ИСЛОМДА МЕҲМОНПАРВАРЛИКНИНГ АҲАМИЯТИ!

أَشْھَدُ أَنْ لَّا إِلٰہَ إِلَّا اللّٰہُ وَحْدَہٗ لَا شَرِيْکَ لَہٗ وَأَشْھَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُہٗ وَ رَسُوْلُہٗ۔أَمَّا بَعْدُ فَأَعُوْذُ بِاللّٰہِ مِنَ الشَّيْطٰنِ الرَّجِيْمِ۔بِسۡمِ اللّٰہِ الرَّحۡمٰنِ الرَّحِیۡمِ﴿۱﴾اَلۡحَمۡدُلِلّٰہِ رَبِّ الۡعٰلَمِیۡنَ ۙ﴿۲﴾ الرَّحۡمٰنِ الرَّحِیۡمِ ۙ﴿۳﴾ مٰلِکِ یَوۡمِ الدِّیۡنِ ؕ﴿۴﴾إِیَّاکَ نَعۡبُدُ وَ إِیَّاکَ نَسۡتَعِیۡنُ ؕ﴿۵﴾اِہۡدِنَا الصِّرَاطَ الۡمُسۡتَقِیۡمَ ۙ﴿۶﴾ صِرَاطَ الَّذِیۡنَ أَنۡعَمۡتَ عَلَیۡہِمۡ ۬ۙ غَیۡرِ الۡمَغۡضُوۡبِ عَلَیۡہِمۡ وَ لَا الضَّآلِّیۡنَБугун оқшомдан бошлаб, иншоаллоҳ, Буюк Британиядаги йиллик Жалса расман бошланади. Бу Жалса Ҳазрат Масийҳи Мавъуд алайҳиссалом таъкидлаганларидек, жуда катта аҳамиятга эгадир. Унда Жамоатнинг илмий, ахлоқий ва маънавий ҳолатини яхшилашга қаратилган дастурлар бўлади. Аллоҳ таоло унда иштирок этувчиларнинг барчасига бу имкониятдан тўлиқ фойдаланишни насиб этсин.

Ҳозир мен Жалсада хизмат қилувчилар ва қатнашувчиларга бир неча сўз айтаман. Исломда меҳмонларни ҳурмат ва иззат-икром қилишга қаттиқ урғу берилган. Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам ҳам бу борада қаттиқ таъкидлаганлар. У зот саллаллоҳу алайҳи ва саллам: «Меҳмонга унинг жоиз ҳаққини беринглар», деб марҳамат қилганлар. (Саҳиҳ Муслим, “Иймон” китоби, “Қўшни ва меҳмонни ҳурмат қилишга ундаш, яхши нарсалардан бошқасида гапирмасдан жим туриш”…. ҳақидаги боб, 47-ҳадис)

Ва бу жоиз ҳақ, вазиятга қараб, бир неча кунлик меҳмонпарварликдир. Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ана шу насиҳатлари сабабли саҳобалар ҳатто қурбонлик қилиб бўлса ҳам, меҳмонларга хизмат қилишарди. Ўша дастлабки даврда саҳобаларнинг аҳволи унчалик яхши эмас эди — фаровончилик йўқ эди, ҳатто икки маҳал таом топиш ҳам қийин эди. Улар ўзлари ва фарзандларини оч қолдириб, ўз ҳаққидан воз кечиб, меҳмонпарварлик қилишарди.

Бу ҳақда саҳобаларнинг машҳур ривояти шундай: бир саҳобанинг уйига меҳмон келади. Мазкур меҳмонни Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам ўша саҳобага юборган эдилар. Саҳоба уйига бориб, ҳолатни сўраганда, хотини: «Фақат болалар учун озгина таом бор», деди. Шунда ҳам у киши меҳмон учун болаларни овутиб ухлатди ва меҳмонни уйига олиб келди. Ўзлари ҳам чироқни ўчириб, таом емаган ҳолда меҳмоннинг кўз ўнгида гўёки еяётгандек қилдилар. Ўзи ҳам, фарзандлари ҳам оч қолди. Аллоҳ таоло бу ишдан мамнун бўлиб, Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламга бу ҳақда хабар берди. Эртаси куни ўша саҳоба Расулуллоҳнинг ҳузурларига келганда, у зот шундай дедилар: «Сен кеча меҳмонга таом бердинг ва бунинг учун қандай чора кўрган бўлсанг, ундан Аллоҳ таоло жуда мамнун бўлди ва кулди». (Саҳиҳ Муслим, “Ичимлик” китоби, “Меҳмонни икром қилиш ҳурматлаш ва уни устун кўриш фазилати” ҳақидаги боб, 2054-ҳадис)

Мана шу — меҳмонпарварликнинг ҳақиқий даражасидир.Шу кунларда Ҳазрат Масийҳи Мавъуд алайҳиссаломнинг Жалсани тинглаш учун келаётган меҳмонларига ҳар томонлама хизмат қилиш ва меҳмонпарварлик кўрсатиш — ҳар бир ходим, ҳар бир навбатчиликда турган киши ва ҳар бир бўлимда фаолият олиб бораётган масъул шахснинг бурчидир. Бу кунларда айниқса, меҳнат, сабр ва дуо билан иш кўриш лозим. Агар меҳмонлар томонидан баъзида қаттиқ гаплар эшитсангиз ҳам, гўзал ахлоқни намоён қилган ҳолда Аллоҳ таолонинг розилигини кўзлаб, бундай гапларни инобатга олманг.

Бу ерда турли бўлимлар мавжуд. Мен ўтган хутбада ҳам қисқача таъкидлаб ўтгандимки, ҳар бир бўлимнинг масъули ва унинг ёрдамчилари ўз вазифаларини хушмуомалалик ва гўзал ахлоқ билан адо этсинлар. Ҳазрат Масийҳи Мавъуд алайҳиссаломнинг ҳам бу борада кўплаб воқеалари мавжуд.

У зот алайҳиссалом хусусан меҳмонлар билан қандай гўзал муомала қилиш кераклиги ҳақида доим таъкидлаб турардилар. У зотнинг кўрсатмалари ва воқеалари турли тарзларда, турли ўринларда сийрат китобларида баён қилинган. Аcсамдан келган меҳмонлар билан боғлиқ машҳур бир воқеа ҳам бор — бу у зот уларга қандай меҳмонпарварлик кўрсатганларини билдиради. Биз у зот алайҳиссаломнинг меҳмонларга қилган ғамхўрлик воқеаларини эшитиб, завқ оламиз. Аммо бу воқеа — барча хизматчилар, навбатчиликда турувчилар ва у зотнинг меҳмонларига хизмат қилишни ўз зиммасига олган ҳар бир шахс учун ибрат ва сабоқдир.

Воқеа шундай баён қилинган: бир куни Аcсамдан бир неча меҳмон келади. Улар Лангархона олдига етиб келишганида, ўз аравасидан тушадилар. Уларга: «Юкларингизни туширинг!» дейишади. Аммо Лангархона ходимларининг муносабати у қадар яхши бўлмаган. Шунинг учун меҳмонлар норози бўлиб, ўша келган аравада қайтиб кетиб қолишади. Ҳазрат Масийҳи Мавъуд алайҳиссалом бу ҳолатдан хабардор бўлганларида, жуда қаттиқ норози бўлиб: «Нега бундай вазият юзага келдики, меҳмон норозилик билан кетиб қолди?» дедилар. У зот дарҳол уйдан шундай шошилиб чиқдиларки, ҳатто пойабзални тўғрилаб кийишга ҳам улгурмадилар ва меҳмонларнинг орқасидан жуда тез юра бошладилар. Ҳолбуки, меҳмонлар от-аравада бўлиб, анча узоқ масофага кетиб қолишган эди. Лекин у зот пиёда жуда тез қадам ташлаб, уларнинг орқасидан йўлга тушдилар. Ривоятда келтирилишича, Қодиён яқинидан ўтувчи анҳорга келганларида, у зот меҳмонларга етиб олдилар ва уларни тўхтатдилар. Кейин у зот меҳмонларни қайта Қодиёнга олиб бордилар. У зот алайҳиссалом уларни қандай услубда қайта олиб келган бўлсалар — бу ҳам меҳмонни иззат-икром қилишнинг ажойиб мисоли эди. Ҳузур уларга шундай дедилар: «Сизлар аравага ўтириб олинглар, мен пиёда сизлар билан бирга бораман». Аммо у зотнинг бу гўзал хулқларини кўриб, меҳмонлар ҳам уялишиб, шундай дедилар: «Биз аравада ўтириб, сафар қила олмаймиз, биз ҳам сиз билан пиёда қайтамиз». Улар қайта-қайта такрорлаб: «Ҳузур, биз ўтирмаймиз, биз сиз билан бирга пиёда юрамиз», дейишарди. Шу тариқа улар Қодиёнга қайтдилар. Лангархонага етиб келганларида, Ҳазрат Масийҳи Мавъуд алайҳиссалом меҳмонларнинг юкларини тушириш учун шахсан ўзлари қўл узатдилар. Лекин ходимлар ўз хатоларини англаб етишган ва жуда уялиб турган эдилар. Шунинг учун улар дарҳол пешвоз чиқиб, юкларни туширишга киришдилар. Сўнгра у меҳмонлар ассамлик бўлганлари учун у зот уларга махсус таом тайёрлатишга буюрдилар. (Сийратул Маҳдий, Ҳазрат Мирзо Башир Аҳмад соҳиб, 4-қисм, 56-57-бетлар, 1069-ривоят)

Бу ерда шундай тушунтириб ўтишим лозимки, Лангархона ҳақида Ҳазрат Масийҳи Мавъуд алайҳиссаломнинг меҳмонларга меҳмонпарварлик қилиш тўғрисидаги кўрсатмалари бор. Шунингдек, у зот алайҳиссалом: «Жалса пайтида барча меҳмонлар учун бир хил овқат тайёрлансин, чунки бу пайтда одамлар сони кўп бўлади ва ҳар хил таом тайёрлаш қийинчилик туғдиради», деб ҳам марҳамат қилганлар. (Сийрат Ҳазрат Масийҳи Мавъуд, Яъқуб Али Ирфоний соҳиб, 149-бет)

Меҳмонпарварликнинг яна бир гўзал намунасини Ҳазрат Муфтий Муҳаммад Содиқ соҳиб зикр қилганлар. У зот айтадилар: “Эсимда, бир куни Лоҳўрдан Қодиёнга келган эдим. Эҳтимол, бу воқеа 1897 ёки 1898-йили содир бўлган бўлса керак. Ҳазрат менга Масжиди Муборакда ўтиришимни буюрдилар, ўша вақтда бу масжид жуда кичик эди. Кейинроқ у кенгайтирилди ва бироз катталаштирилди. Ҳузур шундай дедилар: “Сиз шу ерда ўтириб туринг, мен сиз учун овқат олиб келаман”. Шуни айтганларидан сўнг у зот ичкарига кириб кетдилар”.

Муфтий Муҳаммад Содиқ соҳиб давом этадилар: “Мен ўйлагандимки, Ҳузур бирор хизматчи орқали овқат жўнатадилар. Лекин бир неча дақиқадан сўнг масжид ва Ҳузурнинг уйлари ўртасидаги деворда бир кичик эшик — яъни, дераза очилди. Қарасам, Ҳазрат Масийҳи Мавъуд алайҳиссалом ўз қўллари билан овқат тўла товоқни кўтариб, менга овқат олиб келаётган эканлар. Менга қараб: “Сиз овқатланиб туринг, мен ҳозир сув олиб келаман”, дедилар”. Муфтий соҳиб дейдилар: “Ўша пайт мен беихтиёр йиғлаб юбордим. Чунки Ҳазрат Масийҳи Мавъуд алайҳиссалом — бизнинг имомимиз ва пешвоимиз бўлсалар-да, бизга шундай хизмат кўрсатмоқдалар. Унда бизнинг ўзаро бир-биримизга бўлган хизматимиз қандай бўлиши керак?!” (Зикри Ҳабиб, Муфтий Муҳаммад Содиқ соҳиб, 327-бет)

Бу — бир ибрат намунаси эди. Ҳақиқатан ҳам, Ҳазрат Масийҳи Мавъуд алайҳиссаломнинг сийратларида меҳмонпарварликка оид бунга ўхшаш кўплаб воқеалар мавжуд. У зот бир марта одамларга шундай деган эдилар: “Мен доимо шу ҳақда ўйлайманки, ҳеч бир меҳмонга азият етмасин. Балки ҳар доим қанчалик имкони бўлса, меҳмонларга осойишталик яратилиши кераклигига буюраман”. Чунки меҳмоннинг қалби ойна каби нозик бўлади ва енгилгина зарба ҳам унинг қалбини чилпарчин қилиши мумкин. (Малфузот, 5-жилд, 111-бет)

Сўнгра у зот алайҳиссалом айтганларидек, баъзи меҳмонлар жуда ҳиссиётли бўладилар. Хусусан, мен аввал аcсамлик меҳмонларни мисол қилиб келтиргандим — турли миллатларнинг ўзларига хос урф-одат ва ҳолатлари бўлади. Баъзилари жуда тез ҳиссиётга берилиб кетадилар, ҳатто аччиқланиб қолишлари ҳам мумкин. Шунинг учун у зот алайҳиссалом таъкидлаганларидек: «Улар нега бунчалик ҳиссиётга берилдилар ёки нега аччиқландилар?” деб ўйламаслигингиз керак. Меҳмоннинг дили — айнан шиша кабидир, ойна кабидир — у осонгина синувчан бўлади. Шу сабабдан, унга зарба етиб, синишидан олдиноқ уни асраш чораларини кўринглар.

Демак, меҳмонпарварлик борасида Ҳазрат Масийҳи Мавъуд алайҳиссалом бизга ўз хожалари ва эгалари (Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам)га эргашиб, шундай улкан ибрат ва насиҳат қолдирдилар.

Бир воқеа ривоят қилинади: бир куни жуда кўп меҳмонлар келган эдилар. Ҳузур Лангархона масъули Миян Нажмуддинга шундай дедилар: «Қара, жуда кўп меҳмонлар келишган. Уларнинг баъзиларини сен танийсан, баъзиларини эса йўқ. Баъзиларини биласан, баъзиларини эса билмайсан. Шунинг учун энг тўғри йўл — уларнинг барчасини иззат-икромга лойиқ меҳмон деб билиб, уларга самимий хизмат қилишдир». (Малфузот, 5-жилд, 353-бет)

Ҳар бир меҳмонга ҳурмат-эҳтиром кўрсатиш зарур. Кимдир камбағал, кимдир бой; кимдир Америкадан келган, кимдир Покистондан; кимдир Африкадан, ёки бошқа бир мамлакатдан, ёки маҳаллий одам бўлиши мумкин — бунга ҳеч қарамаслик керак. Бугунги кунда шунга аҳамият бериш керакки, ҳаммаси меҳмондир. Улар Ҳазрат Масийҳи Мавъуд алайҳиссаломнинг чақириқлари асосида Жалсани эшитиш учун келганлар. Шунинг учун уларга иззат-икром кўрсатиш, уларга хизмат қилиш, меҳмонпарварлик қилиш ва эҳтиёжларини инобатга олиш зарурдир.

Энди қаранг, Ҳазрат Масийҳи Мавъуд алайҳиссалом меҳмонларга қандай хизмат қилиш ҳақида насиҳат қилганлар! У зот алайҳиссалом ўз хизматчиларига ҳам шундай деганлар: «Мен сизлар меҳмонларга тўғри тарзда хизмат қилаётган ва уларга иззат-икром кўрсатиб тургандирсизлар, деб ишонаман. Шунинг учун ҳар бир хизматчига лозимки, у қаерда ва қайси бўлимда хизмат қилаётган бўлмасин, ўша жойда меҳмонпарварлик ҳаққини адо этишга бутун куч-ғайратини сарфласин. Хоҳ у овқат тарқатиладиган чодирда бўлсин, ёки бошқа жойларда — барчасида меҳмонларга эътибор ва иззат билан хизмат кўрсатилиши керак». Мен аввал таъкидлаганимдек, турли бўлимлар бор: бейжик тайёрлашдан тортиб, Жалсагоҳга келгунга қадар — меҳмонлар айнан шу жойларда хизматчилар билан алоқага киришадилар. Шунинг учун ҳар бир хизматчи ўз хушмуомалалиги ва гўзал ахлоқини намоён қилиши шарт.

Овқат тайёрлаш ва овқат тарқатиш бўлимлари ҳам меҳмонпарварликнинг ҳаққини адо этишлари шарт, чунки бу — меҳмонпарварликнинг энг муҳим бўлимларидан биридир. Меҳмонларни етарлича овқат билан таъминлаш ва эҳтиром билан тақдим этишга ҳаракат қилиш керак. Лангархонада ишлаётганлар сифатли таом тайёрлашга ҳаракат қилишлари керак, Аллоҳ таолонинг марҳамати билан улар ҳаракат ҳам қилишади. Шу билан бирга, овқат етарли миқдорда бўлиши ва етишмай қолмаслиги ҳам таъминланиши лозим. Поклик ва тозалик бўлимига ҳам жиддий эътибор қаратилиши зарур. Чунки тозалик — иймоннинг бир қисми ҳисобланади. Бу оддий нарса эмас. Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам: “Тозалик — иймоннинг бир қисмидир”, деб марҳамат қилганлар. (Саҳиҳ Муслим, “Таҳорат” китоби, “Таҳоратнинг фазилати” ҳақидаги боб, 223-ҳадис)

Шунинг учун бунга алоҳида эътибор қаратиш шарт. Бу нафақат атроф-муҳитнинг тозалиги, балки бошқа барча инфратузилмалар — ҳожатхоналар ва душхоналар каби жойларнинг ҳам поклиги бунга киради.

Жалсагоҳда турли дастурлар учун одамларни олиб келаётган хизматчилар ҳам меҳмонларга мулойимлик ва муҳаббат билан эътибор беришлари лозим. Баъзи одамлар Жалсанинг аҳамиятини тўлиқ тушуниб етмайдилар ёки диққат билан тингламайдилар. Бу ерда ўтирган интизом бўлимларидаги ходимлар — аёллар ҳам, эркаклар ҳам — шунга ҳаракат қилишлари керакки, меҳмонларга муҳаббат ва мулойимлик билан тушунтирсинлар. Тарбиявий бўлим ҳам одамларни Жалсагоҳга ўтқазиб, уларга Жалсани тинглатиш имконини яратиш учун ишлайди. Бу пайтда бозорлар ҳам ёпиқ бўлади ва шундай бўлиши ҳам керак. Қисқаси, ҳар бир жойда, ҳар бир вазифада туриб, хизматчилар ушбу кунларда гўзал ахлоқ намунасини кўрсатишлари шарт. Ҳазрат Масийҳи Мавъуд алайҳиссаломнинг хизматчилар ҳақида билдирган ишончларига муносиб бўлишга ҳаракат қилишлари керак.

Шунингдек, мен меҳмонларга ҳам баъзи сўзларни айтишни истайман. Гарчи бу ерга Жамоат аъзоси бўлмаган айрим меҳмонлар ҳам келсалар-да, лекин улар учун алоҳида бир бўлим ташкил этилган ва уларга махсус равишда меҳмонпарварлик кўрсатилади, чунки улар ўзга шахслар ҳисобланадилар. Лекин ана шу кам сонли меҳмонлардан ташқари қолган барча меҳмонларнинг аксарияти Аҳмадийлардан иборатдир. Сизлар бу ерга Жалса тинглаш учун келгансизлар. Шунинг учун сизлар ташкилий ишларда камчилик борми ёки йўқми, меҳмонпарварлик яхши қилинганми-йўқми, ёки бирор ходим қандай муносабатда бўлган — бу нарсаларга аҳамият берманглар. Ҳақиқий мақсад — бу маънавий таомдан баҳраманд бўлишдир ва сизлар шу йўналишда ҳаракат қилишингиз ҳам лозим. Гарчи меҳмондорчилик қилаётганлар, мен аввал ҳам айтганимдек, меҳмонпарварлик ҳаққини адо этишга бор кучлари билан уринишлари керак ва улар шундай қилишмоқда ҳам. Бироқ йиғилишда қатнашувчиларнинг ҳам бурчи шуки, агар ходимлар томонидан қандайдир камчиликлар, нуқсонлар ёки хатоликларга йўл қўйилган бўлса, уларни эътибордан четда қолдирсинлар.

Бу кишилар орасида тозалаш бўлимида ишлаётганлар ҳам бор, лекин улар махсус тайёрланган ходимлар эмаслар. Тартиб-интизом бўлимида ишлаётганлар полиция ходимлари эмаслар. Дарвозада навбатчилик қилаётганлар ҳам махсус тайёргарликдан ўтган эмаслар. Ёки йўл ҳаракатини назорат қилаётганлар — улар ҳам профессионал полициячи эмаслар, улар фақат ҳаракатни бошқаришга уринаётган кўнгиллилардир. Буларнинг барчаси — меҳмонларга хизмат қилиш учун ўзини ихтиёрий равишда тақдим этган шахслардир. Улар орасида айримлари ўрта мактаб ўқувчилари, айримлари университет талабалари, бошқалари эса турли касбларга мансуб инсонлардир. Ҳатто яхши лавозимларда ишлаётган, обрўли касб эгалари ҳам бор. Бу инсонларнинг барчаси: “Биз Ҳазрат Масийҳи Мавъуд алайҳиссаломнинг меҳмонларига хизмат қилишимиз керак”, деб ягона бир ҳис-туйғу билан хизмат қилмоқдалар.

Шунинг учун уларнинг бу ихлосини қадрлаб, улар билан тўлиқ ҳамкорлик қилинг ва уларда бўлиши мумкин бўлган камчиликларга кўз юминг. Сиз шундай қилсангиз, бу ерга келишингизнинг ҳақиқий мақсадига ета оласиз ва ана шу мақсадга эришганлардан бўласиз. Бу билан ўзаро муносабатлар ҳам янада соф ва чиройли бўлади. Ҳар бир меҳмон у қайси мақсад учун бу ерга келганини ва бу мақсад фақат гўзал ахлоқни намоён қилиш ва Аллоҳ таолони зикр этиш орқали амалга ошишини эътиборга олиши керак.

Овқатланиш чодиридан фойдаланишда ҳар бир меҳмоннинг бурчи шундан иборатки, таомни истеъмол қилиб бўлгандан сўнг чодирни тезроқ бўшатиш керак, шунда бошқа одамлар ҳам келиб, овқатланиб олишларига имкон бўлади. Баъзи ҳолларда жой кам, меҳмонлар эса кўп бўлади, шу сабабли овқатланиш навбат билан ёки сменаларга бўлиб, амалга оширилишига тўғри келади. Шунинг учун бу нарсани инобатга олиб, таомни истеъмол қилиб бўлгандан кейин дарҳол чодирдан чиқиб кетишга ҳаракат қилинг. У ерда туриб олиб, суҳбатга берилманг, вақтни ўтказманг. Агар гаплашмоқчи бўлсангиз, ташқарига чиқиб суҳбатлашинг.

Шунингдек, ходимлар таомни идишларга солиб беришади. Агар сиз илтимос қилсангиз, уларга шу ҳақда кўрсатма берилгани учун сизга овқат беришади. Лекин таомни исроф қилмаслик керак. Ризқнинг қадрига етиш лозим. Баъзи одамлар нон бироз куйган ёки хом бўлса, уни ташлаб юборишади. Ҳолбуки, агар у еса бўладиган даражада эса, ундан фойдаланиш керак. Фақатгина кимдир касал бўлиб, у нон унга зарар қилса, у ҳолда мустасно. Оддий ҳолатда эса, нонлар махсус машиналарда яхши пишиб чиқяпти, мен ўзим ҳам текширдим. Лекин баъзан ёмон пишган нонлар ҳам чиқиб қолиши мумкин. Агар у жуда қаттиқ куймаган ёки хом бўлмаса, уни ташлаб юбормаслик керак. Худди шундай, овқатни ҳам исроф қилишдан сақланиш лозим. Бу бир томондан, ризқни исроф қилиш бўлади, бу эса мумкин эмас. Иккинчи томондан, шу овқат бошқа бир кишига фойда келтириши мумкин.

Яна бир муаммо шундаки, идишларда жуда кўп таом қолиб кетади ва уни чиқиндилар қаторида ташлаш, уни йўқ қилиш жуда қийин бўлиб қолади. Бу ҳолат тозалик бўлими учун катта юк бўлади ва улар жуда кўп меҳнат қилишларига тўғри келади. Шунинг учун меҳмонлар йиллик Жалса кунларида таомни барака деб билиб, истеъмол қилишлари керак ва уни исроф қилишдан сақланишлари лозим.

Ҳазрат Масийҳи Мавъуд алайҳиссаломнинг ўрнакли мисоллари бор: бир куни у зот учун овқат тайёрланмаган ва масъул шахслар буни унутиб қўйишган. У зот ҳам машғул эдилар. Кейинроқ ўз овқатлари борасида сўраганларида, ҳамма ташвишга тушиб қолди, чунки овқат тугаган эди. У зот алайҳиссалом: «Ҳеч нарса эмас. Дастурхонда одамлар истеъмолидан қолган нон бўлаклари ва таом бўлса, шуни олиб келинг. Мен ўшани тановул қиламан», дедилар. Шундай қилиб, у зот алайҳиссалом одамлар ташлаб кетган нон бўлакларини истеъмол қилдилар. (Сийрат Ҳазрат Масийҳи Мавъуд, Яъқуб Али Ирфоний соҳиб, 322-бет)

Бу — у зот алайҳиссалом биз учун намуна қилиб қолдирган гўзал ўрнакларидир. Шунинг учун ҳар доим бунга эътибор қилайликки, ризқни исроф қилишдан сақланишимиз керак ва шу билан бирга, хизматчилар учун ҳам ишни енгиллаштирайлик.

Пайғамбаримиз Муҳаммад саллаллоҳу алайҳи ва саллам шундай деганлар: «Таомни исроф қилманглар!» (Сунани Термизий, “Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламдан таомлар” боблари, “Ерга тушиб кетган луқма нима қилинади?” боби, 1803-ҳадис. Сунани Ибн Можа, “Таомлар” китоби, “Таомни ташлаб юбориш ҳақидаги ман этиш” боби, 3353-ҳадис)

Таомни қадрлаб енглар ва нимаики тақдим этилса, уни мамнуният билан истеъмол қилинглар. Бу кўрсатма албатта, меҳмонларга хос равишда айтилган, чунки у зот саллаллоҳу алайҳи ва саллам бу амрга амал қилишадиган меҳмонлар ҳақида гапирганлар, шундай меҳмонлар баракалар билан қайтишади. Бироқ буларни исботлаш учун ҳар бир меҳмон ҳам шундай намунани кўрсатиши лозим.

Барака олиб келадиган меҳмон бўлинг, уй эгаларини ташвишга соладиган меҳмон бўлмай, уларни ташвишдан халос этувчи бўлинг. Биз бу ерга келган эканмиз, Жалса доирасида муайян бир тартиб-интизом мавжуд, унда турли ходимлар ўз вазифаларини бажаришмоқда. Аммо қатнашувчи ҳам, хизмат қилувчи ҳам барчаси Аҳмадийдир ва ҳаммамизнинг мақсадимиз бир: биз Ҳазрат Масийҳи Мавъуд алайҳиссаломнинг таълимотлари ва Ислом таълимотига мувофиқ ўзимизни ахлоқий, маънавий ва илмий жиҳатдан ислоҳ қилишимиз керак. Бу хоҳ хизматчи бўлсин, хоҳ меҳмон — барча учун умумий вазифадир. Шунинг учун бу йўлда ҳаракат қилиш керак.

Баъзан шундай ҳолатлар юзага келадики, озиқ-овқатда тақчиллик бўлиб қолади. Ходимлар ва Лангархона ҳеч қандай камчилик юз бермаслигига ҳаракат қилишади. Лекин катта йиғинларда баъзида хато ҳисоблашларга дуч келиб, тақчиллик содир бўлиши мумкин. Бу борада биз ҳар доим Пайғамбаримиз Муҳаммад саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг бир насиҳатларини ёдда тутишимиз керак. У зот саллаллоҳу алайҳи ва саллам шундай деганлар: «Икки одам учун тайёрланган таом уч нафарга етади, уч нафарники тўрт нафарга етади». (Саҳиҳ Муслим, “Ичимлик” китоби, “Кам таомга ҳам шерик қилишнинг фазилати …” ҳақидаги боб, 2058-ҳадис)

Бошқа бир ривоятда шундай дейилган: «Бир киши учун бўлган таом икки нафарга, икки нафарники тўртта одамга, тўрт одамники саккизта одамга етади». (Саҳиҳ Муслим, “Ичимлик” китоби, “Кам таомга ҳам шерик қилишнинг фазилати …” ҳақидаги боб, 2059-ҳадис)

Шунинг учун бу нарсани доимо эсда сақлашимиз керак. Бир гапни мен аввал ҳам айтган эдим ва у шундан иборатки, навбатчилар учун ҳам қулайлик яратиш керак. Овқатланиш чодирларида ва бошқа жойларда ҳам тозаликка эътибор қаратинг. Тозалик нуқтаи назаридан ҳам шунга эътибор берингки, бошқалар учун енгиллик бўлсин. Йўллар ва йўлакларга чиқинди ташламанг. Бу жойларда ҳам эътибор керак. Қаерда ўтирманг, овқат-ичимликдан кейин баъзи одамлар бозордан нимадир сотиб олиб, еб-ичадилар, уларнинг бўшаган пакетлари ва халталарини атрофга ташлаш ўрнига махсус чиқинди қутисини қўлланинг. Бунинг натижасида хизматчиларга ҳам осон бўлади ва улар қисқа вақтда кўпроқ ишни бажариб, бутун ташкилотни яхшироқ бошқариш имконига эга бўладилар. Шу билан бирга, ҳар иккала томондан гўзал ахлоқ намоён бўлиши лозим. Мен буни хизматчиларга ҳам айтганман ва меҳмонлар ҳам олий ахлоқ кўрсатишлари керак. Бир ҳадисда ривоят қилинади: «Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам: «Кимки Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирган бўлса, яхши гапни айтсин ёки сукут сақласин», дедилар. (Саҳиҳ Муслим, “Иймон” китоби, “Қўшни ва меҳмонни ҳурмат қилишга ундаш, яхши нарсалардан бошқасида гапирмасдан жим туриш…” ҳақидаги боб, 47-ҳадис)

Шунинг учун агар бирор вақтда ранжишга олиб келадиган ҳолат юзага келса, аччиқланишни билдириш, ёмон хулқни намоён қилиш ўрнига сукут сақланг, истиғфор айтиб, дуолар ўқинг.

Шунингдек, болаларни овқатлантириш ҳақида ҳам бир неча гап айтиб ўтишни истайман. Бу борада ҳам эҳтиёт бўлиш керак. Баъзида одамлар болаларга тўлдириб овқат солиб беришади, бироқ болалар бу овқатни еб тугата олмайдилар ва натижада овқат исроф бўлади. Шунинг учун бунга ҳам аввал айтганимдек, эътибор беринглар, овқатни исроф қилишдан сақланинг. Болаларга оз-оздан овқат солиб беринглар, зарурат бўлса, бир неча марта солиб беринглар, лекин тўлдириб бериб, исроф қилманглар.

Ҳар доим шу нарсани ёдда тутишимиз керакки, биз Жалсага келганмиз ва бунинг асл мақсадини амалга оширишимиз керак. Бу Жалса орқали бераладиган баракаларни йиғиш ва улар билан чўнтакларимизни тўлдиришга ҳаракат қилишимиз лозим. Бу баракалар Ҳазрат Масийҳи Мавъуд алайҳиссалом томонидан бу Жалса ташкил этилган мақсадлар жумласига киради. У зот бир сафар шундай деган эдилар: «Жалсада тинч ўтириб, нутқларни эшитинглар. Фақат нутқларнинг яхши ё ёмон томонларини кўриш билан чекланманглар, балки шунга эътибор қаратингларки, айтилган гаплар Аллоҳ ва Унинг Расулининг амрларига мувофиқдир ва биз ана шу гапларга амал қилишга ҳаракат қилишимиз керак. Ким айтаётгани ва қандай тарзда айтаётганига эмас, балки нима айтилаётганига эътибор қаратинглар».

У зот алайҳиссалом дейдилар: «Барча жаноблар диққат билан тинглашсин. Мен ўз жамоам учун ҳам, ўз зотим ва нафсим учун ҳам фақат шуни хоҳлайман ва шуни маъқул кўраманки, нутқлардаги фақат зоҳирий гап-сўзларнигина ёқтирмаслик керак. Барча мақсад ва ният фақат шунинг атрофида айланиб қолмасинки, нотиқ қанча жозибадор ва сеҳрли нутқ қилмоқда. Мен бу нарсадан рози эмасман. Мен фақат шунга розиманки, ҳар бир иш фақат Аллоҳ учун қилинсин ва ҳар қандай гап фақат У Зотнинг розилиги учун айтилсин — бу сохталик эмас, балки табиатим ва хулқим буни тақозо этади». (Малфузот, 1-жилд, 360-бет)

Сўнгра у зот алайҳиссалом шундай деганлар: «Мусулмонлар орасида таназзулнинг асосий сабаби ҳам шу бўлди — улар катта-катта анжуманлар, уюшмалар ташкил этишади, йиғилишлар ўтказишади. Кучли нутқ қилувчилар чиқиб гапиришади. Шоирлар ўз қавми ҳақида шеърлар айтишади ва одамлар эшитиб, наъралар тортишади. Аммо кейинчалик ҳеч таъсир қилмайди. Халқ эса ўша наъралар туфайли таназзулга учрайди». (Малфузот, 1-жилд, 362-бет)

Демак, бу — ҳар бир инсон ва ҳар бир Аҳмадий эътиборга олиши керак бўлган таълим ва ихлос мезонидир. Яъни, биз фақат шиорлар ёки ёқимли гапларни тинглаш учун эмас, балки Аллоҳ ва Унинг Расулининг розилиги учун айтилган гапларга амал қилиш ниятида эшитишимиз керак. Ва ҳар бир Аҳмадий ана шу ният билан бу ерга келиши лозим ва сизлар келгансизлар. Ва мен умид қиламанки, сизлар шу эзгу ният билан келгансизлар. Ҳазрат Масийҳи Мавъуд алайҳиссалом айтганларидек, ҳар қандай иш Аллоҳ таоло учун бўлсин ва ҳар қандай гап фақат У Зот учун айтилиши керак. Ҳар бир киши ана шу тамойилни доимо ёдида тутиши лозим. Бу борада яна шуни ҳам ёдда тутингларки, бизнинг кунларимиз Аллоҳ таолони зикр этиш билан ўтиши керак. Жалсани тинглаётганда ҳам, тилимиз Аллоҳни зикр қилиш билан банд бўлиб туриши керак. Кейинроқ юриб кетаётганда, одамлар билан учрашганда ҳам суҳбатларимиз холис исломий ва диний мавзуларда бўлиши лозим. Аллоҳ таолони зикр этувчи, Қуръон ва ҳадис ҳамда Ҳазрат Масийҳи Мавъуд алайҳиссаломнинг мақсадларини амалга оширувчи гаплар бўлсин. Аллоҳ таолони зикр этишга ва дин ҳақидаги дуоларга диққат қаратилиши керак. Чунки Аллоҳнинг зикри инсоннинг фикрларини поклайди ва уни Аллоҳ таолонинг фазлларига ҳам сазовор қилиб қўяди. Ҳазрат Муслиҳи Мавъуд разияллоҳу анҳу бир жойда жуда гўзал услубда шундай деганлар: «Аллоҳ таоло Қуръонда буюрган: «Аллоҳни зикр этинглар» ва айниқса, бир жойда йиғилишлар бўлаётган пайтда — ана шу мажлисларда Аллоҳни зикр қилинглар. Аллоҳ таоло унинг фойдасини ҳам Ўзи баён қилади. Аллоҳ таоло шундай дейди: اذْكُرُوا اللَّهَ يَذْكُرْكُمْЯъни: «Агар сизлар Аллоҳни зикр қилсангизлар, У ҳам сизларни зикр этади».

Энди ўйлаб кўринг, кимни Аллоҳ зикр қилаётган бўлса, у кишидан бахтлироқ ким бўлиши мумкин?! Зеро, унинг Рабби уни эслаб туради. Аллоҳни зикр этиш нечоғлик улуғ неъматдир!» Ҳазрат Муслиҳи Мавъуд насиҳат қилиб, шундай деганлар: «Сизларга қандайдир мукофот бериладими ё йўқми, сизлар Аллоҳни зикр этиш билан машғул бўлинглар! Шунда Аллоҳ таоло сиздан рози бўлади ва сизни эслаб туради». (Хутботи Маҳмуд, 4-жилд, 258-бет, 1014-йил 25-декабрь куни ўқилган хутба)

Аллоҳ таоло агар бир бандани эслаб турса, бу шунчаки эслаш эмас — У Зот уни мукофотлар билан ҳам сийлайди. Шундай экан, Аллоҳ таолонинг фазлларини жалб қилиш учун айнан шу кунларда ана шу гапларни алоҳида ёдда тутиш ва диққат қаратиш керак. Жалсада қатнашувчилар ҳам, хизмат қилувчилар ҳам, барча одамлар ана шу нарсага эътибор беришлари керак — бизнинг тилларимиз Аллоҳнинг зикри билан банд бўлиб турсин. Ва қачонки бу нарсалар амалга ошса, унда албатта, ушбу йиғин ўтказилишининг асосий мақсади бўлган муҳит пайдо бўлади.

Ҳазрат Масийҳи Мавъуд алайҳиссалом бир жойда шундай марҳамат қиладилар: «Ҳамма диққат билан эшитиши керак. Тўлиқ диққат ва тафаккур билан эшитинг, чунки бу иш иймонга боғлиқ. Бу масалада сусткашлик, лоқайдлик ва эътиборсизлик жуда ёмон оқибатларга олиб келади. Иймонда лоқайдлик билан иш тутадиганлар ҳамда хитоб қилинганда ва бирор нарса айтилганда, уни диққат билан тингламайдиганлар — нотиқнинг сўзи қанчалик фойдали ва таъсирли бўлмасин, уларга ҳеч қандай фойда келтирмайди. Ана шундай одамлар ҳақида: «Уларнинг қулоқлари бор, лекин эшитмайдилар; диллари бор, лекин тушунмайдилар», деб айтилган. Эсда тутинглар! Нима айтилса, уни диққат ва катта эътибор билан эшитинглар. Чунки диққат билан эшитмайдиган киши қанчалик узоқ вақт давомида фойда келтирувчи зотнинг ҳамроҳлигида бўлмасин, ундан ҳеч қандай фойда ололмайди. (Малфузот, 2-жилд, 479-бет)

Ушбу уч кунда агар биз бу сўзларни диққат билан эшитсак, кейин уларга амал қилишга аҳд ҳам қилсак, фақат шундагина фойда бўлади. Шунингдек, қалбимизни пок тутиш учун тилларимизни Аллоҳнинг зикри билан банд қилишимиз керак. Жалсада ўтирар эканмиз, Аллоҳни зикр қилишда, дуо қилишда ва салавот айтишда давом этишимиз лозим. Шунда нутқларни эшитганингизда, у сизга ўзгача таъсир кўрсатади. Шунинг учун Ҳазрат Масийҳи Мавъуд алайҳиссалом: «Агар сиз Жалса тадбирларини диққат билан эшитмасангиз, у ҳолда сизга бу ерга — Жалсага келганингиздан ҳеч қандай фойда йўқ», деб катта қайғу ва ташвишни ифодалаганлар. Бу гапни айниқса, ёдда сақлашимиз керакки, бизнинг мақсадимиз ўзимизни ислоҳ қилишдир. Диний билимимизни ошириш, руҳий ҳолатимизни яхшилашдир ва бунга эришиш учун биз бор кучимиз билан ҳаракат қилмоғимиз лозим.

Ахлоқий жиҳатдан ўзимизни ислоҳ қилишимиз, дўстларимиз ва биродарларимиз учун қурбонлик ҳиссини уйғотишимиз, қалбдаги хафаликларни йўқотишимиз ҳам жуда улкан мақсаддир. Ҳозир яратилган муҳит, бу ерда минглаб одамлар тўпланган муҳит — ана шундай муҳитки, агар биз бу муҳитда бир-биримизга биродарлик ва меҳр-муҳаббат билан муомала қилсак, у ҳолда ана шу муҳаббат, меҳр, улуғворлик ва биродарлик муҳити юзага келади. Бу эса Ислом таълимотининг ўзига хос хислати бўлиб, айнан шу таълимотга амал қилиш орқали инсон Аллоҳ таолога яқин бўлиши ва Унинг фазлларига сазовор бўлиши мумкин. У зот алайҳиссалом ўзларининг кўплаб нутқларида шу томонга эътибор қаратганларки, Жалсага келишнинг мақсадларидан бири — гўзал ахлоққа эга бўлишдир. Шунингдек, у зот бу гўзал ахлоқларнинг ҳар томондан намоён бўлиши кераклигини ҳам таъкидлаганлар. Баъзи пайтларда кичик-кичик гаплардан норозилик ва жанжаллар келиб чиқади. Ҳатто баъзида ходимлар орасида ҳам жанжаллар бўлиб туради. Бундай ҳолат ҳеч қачон содир бўлмаслиги керак. Ҳар доим хушхулқликни намоён қилиш лозим. Шунинг учун ҳам ходимлар, ҳам меҳмонлар шу жиҳатга, ахлоқларининг ҳар доим гўзал бўлишига ва ҳар қандай ёмонликдан сақланиш учун ҳамиша дуо қилиб туришга эътибор қаратишлари лозим.

Шунингдек, мен Жалса ҳақида яна баъзи масалаларни ҳам айтиб ўтмоқчиман. Биринчи масала шуки, Жалса кунлари сизлар қаерда бўлманг, масжидларга кетаётганингизда, айниқса, Лондондаги «Байтул Футуҳ» масжидига ёки «Масжид Фазл»га, Исломободга ва бошқа жойларга кетаётганингизда, қўшнилар ҳаққини ҳам эътибордан четда қолдирманг ва ўзингизнинг гўзал ахлоқингизни намоён қилиб юринг. Йўл қоидаларига риоя қилинг. Баъзи пайтларда тирбандликлар туфайли ҳаракатланиш оғирлашади, шунинг учун одамларнинг уйлари олдида ҳеч қандай чиқинди қолдирманглар.

Болали аёллар учун алоҳида чодирлар ўрнатилган, шунингдек, барча аёллар учун ҳам. Аёллар қайсарлик қилмасдан, айнан болали аёллар учун ўрнатилган чодирда қолишлари лозим ва у ерда шовқин-сурон чиқармасликка ҳаракат қилишлари керак. Чунки баъзи ҳолатларда кўринадики, болалар кам шовқин қиладилар, лекин аёллар бу чодирга келганларидан кейин у ерда гаплашиш, суҳбатлар қуришни ўзларига жоиз бўлиб қолгандек ҳис этишади. Улар шу каби ишлардан сақланишлари керак ва нутқларга эътибор қаратишлари, бўлиб ўтаётган дастурни диққат билан тинглашлари лозим. Агар аёллар ўзлари яхши намуна кўрсатсалар, болалар ҳам тинч ҳолда тинглай бошлайдилар. Баъзи оналар борки, машоаллоҳ, болаларни шундай тарбия қиладилар ёки уларнинг диққатини чалғитиш учун қўлларига бирор нарса бериб қўядилар, шунда болалар ўша нарса билан овуниб қоладилар ва оналар ҳам тинч ҳолда дастурни тинглай оладилар. Лекин баъзи аёллар шундайки, улар бир-бирлари билан суҳбатлашиб ўтирадилар ва бу ҳақда ташкилотчилар шикоят қиладилар. Шунинг учун бундай шикоятлар ҳеч қачон юзага келмаслиги керак. Агар уларни тўхтатишга уринилса, у ҳолда аёллар томонидан норозилик билдирилади. Ҳолбуки, айб икки томондан ҳам ўтади. Агар бирор ходим қаттиқ гапирган бўлса, меҳмон ҳам қаттиқ жавоб қайтариб, вазиятни янада мураккаблаштирган бўлади. Шунинг учун ҳаракат қилиш керакки, ҳеч қайси томондан низо келиб чиқмасин. Балки муҳаббат ва меҳр-оқибат муҳити яратилсин.

Худди шундай, автотураргоҳ ва кириш дарвозалари ҳамда бошқа барча ташкилот ишларида ҳам меҳмонлар ходимлар билан тўлиқ ҳамкорлик қилишлари керак, шунда барча ишлар осонлик билан тартибли тарзда амалга ошади. Шунингдек, меҳмонлар ўз атроф-муҳитига ҳам эътиборли бўлишлари лозим. Агар шубҳали бирор нарсани кўришса, дарҳол хабар беришлари керак. Бир-бирини кузатиб юриш ҳам муҳим — агар бирон зиён етказмоқчи бўлган кимса бўлса ҳам, бундай муҳитда у ўз ниятидан қайтиши ёки эҳтиёткор бўлиши мумкин. Шунинг учун келган ҳар бир киши ҳам муҳит хавфсизлигини сақлаш ва уни муҳофаза қилишга ўзини масъул деб ҳис этиши керак.

Шунингдек, барча тартиб-интизомни таъминлайдиган ташкилот билан ҳам тўлиқ ҳамкорлик қилишлари лозим. Барча ўз бейжикларини ўзлари билан доимо бирга олиб юришлари ва кўрсатишлари керак. Турар жойларингизда эса қимматбаҳо буюмларингизни қолдириб келманглар. Бу ерда албатта, хавфсизлик чоралари кўрилган, лекин барибир эҳтиёт чораси учун пул ёки бошқа муҳим буюмларни ўзингиз билан олиб юринглар, шунда ҳеч қандай йўқотиш эҳтимоли қолмайди.

Аллоҳ таоло барчангизга ушбу Жалсадан тўлиқ баҳраманд бўлишингизни насиб этсин. Унинг неъматларидан баҳраманд бўлиб, бу ердан қайтганингизда, Аллоҳ таолонинг марҳаматига тўлган халталарингиз билан қайтинг. Аллоҳ таолонинг неъматларига ворис бўлиб қайтинглар. Аллоҳ таоло ҳаётингизда сизга ва зурриётингизга ҳамиша марҳаматини ёғдирсин. Аллоҳ таоло сизларга дунёда ҳар доим Аҳмадиятнинг самарали ва фойдали аъзоси бўлиб яшашингизни насиб этсин. Сизнинг авлодларингиз ҳам худди шундай тарзда дунёда покиза ва фойдали зотлар бўлиб, ҳаёт кечирсинлар. Аллоҳ таоло бу тизимни қиёматгача давом эттирсин.

Охирида шуни ҳам айтмоқчиманки, ўтган йилларда бўлганидек, бу йил ҳам турли соҳаларга оид кўргазмалар ташкил этилган. Улар жуда қизиқарли бўлиб, яхши маълумот берувчи ва билимни оширувчи воситадир. Уларга ҳам албатта, бориб кўришга ҳаракат қилинг. Барча кўргазмалар бир жойга жамланган. Бундан ташқари, китоб дўконига янги китоблар ҳам келган — у ерга ҳам албатта, ташриф буюринг. Танаффус пайтида фақат бозорларда айланиб юриш ёки савдо-сотиқ қилиш билан чекланиб қолманг. Бозорлардаги савдолардан кўра бу ердаги руҳий зиёфатдан ҳам фойдаланишга ҳаракат қилинг. Аллоҳ таоло барчангизга бунинг учун тавфиқ ато этсин.