në kohët e lashta, kur jeta sapo kishte filluar me krijimin e katër rishive dhe të një morie njerëzish të zakonshëm. Nëse në atë kohë njeriu ishte në gjendjen e tij më të mirë për sa i përket sjelljes shpirtërore dhe shoqërore, atëherë nuk mund të bëhej fjalë për kalimin e tij në lloje më të ulëta pas vdekjes së atij brezi. Skema e karmës garanton se, për sa kohë njeriu e ruante këtë gjendje devotshmërie, nuk mund të krijohej asnjë lloj kafshe. Ato mund të krijoheshin vetëm si pasojë e ndëshkimit të një brezi njerëzor mëkatar.
Profesori Verman duket se ka një përgjigje për këtë dilemë. Brezat njerëzorë, sa më shumë largoheshin nga brezi i devotshëm i rishive, aq më shumë filluan të degjeneroheshin në karakter. Prandaj, është e qartë se, në çastin kur njeriu u bë mëkatar, portat për krijimin e llojeve të tjera të kafshëve u hapën plotësisht. Që prej asaj kohe nuk pati më mungesë shpirtrash njerëzorë mëkatarë, të cilët mund të dënoheshin me zbritjen në pozitën e llojeve jonjerëzore gjatë rimishërimit të tyre.
Por një skemë e tillë mund të funksiononte vetëm nëse popullsia e përgjithshme njerëzore e asaj kohe do të kishte qenë një miliard herë ose edhe më shumë se numri i njerëzve sot. Numri i përgjithshëm i kafshëve që u përkasin të gjitha llojeve të jetës arrin në triliona mbi triliona e triliona. Prandaj, mund të nxjerrim me siguri përfundimin se të gjitha këto kafshë, duke filluar nga bakteret e më lart, dikur duhet të kenë qenë njerëz.
Nëse është kështu, popullsia njerëzore në kohën e rishive të mëdhenj e të shenjtë duhet të ketë qenë astronomike, përtej çdo përllogaritjeje. Në atë rast, kjo tokë do të duhej të kishte një masë një miliard herë më të madhe se sot, për të strehuar të gjithë popullsinë njerëzore të ndjekësve të lashtë të D’harma-s vedike, që i frikësoheshin Zotit.
Rastësisht, shkencëtarët na informojnë gjithashtu se toka e Tibetit, ku thuhet se në fillim të kohës qëndronin katër rishitë e mëdhenj, ende nuk ishte krijuar. Ajo u formua shumë më vonë, një miliard vjet më parë, si pasojë e zhvendosjes së kontinenteve dhe përplasjes së mëvonshme të pllakave të tyre. Kjo përplasje pretendimesh ndërmjet gjeologëve dhe autoriteteve vedike hedh njëfarë hijeje dyshimi mbi skenën e katër rishive, të cilët qëndronin të qetë në lartësitë e rrafshnaltave tibetiane, duke vështruar botën që kalonte para tyre.
Por, sigurisht, dijetarët hindu si profesori Verman kanë të drejtë ta hedhin poshtë këtë rrëfenjë gjeologjike si po aq boshe dhe pa kuptim sa teoria e evolucionit. Edhe ajo duhet të përfundojë në koshin e plehrave të halucinacioneve shkencore, ku ishte hedhur më parë teoria e evolucionit.
Duke iu kthyer përsëri çështjes së popullsisë njerëzore, që kishte dalë nga brezi i shenjtë i rishive të mëdhenj, ajo duhet të jetë rritur në përmasa të jashtëzakonshme, sepse pikërisht ata do të bëheshin stërgjyshërit e të gjitha llojeve të kafshëve që do të vinin më pas. Shpirtrat e tyre mëkatarë do të zbriteshin në radhët e mbretërisë së kafshëve më të ulëta. Popullsia njerëzore e asaj kohe duhej të ishte aq e madhe sa numri i përgjithshëm i të gjitha kafshëve që do të lindnin më vonë.
Njeriu mbetet vërtet i shtangur kur përpiqet të përfytyrojë një numër kaq kolosal njerëzish, që përdridhen e lëvizin si male krimbash mbi sipërfaqen e këtij planeti të vogël që quhet Tokë. Nga çdo çati e botës, qoftë ajo në Tibet apo në Himalaje, gjithçka që mund të shihej do të ishin njerëz, njerëz kudo, dhe as edhe një kafshatë për të ngrënë.
Si funksionon karma?
Duke e rishqyrtuar çështjen e karmës, le t’i kthehemi tani një diskutimi tërësisht akademik. Fati i çdo brezi të qenieve të gjalla varet tërësisht nga karma e brezit të mëparshëm. Shpirti, në vetvete, është një entitet asnjanës; e tillë është edhe materia me të cilën ai lidhet. Prandaj, pyetja e vërtetë që të urtët hindu përpiqen të zgjidhin lidhet me urtësinë që qëndron pas mënyrës se si Zoti e ka planifikuar krijimin.
Nëse Ai është një Zot i drejtë, argumentojnë ata, përse duhet të favorizojë disa dhe jo të tjerët? Pikërisht për t’iu përgjigjur kësaj pyetjeje, në dukje të pazgjidhshme, ata paraqesin filozofinë e ciklit të përjetshëm e të pafund të veprave dhe të shpërblimeve ose ndëshkimeve përkatëse. Për kalimin e shpirtrave nga një trup në tjetrin, ky parim funksionon si një cikël i pandërprerë shkak-pasojeje, krimi dhe ndëshkimi, mirësie dhe shpërblimi.
Në dallim nga kjo pikëpamje, Zoti, ashtu siç përfytyrohet nga fetë e tjera të mëdha të botës, është një Qenie Supreme e Plotfuqishme, e cila mund të krijojë sipas vullnetit të Vet çfarëdo që dëshiron. Prandaj, Ai është Zotëruesi Suprem i gjithë krijimit dhe gëzon liri absolute për të vepruar me krijesat e Tij ashtu siç dëshiron. Duart e Tij janë të lira. Ai mund të krijojë çfarë të dojë. Parimi i drejtësisë nuk zbatohet kur bëhet fjalë për zgjedhjen e asaj që Ai krijon.
Megjithatë, duke qenë Urtiplotë, krejtësisht i Drejtë dhe i Plotfuqishëm, Ai i siguron në mënyrë të përsosur çdo lloji kafshe gjithçka që i nevojitet, si brenda organizmit të vet, ashtu edhe në mjedisin përreth. Kështu, një amebë mund të jetë po aq e lumtur dhe e kënaqur brenda botës së saj të vogël e të parëndësishme, sa një mbret i madh i ulur në fronin e tij madhështor.
Një liri e tillë nuk mund t’i njihet me të drejtë perëndisë supreme të mitologjisë hindu. Duke mos qenë krijuesi i shpirtit dhe i materies, ai nuk ka të drejtë të ndërhyjë në lirinë e tyre dhe t’i nënshtrojë ato ndaj skllavërisë së vet.
Ekziston gjithashtu çështja e zgjedhjes në çdo akt krijimi. Përse një qenie duhet të krijohet më e mirë se një tjetër ose të vendoset më lart në rendin e krijimit? Përse dikush duhet të lindë në pallatin madhështor të një mbreti, ndërsa një tjetër në zbrazëtinë e zymtë të kasolles së një të varfri?
Pikërisht kjo dilemë e bën të nevojshme gjetjen e njëfarë justifikimi për Zotin në lidhje me planin e Tij të shumëllojshëm të krijimit. Filozofia hindu e zgjidh këtë çështje duke sugjeruar se Zoti, në cilësinë e Tij si Krijues, nuk merr kurrë vendime arbitrare. Në dallim nga fetë e tjera të botës, ata e shohin tokën si një vend ndëshkimi dhe shpërblimi. Sipas kësaj filozofie, sjellja e një qenieje gjatë jetës në tokë do të përcaktojë drejtpërdrejt formën që do t’i jepet në rimishërimin e ardhshëm. Perëndia supreme, Brahma, gjykon çdo veprim të qenies gjatë qëndrimit të saj në tokë. E ardhmja e saj varet nga karma e vet.
Jeta dhe vdekja janë të ndërthurura si pjesë të një sistemi të përjetshëm mirësie dhe shpërblimi, krimi dhe ndëshkimi. Por problemi qëndron në faktin se, kur Zoti e merr një shpirt nga vendbanimi i tij në hapësirë dhe e sjell në tokë për ta lidhur me materien, në formën e ndonjë lloji qenieje të gjallë, pikërisht në atë çast i caktohet një afat burgimi, pa pasur ndonjë karmë të mëparshme. Ky burgim i parë përbën një shkelje të hapur të drejtësisë dhe të ndershmërisë nga ana e vetë Zotit, që do ta përligjte plotësisht rimishërimin e Tij në format më të ulëta të jetës shtazore.
Duke iu kthyer diskutimit se si funksionon karma, duhet kuptuar se ajo është një skemë jashtëzakonisht e ndërlikuar, e cila merr parasysh edhe ndryshimet më të vogla në sjelljen e mirë ose të keqe të qenies gjatë jetës në tokë. Këto ndryshime mund ta ndihmojnë Zotin të vendosë një ndëshkim më të ashpër ose më të butë, apo një shpërblim më të vogël ose më të madh.
Jo çdo mëkat do të sillte domosdoshmërisht shndërrimin e çdo njeriu mëkatar në një kafshë tjetër. Për shembull, një njeri që në rimishërimin e mëparshëm kishte qenë mbret mund të shndërrohej në një lypës të varfër në rimishërimin e ardhshëm. Po kështu, një lypës mund të shndërrohej në një madhëri mbretërore gjatë jetës së ardhshme, gjithçka në varësi të sjelljes së mirë ose të keqe që kishin treguar para Zotit gjatë jetës së mëparshme në tokë.
Siç u shpjegua më sipër, sipas meritës së secilit rast, një qenie e një lloji mund të kalojë në cilindo lloj tjetër gjatë rimishërimit. Një njeri në jetën e mëparshme mund të shndërrohet fare mirë në një krimb në jetën e ardhshme. Sigurisht, një befasi e pakëndshme, por për këtë duhet t’i “falënderojë” mëkatet e veta!
Ku fillon cikli i karmës dhe rimishërimit?
Ku fillon ky zinxhir? Kjo është pyetja e vërtetë, një enigmë e përjetshme dhe e pazgjidhshme. Nëse çdo rimishërim kërkon një rimishërim të mëparshëm, si mund të ketë filluar zinxhiri? Sigurisht, kjo nuk mund të zgjidhet thjesht duke e shtyrë zinxhirin e shkakut dhe e pasojës gjithnjë e më larg në të kaluarën. Kjo do të kërkonte që të gjitha format e jetës, së bashku me karmat e tyre përkatëse, të ishin të përjetshme. Ky është një pohim që as panditët hindu më fanatikë nuk mund ta mbështesin, sepse përjetësia e jetës shtazore do ta bënte aktin e krijimit të panevojshëm dhe pa kuptim.
E vetmja mundësi tjetër është ta përfytyrojmë karmën dhe pasojat e saj si një zinxhir të lidhur në formë rrethi. Por as kjo nuk është e mundur, sepse edhe një cikël i tillë i pafund karmash, së bashku me shpërblimet ose ndëshkimet që rrjedhin prej tyre, nuk mund të ekzistojë pa fillim dhe pa fund. Një cikël i përjetshëm shkaqesh dhe pasojash mund të pranohet logjikisht vetëm nëse përbëhet nga hallka identike. Nëse natyra e hallkave ndryshon, fillimi dhe fundi mund të identifikohen menjëherë. Hallkat që tregojnë, për shembull, një prirje drejt përkeqësimit ose përmirësimit nuk mund të organizohen në një cikël të përjetshëm.
Le t’ia drejtojmë edhe një herë vëmendjen skenarit vedik të fillimit të jetës dhe origjinës së llojeve. Nëse ky është një zinxhir rrethor, siç këmbëngulin teologët hindu, atëherë, pasi përkeqësimi të ketë arritur pikën e tij më të skajshme, hallkat e zinxhirit duhet të bëhen të padallueshme nga ato që shënojnë fillimin e tij. Pasi lloji njerëzor të jetë zhdukur nga faqja e Tokës, gjithçka që mbetet është jeta shtazore e niveleve më të ulëta, e cila vazhdon të zbresë në shkallën e ekzistencës për shkak të mëkateve të pandërprera.
Detyra e vetme që mbetet tani është lidhja e këtyre qenieve me një fillim të ri të jetës në tokë, në mënyrë që rrethi të mbyllet. Sipas mësimeve vedike, siç kemi parë tashmë, jeta në tokë fillon gjithmonë me katër rishitë, të shtrirë mbi çatinë tibetiane të botës. Si është e mundur që parazitët, insektet, shumëkëmbëshat, minjtë dhe qelbësit, (që janë produktet përfundimtare të njerëzve mëkatarë), të lidhen me fillimin aq të lartë të jetës, të përfaqësuar nga figurat e shenjta të katër rishive, për ta mbyllur rrethin?
Cikli i kalimit të shpirtrave nga një trup në tjetrin, që sapo përshkruam, as mund të lidhet me fillimin e vet, as mund të quhet i përjetshëm, sepse përjetësia kërkon një vazhdimësi të pandërprerë.
Nëse fundi i zinxhirit duhet të lidhet me këtë fillim, pasojat janë tepër të tmerrshme për t’u përfytyruar. Përfytyroni një gjarpër të mbledhur rreth vetes, me bishtin në gojë. Asnjë vëzhgues me mendje të shëndoshë nuk mund ta quajë atë një rreth të përjetshëm, pa fillim e pa fund. Bishti mbetet bisht, edhe kur mbahet fort ndërmjet dhëmbëve. Ky rreth do të ketë kokë dhe do të ketë bisht; do të ketë fillim dhe do të ketë fund.
Asnjë njeri që ruan në zemër sadopak respekt për rishitë e mëdhenj, (katër gjithsej), nuk do t’ia lejonte vetes të përfytyronte rilindjen e tyre nga një bisht i përbërë prej formave më të ulëta të jetës shtazore.
Ne shpresojmë sinqerisht që asnjë hindu, qoftë i arsimuar apo i paarsimuar, të mos besojë në këtë fantazi të çuditshme të një cikli të përjetshëm. Natyra e hedh poshtë plotësisht këtë ide. Nuk ekziston as dëshmia më e vogël në mbështetje të saj.
Karma te kafshët: instinkti dhe liria e zgjedhjes
Çështja e karmës duhet shqyrtuar edhe nga një këndvështrim tjetër. Termi karma zbatohet për të gjitha veprimet për të cilat kryerësi mban përgjegjësi, domethënë shpërblehet nëse veprimi është i mirë dhe ndëshkohet nëse është i keq. Kjo kërkon që Vullneti Hyjnor të shprehet qartë lidhur me atë se cilat veprime janë të mira dhe cilat janë të këqija. Përndryshe, askush nuk mund ta dijë se çfarë miraton ose nuk miraton Zoti.
Pikërisht për këtë qëllim të veçantë, katër rishitë e mëdhenj vendosen në fillim të historisë së njerëzimit. Nëse mësimet vedike nuk do t’u ishin shpallur atyre, njerëzit nuk do të mund të mësonin se çfarë ishte e mirë ose e keqe për ta dhe, për rrjedhojë, nuk mund të mbaheshin përgjegjës për karmat e tyre. Prandaj, parimi i karmës mund të zbatohet vetëm për njerëzit, të cilëve katër rishitë e parë u dhanë një kod të qartë të asaj që duhej dhe nuk duhej të bënin.
Kur vjen puna te kafshët e tjera, përveç njeriut, problemi bëhet mjaft i ndërlikuar. A kanë të gjitha llojet e kafshëve librat e tyre të përcaktuar qartë, të mbështetur mbi ligjin Hyjnor? Nëse jo, si duhet të sillen ato dhe si mund të gjykohet karma e tyre? A do ta zëvendësojë sjellja instinktive mësimin Hyjnor? Nëse te kafshët është sjellja instinktive ajo që plotëson mungesën e mësimit Hyjnor, atëherë si mund të ushtrojnë ato ndonjë liri zgjedhjeje?
Për më tepër, te njerëzit mësimet Hyjnore garantohen përmes ndërmjetësimit njerëzor, sepse katër rishitë ishin pa dyshim njerëz. Por është disi e vështirë të përfytyrohet që detyra e profetësisë të kryhet nga kafshët. Çdo lloj kafshe ka aftësi të kufizuara kuptimi dhe një mënyrë të caktuar jetese, të rrënjosur në natyrën e saj. Nëse duhet t’u dërgohen profetë, atëherë çdo lloji duhet t’i dërgohen veçmas.
Nëse ndër kafshët duhet të lindin rishi, atëherë ata duhet të lindin njëlloj ndër luanët, arinjtë e murrmë, arinjtë e bardhë, hienat, zvarranikët, peshqit e të gjitha llojeve dhe shpendët e çdo lloj pendëzimi. A mund të përfytyrojë ndokush, për shembull, një sorrë profete ose një ujk rishi?
Por kjo nuk është e gjitha. Nëse instinktet i zëvendësojnë mësimet Hyjnore dhe shërbejnë si kod jetese për kafshët, atëherë e njëjta pyetje për lirinë e zgjedhjes në lidhje me sjelljen instinktive të kafshëve duhet të shtrohet dhe të marrë përgjigje.
A mund t’i pranojnë ose t’i refuzojnë ato prirjet instinktive? Për një kalë është instinktive të hajë bar ose drithë. A mundet vallë një kalë t’i kundërvihet këtij urdhri Hyjnor? Nëse zgjedh të bëhet i lig, a mund ta ndryshojë ushqimin nga ai bimor në mish, duke shkelur kështu haptazi ligjin Hyjnor të instinktit? Në atë rast, sigurisht, Zoti mund ta ndëshkonte me të drejtë kalin për ligësinë e tij.
Ndoshta ndëshkimi më i mundshëm në rimishërimin e ardhshëm do të ishte shndërrimi në gomar ose qen. Po sikur ai gomar të vazhdonte sjelljen e keqe që kishte shkaktuar lindjen e tij në një gjendje më të ulët dhe të zgjidhte të mbetej mishngrënës, duke shijuar më shumë mishin e qenit sesa barin e gjelbër? Vallë, në çfarë do të rimishërohej më pas? Ndoshta do të shndërrohej në qen dhe do të lihej në mëshirën e gomarëve të tjerë të ligj. Zoti e di më së miri.
Ne po ndërtojmë këtë skenar hipotetik vetëm për të nxjerrë në pah absurditetet që qëndrojnë në themel të filozofisë së rimishërimit, siç kuptohet ajo nga interpretimi i sotëm hindu i mësimeve vedike. Nuk kemi aspak për qëllim të lëndojmë ndjenjat e askujt.
I njëjti ilustrim hipotetik vlen për të gjithë mbretërinë e kafshëve. Nëse, për shembull, një luan do të gjykohej si i mirë dhe fisnik vetëm kur i qëndron besnik instinktit të vet, atëherë shpërfillja e shenjtërisë së jetës do të ishte një shenjë e sigurt e fisnikërisë së tij. Nëse, nga ana tjetër, ai do të hiqte dorë nga ngrënia e mishit, duke shpërfillur pa pikë turpi instinktin e tij fisnik, atëherë një luan i tillë mishngrënës i kthyer në vegjetarian do të kishte të ngjarë të zbritej, në rimishërimin e ardhshëm, ndoshta në një shkabë që ushqehet me kërma. Kështu, bishat e xhunglës mund të gjykoheshin nga Zoti si zotërinj vetëm nëse do të vazhdonin t’u bindeshin instinkteve të tyre aspak fisnike.
Tashmë duhet të jetë bërë e qartë se sjellja instinktive e kafshëve nuk mund të trajtohet në asnjë mënyrë si një kod Hyjnor jetese, për sa kohë kafshët nuk kanë lirinë e zgjedhjes. Megjithatë, nëse mbrojtësit e Vedave këmbëngulin se sjellja instinktive e kafshëve është zëvendësuese e ligjit Hyjnor, atëherë të gjitha kafshët duhet të ngrihen në pozitën e njeriut gjatë rimishërimit të ardhshëm, sepse ato i ndjekin instinktet e veta me përpikëri, shumë më mirë sesa njerëzit i zbatojnë ndonjëherë ligjet Hyjnore.
Ky është një propozim jashtëzakonisht i rrezikshëm. Ai do të çonte në mënyrë të pashmangshme drejt zhdukjes së plotë të jetës jonjerëzore, duke përfunduar me një shpërthim gjigant të popullsisë njerëzore, që do ta kthente njeriun në fillimin e kohës. A do të kishte ushqim për t’i mbajtur gjallë, apo, si zgjidhje e fundit, do t’i drejtoheshin kanibalizmit? Allahu e di më së miri.
Megjithatë, për fatin e mirë të njerëzimit, nuk mund të përfytyrohet që ndonjë skemë e karmës të funksionojë ndër kafshët jonjerëzore. Pasi të jenë dënuar të bëhen kafshë, shpirtrat nuk mund të rifitojnë më në asnjë mënyrë pozitën e lartë njerëzore që kanë humbur. Kështu, skema e karmës do ta lëkundte fatin e njeriut nga njëri skaj në tjetrin. Cilën prej këtyre dy mundësive do të zgjidhte ai, nëse ndonjëherë do t’i jepej e drejta e zgjedhjes? Sigurisht, asnjërën, nëse do të kishte qoftë edhe një grimcë urtësie. Të mos ekzistosh fare do të ishte e vetmja zgjedhje e arsyeshme.
Nirvana, shpirti dhe trupi
E konsiderojmë me vend të vërejmë këtu se doktrina hindu e kalimit të shpirtit nga një trup në tjetrin ofron edhe një mundësi të tretë, por vetëm për një numër shumë të vogël njerëzish.
Çfarë është Nirvana në hinduizëm?
Njerëzit që bëjnë një jetë të përsosur, si katër rishitë e lashtë, për shembull, nuk rimishërohen menjëherë, por shpirtrat e tyre gëzojnë një periudhë të gjatë çlodhjeje ndërmjet dy jetëve. Ky është koncepti hindu i Nirvanës ose i parajsës.
Por kjo periudhë prehjeje, edhe nëse zgjat miliona vjet, duhet të marrë fund. Më në fund, pasi e kanë shijuar Nirvanën e tyre, këta shpirtra duhet të kthehen në tokë për t’u rimishëruar.
Por ky shqyrtim kritik i mitologjisë hindu na ka çuar tepër larg nga tema. Dijetarët fetarë hindu mund të pretendojnë të drejtën për ta ndarë besimin e tyre nga arsyeja, siç kanë bërë shpesh ndjekësit e disa feve të tjera. Në atë rast, pavarësisht nga çdo gjë që provohet në të kundërt, ata do të vazhdonin të këmbëngulnin se Zoti, në njëfarë mënyre, arrin të ruajë një ekuilibër ndërmjet llojeve të ndryshme të kafshëve dhe se të gjitha gjykohen sipas një sistemi të padukshëm të karmës.
Çdo individ, i cilitdo lloj qenieje të gjallë, gjykohet sipas karmës së vet. Nëse një njeri sillet keq, gjatë rikthimit të tij të ardhshëm në tokë do të rimishërohet si një kafshë e një lloji më të ulët. Po kështu, një kafshë që është sjellë mirë mund të ngrihet në pozitën e njeriut gjatë rimishërimit të ardhshëm. Për shembull, një qen i sjellshëm mund të lindë në shtëpinë e zotërisë së tij të mëparshëm, por këtë herë si vetë zotëria, ndërsa zotëria i lig mund të rilindë në shtëpinë e vet si qen, në shërbim të zotërisë së ri njerëzor, që më parë kishte qenë qeni i tij.
Shpirti dhe trupi në filozofinë hindu
Është e qartë se kjo filozofi ka logjikën e saj të brendshme. Megjithëse Zoti duket si një diktator absolut, i cili, pa pasur të drejtë, ua nënshtron shpirtin e lirë dhe materien e lirë një zinxhiri të përjetshëm skllavërie, Ai e bën këtë mbi bazën e një sistemi drejtësie. Ai e bashkon shpirtin me materien gjithmonë si shpërblim ose ndëshkim për karmën e tyre gjatë qëndrimit të mëparshëm në tokë.
Gjithashtu, siç u përmend më sipër, mbetet një mundësi, sado e vogël, që shpirti të arrijë Nirvanën, e cila përbën një çlirim të përkohshëm nga prangat e materies. Prandaj, ajo që ne e urrejmë si vdekje mund të jetë në të vërtetë një mirëbërëse e madhe, që e çliron shpirtin nga trupi, partneri i tij fizik.
Për sa kohë do ta gëzojë ky çift i ndarë çlirimin nga njëri-tjetri? Kjo është një pyetje që do të marrë përgjigje sipas sjelljes së tyre gjatë jetës së përbashkët në tokë. Nëse janë sjellë në mënyrë ideale, nëse trupi fizik është kujdesur mirë për shpirtin dhe shpirti i ka përmbushur përgjegjësitë ndaj trupit fizik, atëherë shpërblimi i ndarjes së tyre do të zgjasë edhe më shumë.
I njëjtë do të ishte edhe fati i çifteve bashkëshortore. Më fisnikët ndër ta, ata që kanë një marrëdhënie ideale si burrë e grua dhe janë plotësisht të kënaqur me shoqërinë e dashur dhe të këndshme të njëri-tjetrit, pa dyshim do të shpërbleheshin me Nirvanën e shkallës më të lartë. Kjo do të thotë se shpirtrat e tyre do të ndaheshin jo vetëm nga trupat, por edhe nga njëri-tjetri, për një kohë jashtëzakonisht të gjatë, që i afrohet përjetësisë.
Çiftet mëkatare, përkundrazi, mund të dërgoheshin përsëri në tokë menjëherë pasi të kishin vdekur të dy, për të kaluar edhe një periudhë tjetër, madje edhe më të gjatë, në shoqërinë e njëri-tjetrit, duke shijuar kënaqësitë mëkatare të mishit!
O Zot i madh! Çfarë ferri mbi tokë dhe çfarë parajse në qiej!
Për një shkencëtar, filozofia hindu e jetës, e vdekjes dhe e përjetësisë mund të duket pa kuptim dhe pa arsye. Megjithatë, nuk mund të mohohet se kjo filozofi ka një bukuri të veçantë, e cila vazhdon të magjepsë shumë burra dhe gra të kohës moderne, pa i shqetësuar aspak për bazën e saj racionale.
Tërheqja e saj më e fuqishme qëndron te shpresa se njeriu do të kthehet përsëri në këtë jetë të mjerueshme tokësore. Njeriu është më i çuditshmi ndër të gjitha paradokset e gjalla. Gjatë gjithë jetës vazhdon të ankohet për vargun e gjatë të mjerimeve që e shoqërojnë, duke shpresuar se vdekja do t’ia këpusë ato lidhje, e megjithatë sa shumë dëshiron të kthehet sërish në të njëjtin burg tokësor!
Burgimi i jetës dhe prangat e pikëllimit janë, në të vërtetë, një dhe e njëjta gjë. Si mund të jetë i mundur çlirimi nga pikëllimi pa vdekjen? E megjithatë, sa shumë dëshiron ai të bëjë një numër të pakufishëm kthimesh në të njëjtin vend të mjeruar! Është e qartë se bukuria tërheqëse e kësaj filozofie qëndron në dashurinë universale për jetën, të rrënjosur në vetë qenien e çdo krijese të gjallë.
Megjithatë, ata që janë magjepsur nga ky premtim i një të nesërmeje tjetër nuk duhet të harrojnë se shoqëria njerëzore, në tërësi, ka pësuar një përkeqësim të konsiderueshëm në sjelljen morale dhe fetare. Për njerëz të tillë, të ushqejnë shpresën se do të rilindin përsëri si njerëz është një ëndërr që ka shumë pak gjasa të përmbushet.
Nëse filozofia vedike e karmës është e drejtë, atëherë, me shumë gjasë, shumica e njerëzve të sotëm, nesër do të rilindin si majmunë, derra të egër, krokodilë ose thjesht krimba. Të jetosh përsëri është vërtet diçka e mirë, por a ia vlen të rrezikosh me një çmim kaq të lartë?
Karma, evolucioni dhe origjina e jetës
Duke iu kthyer çështjes së katër rishive, të cilët morën Vedat, nëse pranojmë periudhën kohore në të cilën vendosen ata, atëherë duhet të kenë lindur shumë epoka përpara se jeta të fillonte në tokë, në një kohë kur atmosfera e tokës nuk përmbante oksigjen. Pyetja është: çfarë karme i kishte paraprirë ngritjes së tyre në pozitën e rishive?
Kush mund të mbijetonte në një atmosferë pa oksigjen, brez pas brezi e brez pas brezi, dhe me çfarë ushqeheshin ata? Kjo nuk është një pyetje më pak e rëndësishme. Gjithçka që ndotte oqeanet dhe ajrin ishin forma elementare virusesh dhe bakteresh. Ose brezi i parë i këtyre njerëzve të shenjtë mbijetonte duke u ushqyer me këtë ushqim të përditshëm, ose ndoshta jeta njerëzore në tokë nuk filloi me njerëz të shenjtë, por me viruse të shenjta dhe baktere të devotshme!
Katër rishitë, Tibeti dhe fillimi i jetës
Nëse përllogaritjet kohore për shfaqjen e katër rishive ose të njerëzve të tjerë të shenjtë në tokë janë të gabuara, nëse ata nuk u shfaqën në tokë aq herët sa pohojnë disa panditë[4] të ditur, atëherë fillimi i jetës në tokë dhe shfaqja e Vedave duhet të kenë ndodhur shumë më vonë. Shfaqja e tyre në tokë nuk mund të ketë qenë e mundur përpara formimit të arkipelagut tibetian.
Në të vërtetë, i gjithë nënkontinenti indian mori një formë të ngjashme me atë që shohim sot diku ndërmjet njëzet dhe dyzet milionë vjetëve më parë. Megjithëse India ishte formuar si nënkontinent rreth njëqind e gjashtëdhjetë milionë vjet më parë, ajo ende nuk kishte filluar bashkimin me pjesën tjetër të Azisë. Pikërisht ky bashkim ishte përgjegjës për ngritjen e Himalajeve dhe të maleve të tjera të mëdha, përfshirë arkipelagun tibetian.
Ka pak rëndësi se kur saktësisht u formua Tibeti brenda kësaj periudhe kohore. Dëshmitë e mbetjeve fosile provojnë përtej çdo hijeje dyshimi se jeta kishte filluar rreth tetëqind milionë vjet përpara formimit të nënkontinentit indian.
Kushdo dhe çfarëdo qofshin ata që qëndronin mbi rrafshnaltën tibetiane, nuk mund të kenë qenë njerëz, sepse njerëzit u shfaqën në tokë shumë më vonë. Në atë kohë, forma më e përparuar e jetës që kishte evoluar ishin dinosaurët. Është e qartë se, sado ta sforcojmë imagjinatën, nuk mund të përfytyrojmë një dinosaur rishi.
Prandaj, nëse mësimet vedike, në formën e ndryshuar nga ndërhyrjet njerëzore që gjejmë sot, duhen marrë fjalë për fjalë, atëherë rishitë dhe shokët e tyre të shenjtë duhet të kenë zbritur në tokë nga ndonjë planet tjetër. Por kjo zgjidhje, nëse meriton sadopak të quhet zgjidhje, do të krijonte një problem shumë më të ndërlikuar dhe krejtësisht absurd.
Karma dhe evolucioni i jetës
Historia e karmës do të duhej të fillonte jo me katër rishitë, por me format e çuditshme e të shumëllojshme të jetës që lindën dhe evoluuan nga njësitë e para biologjike në tokë, një miliard vjet më parë.
Një vlerësim i paanshëm do të zbulonte qartë se doktrinat e karmës dhe të rimishërimit janë produkte të një epoke të rënies së filozofisë hindu. Kjo duhet të ketë ndodhur kur teologët hindu u përpoqën të gjenin vetë, përmes arsyetimit filozofik, përgjigje për enigmën e jetës dhe të vdekjes, të shpërblimit dhe të ndëshkimit, pa pasur ndriçimin që vjen nga lart.
Megjithatë, nuk është e pamundur të gjurmohen elemente të shpalljes Hyjnore në Vedat. Elementet e padijes që gjejmë sot në to, duhet të jenë produkt i ndërhyrjeve njerëzore në tekstin e Vedave.
Joga në hinduizëm
Përpara se ta përfundojmë këtë trajtesë, dëshirojmë të shqyrtojmë natyrën e jogës dhe vendin që ajo zë brenda rrjetit të gjerë e të ndërlikuar të filozofisë hindu. Kjo ka rëndësi të veçantë për temën kryesore të diskutimit tonë, sepse pretendohet gjerësisht se, përmes meditimit të thellë, një jogi mund të arrijë brenda vetvetes deri te burimi i dijes dhe i së vërtetës.
Megjithatë, nuk është aspak e lehtë të përcaktohet me ndonjë shkallë sigurie nëse sistemi i jogës e ka origjinën në hinduizëm apo në budizëm. Ai është një mjet për fitimin e dijes, të cilin, të paktën sipas rrëfimeve që kemi, Krishna nuk e ka përdorur kurrë.
Joga, meditimi dhe e vërteta e brendshme
Por joga nuk kufizohet vetëm në këtë. Përveç vlerës së saj meditative, ajo është gjithashtu një shkencë fizike shumë e zhvilluar, e cila synon t’i çojë në nivelin më të lartë cilësitë e fshehura të trupit njerëzor. Janë raportuar edhe veprime të mrekullueshme të kryera përmes saj.
Madje pretendohet se me anë të jogës njeriu mund të arrijë një gjendje pothuajse të përsosur letargjie, në të cilën metabolizmi ngadalësohet deri afër ndalimit të plotë dhe jeta duket sikur varet nga fija më e hollë. Për disa jogi, të cilët e kanë zotëruar mjeshtërinë e jogës, thuhet se kanë jetuar për ditë të tëra të zhytur nën ujë. Disa rrëfime flasin madje për aftësinë e tyre të pazakontë për t’u dematerializuar në një vend dhe për t’u materializuar në një tjetër. Këtu ka vërtet njëfarë ekzagjerimi!
Megjithatë, disa aftësi të tjera të veçanta, të zhvilluara përmes praktikave të jogës, nuk mund të hidhen poshtë si ekzagjerime të thjeshta. Për shembull, dihet se disa jogi kanë arritur ta mbajnë frymën për një kohë aq të gjatë, saqë një njeri i zakonshëm do të kishte vdekur shumë herë gjatë së njëjtës periudhë pa marrë frymë.
Joga si ushtrim fizik dhe shpirtëror
Gjithashtu, joga është një formë ushtrimi që ndihmon në përmirësimin e cilësive fizike të trupit njerëzor në të gjitha funksionet e tij. Ajo vlerësohet gjithashtu si një mjet i shkëlqyer për lehtësimin e tensioneve fizike dhe psikike.
Kemi diskutuar shkurtimisht mundësitë që ofron joga për të përmirësuar cilësitë fizike të njeriut dhe për të zhvilluar disa aftësi të fshehura tek ai, të cilat përndryshe do të mbeteshin të pazhvilluara. Të njëjtat aftësi mund të zhvillohen edhe nga ana shpirtërore, përmes disiplinimit të sjelljes dhe mënyrës së jetesës së njeriut.
Tani do t’i shqyrtojmë këto mundësi në lidhje me sistemin e jogës. Jogitë pretendojnë se mund të arrijnë deri te burimi i së vërtetës së brendshme vetëm përmes meditimit dhe praktikave të jogës që nxisin frymëzimin.
Se deri në çfarë mase kanë të drejtë ose gabojnë, kjo mbetet çështje mendimi. Për sa kohë një e vërtetë e brendshme, e zbuluar me ndihmën e praktikave të jogës, nuk i paraqitet botës si zgjidhje për problemet njerëzore, nuk mund ta pranojmë ose ta refuzojmë këtë pretendim. Më e shumta që mund të pranojmë në këtë drejtim është fakti se joga, në vetvete, përbën një sistem të shkëlqyer ushtrimesh.
Referenca
[1] VERMAN, J. (1992), The Vedas, Oxford & IBH Publishing Co. PVT. LTD., Nju-Delhi, f. 6.
[2] VERMAN, J. (1992), The Vedas, Oxford & IBH Publishing Co. PVT. LTD., Nju-Delhi, f. 4.
[3] VERMAN, J. (1992), The Vedas, Oxford & IBH Publishing Co. PVT. LTD., Nju-Delhi, f. 24.
[4] Priftërinj hindu. Shnm. Përkth.