МУҲАММАД РАСУЛУЛЛОҲ (С. А. В.) — ЭНГ ГЎЗАЛ НАМУНА!
أَشْھَدُ أَنْ لَّا إِلٰہَ إِلَّا اللّٰہُ وَحْدَہٗ لَا شَرِيْکَ لَہٗ وَأَشْھَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُہٗ وَ رَسُوْلُہٗ۔أَمَّا بَعْدُ فَأَعُوْذُ بِاللّٰہِ مِنَ الشَّيْطٰنِ الرَّجِيْمِ۔بِسۡمِ اللّٰہِ الرَّحۡمٰنِ الرَّحِیۡمِ﴿۱﴾اَلۡحَمۡدُلِلّٰہِ رَبِّ الۡعٰلَمِیۡنَ ۙ﴿۲﴾ الرَّحۡمٰنِ الرَّحِیۡمِ ۙ﴿۳﴾ مٰلِکِ یَوۡمِ الدِّیۡنِ ؕ﴿۴﴾إِیَّاکَ نَعۡبُدُ وَ إِیَّاکَ نَسۡتَعِیۡنُ ؕ﴿۵﴾اِہۡدِنَا الصِّرَاطَ الۡمُسۡتَقِیۡمَ ۙ﴿۶﴾ صِرَاطَ الَّذِیۡنَ أَنۡعَمۡتَ عَلَیۡہِمۡ ۬ۙ غَیۡرِ الۡمَغۡضُوۡبِ عَلَیۡہِمۡ وَ لَا الضَّآلِّیۡنَ﴿
Макка фатҳ этилгандан сўнг Пайғамбаримиз саллаллоҳу алайҳи ва саллам Мадинага қайтганларидан кейин ҳам баъзи ҳарбий юришлар юзага келди, мен улардан баъзиларини зикр қиламан. Улардан бири Қайс ибн Саъд ибн Убода сарияси бўлиб, у саккизинчи ҳижрий йилда Судоъ томон юборилган. Пайғамбаримиз саллаллоҳу алайҳи ва саллам Жаъронадан Мадинага қайтганларида, Исломга даъват қилиш учун турли ҳудудларга қўшинлар жўнатдилар: муҳожир ибн Абу Умайя Яман пойтахти Санъо томонга; Зиёд ибн Лабид Ҳазрамавт томонга жўнатилган. Шунингдек, Пайғамбар саллаллоҳу алайҳи ва саллам яна бир алоҳида қўшин тайёрлаб, Қайс ибн Саъдни унга амир этиб тайинладилар. Пайғамбар саллаллоҳу алайҳи ва саллам тўрт юз киши билан Қайс ибн Саъдни Ямандаги Судоъ қабиласини Исломга даъват қилиш учун жўнатдилар. Бошқа бир ривоятга кўра, Пайғамбар саллаллоҳу алайҳи ва саллам Судоъ қабиласига қарши жанг қилишни буюрганлар. Олдинги ривоят тўғрига ўхшайди, лекин агар бу ривоят (яъни, жанг ҳақидагиси) ҳам тўғри бўлса, у ҳолда бу қабила томонидан мусулмонларга зарар етказиш хабари келган бўлиши керак, шу сабабли Пайғамбар саллаллоҳу алайҳи ва саллам шундай буюрганлар.
Ривоятларда ёзилишича, Пайғамбар саллаллоҳу алайҳи ва саллам бу қўшин учун оқ рангли байроқ ва қора рангли парчам боғлаб берганлар. Улар Қанот водийсининг бир тарафига тушдилар. Қанот — Мадина ва Уҳуд ўртасидаги Мадинанинг учта машҳур водийсидан биридир. Ҳазрат Қайс Хазраж қабиласининг сардори Ҳазрат Саъд ибн Убоданинг ўғиллари эдилар. Ҳазрат Қайс ибн Саъд улуғ мартабали саҳобалар қаторига кирадилар.
Макка фатҳи пайтида Пайғамбар саллаллоҳу алайҳи ва саллам Ҳазрат Саъд ибн Убода разияллоҳу анҳудан байроқни олганларида, уни айнан у зотнинг ўғиллари Қайсга берганлар. У зот — жуда ақлли ва баҳодир чавандоз ҳисобланарди. Сахийликда ҳам машҳур эдилар. Ҳазрат Қайс Қанотда қароргоҳ қурган эдилар. Ўша пайтда бу ердан Судоъ қабиласидан бўлган Жиёд ибн Ҳорис исмли бир киши ўтиб кетаётган эди. У бир муддат олдин мусулмон бўлган эди. У бу лашкар ўз қабиласига ҳужум қилгани кетаётганини билганида, негадир ҳайрон бўлмаган. Шубҳасиз, у қабиладошлари мусулмонларга зарар етказишни хоҳлаётганларини ва улар жавоб қайтариш учун келаётганларини билган бўлиши керак.
Нима бўлганда ҳам, у ўз қабиласига ҳужум бўлаётганини кўргач, тўғри Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ҳузурларига келди ва юборган лашкарларини орқага қайтаришни илтимос қилди. У ўз қавмига кафолат беришини ва уларнинг Исломни қабул қилишига ваъда беришини айтди. Яъни, бир кафолат шундан иборатки, улар мусулмонларга ҳужум қилмайдилар ва зарар етказмайдилар, иккинчиси эса аста-секин Исломни ҳам қабул қиладилар.
У зот саллаллоҳу алайҳи ва саллам унинг илтимосини қабул қилиб, лашкарни ортга қайтардилар. Бу ҳолат ҳам шуни кўрсатадики, у зот лашкарни ҳудудни забт этиш ёки қабилани бўйсундириш мақсадида эмас, балки Ислом рисоласини етказиш учун юборган эдилар. Мусулмонларни ҳимоя қилиш мақсад эди.
Ҳазрат Зиёд ибн Ҳорис ваъда қилганидек, улар ўз ваъдаларига амал қилдилар ва у зотнинг қавми орасидаги кишилар аста-секин Исломни қабул қила бошладилар. Агар мақсад фақатгина мажбурлаб мусулмон қилиш бўлганида, аста-секин тушуниб Исломни қабул қилишга рухсат берилмас эди. Тўғридан-тўғри: «Ё Исломни қабул қилинглар, ё қилич бор!» — дейилган бўларди. Ҳар ҳолда, у аста-секин тарғибот қилганидан сўнг, улар Исломни қабул қилдилар. Чунки ҳужум қилиб, зўравонлик билан мусулмон қилиш Ислом таълимотига ҳам, Пайғамбар саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг шахсий амаллари ва суннатларига ҳам зиддир. Улар Исломни қабул қилганларидан сўнг Пайғамбар саллаллоҳу алайҳи ва саллам айнан Ҳазрат Зиёдни уларга амир этиб тайинладилар ва у зот саллаллоҳу алайҳи ва саллам уларнинг қавмига омонлик хатини ҳам ёзиб берган эдилар. (Шарҳуз-Зарқоний, 4-жилд, 28-29-бетлар, Дорул-кутуб ал-Илмийя Байрут. Субулул ҳудо варрашод, 6-жилд, 349-350-бетлар, 5-жилд, 222-бет, Дорул-Кутуб ал-Илмийя Байрут. «Нурул яқийн фий сийрати саййидил мурсалийн», 247-бет, Мактабатул асрия, 2000-й. Сийрат Фарҳанги, 239-бет, Завор академияси, Карачи. Доираи Маъориф Сийрат Муҳаммад Расулуллоҳ (сав), 9-жилд, 387-389-бетлар, Базми Иқбол, Лоҳўр)
Мусулмон бўлган кишига омонлик хати ёзишнинг ҳожати бўлмайди. Шунинг учун бу хат ёзилган эдики, уларнинг баъзилари ҳали мусулмон бўлишмаган эди.
Уяйна ибн Ҳисн Физорий бошчилигида Бану Тамимга юборилган сария зикри ҳам учрайди. Бу сария ҳижрий тўққизинчи йилнинг Муҳаррам ойида Уяйна ибн Ҳисн бошчилигида Бану Тамим томон йўл олган. Бу воқеанинг замини шундай: Пайғамбар саллаллоҳу алайҳи ва саллам Ҳазрат Бишр ибн Суфённи Хузоъа қабиласининг бир шохи бўлган Бану Каъб томон садақалар, яъни закот молларини йиғиш учун юборадилар. Бу қабила Суқё ва Бану Тамим ерлари ўртасида яшарди.
Ҳазрат Бишр ибн Суфённинг буйруқларига биноан Хузоъа қабиласининг моллари ҳар томондан у зотнинг олдиларига тўплана бошлади. Мусулмон бўлмаган Бану Тамим қабиласига бу моллар жуда кўп кўринди ва улар: «Нега бу киши ноҳақ бизнинг молларимизни оляпти?» — дея, қиличларини чиқариб олдилар. Бану Хузоъа: «Биз Ислом динини қабул қилдик ва бу бизнинг динимизнинг буйруғидир, биз уни беряпмиз, сизга нима зарари бор?» — дедилар. Лекин Бану Тамим: «Бу Бишр ибн Суфён бирор туяга ҳам яқинлаша олмайди», — деди.
Жанжал ва тортишувнинг бу ҳолатини кўриб, Ҳазрат Бишр ибн Суфён ҳеч қандай мол ундирмасдан ўзлари ўша ердан қайтиб кетдилар. Бу ҳолат Бану Хузоъага жуда оғир ботди ва уларнинг ғашига тегди.
Бану Хузоъа Бану Тамимга ҳужум қилди ва уларни: «Агар сизлар билан қариндошлигимиз бўлмаганда, сизлар шаҳарларингизгача етиб бора олмас эдингиз», — дея ўша ердан ҳайдаб чиқарди. Улар (Бану Тамимга): «Энди, биз Пайғамбар саллаллоҳу алайҳи ва саллам томонларидан, албатта, бирор синовга дуч келсак керак. Сизлар шундай гап қилганингиз учун ҳам биз закотни бермадик. Сизлар Пайғамбар саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг вакилларидан юз ўгирдингиз ва уни бизнинг молларимиздан закот олишдан тўсдингиз», — дедилар.
Бошқа томондан, Ҳазрат Бишр ибн Суфён Пайғамбар саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ҳузурларига келиб, вазиятни тушунтирдилар. У зот саллаллоҳу алайҳи ва саллам: «Ким бу қавмнинг адабини беради?» — деб сўрадилар. Энг аввал Ҳазрат Уяйна ибн Ҳисн лаббай, деб жавоб берди. Пайғамбар саллаллоҳу алайҳи ва саллам Ҳазрат Уяйна ибн Ҳиснни элликта араб чавандози билан Бану Тамим томон жўнатдилар. Бу отлиқлар орасида муҳожир ва ансорлардан бирортаси ҳам йўқ эди. Уяйна ўз шериклари билан йўлга чиқди. Улар кечаси юриб, кундузи яширинардилар, ҳатто улар Бану Тамим истиқомат қиладиган ва чорваларини боқадиган саҳрога етиб бордилар.
Бану Тамим бу лашкарни кўргач, ҳамма нарсани ташлаб, ўша ердан қочиб кетди. Уларнинг ўн бир эркаги, ўн бир аёли ва ўттиз нафар боласи асир олинди. Улар Мадинага олиб келинди ва Пайғамбар саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг буйруқларига биноан Ҳазрат Рамла бинти Ҳориснинг уйларида қолдирилди. (Субулул ҳудо варрашод, 6-жилд, 212-бет, Дорул-Кутуб ал-Илмийя Байрут)
Кейинчалик Бану Тамим қабиласининг саксон ёки тўқсон нафар етакчи кишиларидан иборат бир делегацияси Пайғамбар саллаллоҳу алайҳи ва саллам ҳузурларига келди. Бу делегация таркибида қабиланинг баъзи сўзга уста шоирлари ва нотиқлари ҳам бор эди.
Буларнинг барчаси одамлар пешин намози учун Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламни кутиб турган пайтда масжидга кирдилар. Делегация аъзолари у зот саллаллоҳу алайҳи ва саллам кечикдилар, деб ўйладилар ва баъзилари Пайғамбар саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ҳужралари ёнига бориб, баланд овозда: «Эй, Муҳаммад (саллаллоҳу алайҳи ва саллам), бизнинг олдимизга чиқсангиз!» — дея чақира бошладилар. У зот саллаллоҳу алайҳи ва саллам ташқарига чиқдилар ва бу одамлар Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам билан суҳбатлаша бошладилар.
Сўнгра Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам пешин намозини ўқидилар ва намоздан кейин масжид ҳовлисида ўтирдилар. Делегация бошлиғи: «Биз шеърият ва хутбада сизга нисбатан кучлироқмиз», — деди. Яъни, қайси қавмнинг нотиғи ва шоири юксак мақомда эканлигини кўриш учун нутқ ва шеърда сиз билан мусобақалашмоқчимиз. Бизнинг нотиқларимиз ҳам, шоирларимиз ҳам яхши, деб фахрланамиз.
У зот саллаллоҳу алайҳи ва саллам: «Шеърият ва баёнда фахрланиш менинг пайғамбарлигимнинг мақсади эмас. Мен фахрланиб, ўз шеърим, баёним ва нутқимни тақдим этиш учун келмадим. Менинг мақсадим одамларни Аллоҳ таоло томон олиб келишдир. Аммо агар сизнинг келишингиздан мақсад шу бўлса, унда ўз санъатингизни намойиш этинг. Агар хоҳласангиз, майли, қилинг, биз унга жавоб берамиз», — дедилар.
Делегация аъзолари ўзларининг нотиқи Уторид ибн Ҳожибни олдинга чиқардилар. У нутқ сўзлади. Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам Ҳазрат Собит ибн Қайс ибн Шаммосга жавоб беришни буюрдилар. У зот унинг нутқига жавобан кучли нутқ сўзладилар ва бу душманнинг нутқидан устун келди. (Тарихул Хамис, 3-жилд, 4-бет, Дорул-кутуб ал-Илмийя Байрут, 2009-й.)
Ўша пайтда Ҳазрат Ҳассон ибн Собит мажлисда йўқ эдилар. Пайғамбар саллаллоҳу алайҳи ва саллам уни чақиртирдилар. Сўнгра делегация шоири Зибриқон ибн Бадр ўз шеърларини тақдим этди. Кейин Пайғамбар саллаллоҳу алайҳи ва саллам Ҳассонга унинг шеърига қарши ўз каломини ўқишни буюрдилар. Ҳазрат Ҳассон унга зудлик билан жавоб бердилар. (Ас-сийратун набавия, Ибн Касир, 4-жилд, 81-бет, Дор ул-Маърифа, Байрут, Ливан. Ал-бидоя ван ниҳоя, 5-жилд, 45-46-бетлар, Дорул-кутуб ал-Илмийя Байрут, 2009-й.)
Ҳазрат Ҳассон тугатгач, делегация аъзолари йиғилишиб ўтирдилар. Шунда ушбу делегация билан келган Ақроъ ибн Ҳобис ўз шериклари олдида беихтиёр: «Уларнинг нотиқи бизнинг нотиқимиздан зўрроқ ва уларнинг шоири бизнинг шоиримиздан анча юксак мақомдадир», — деб изоҳ берди. «Улар биздан жуда илгарилаб кетишган». Сўнгра йиғилиш тугагач, улар Исломни қабул қилдилар.
Баъзи ривоятларга кўра, Ҳазрат Ақроъ ибн Ҳобис бир муддат олдин Исломни қабул қилган эдилар ва энди делегация билан қайтадан ҳузурларига келган эдилар. Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам Бану Тамим Исломни қабул қилганидан сўнг уларнинг асирларини қайтариб бердилар ва барчасини инъом ва эҳсонлар билан сийладилар. Бир ривоятга кўра, делегациядаги ҳар бир кишига беш юзта дирҳамдан бердилар. (Тарихи Табарий, 2-жилд, 190-бет, Дорул-кутуб ал-Илмийя Байрут. Усдул ғоба, 1-жилд, 264-бет, Дорул-кутуб ал-Илмийя Байрут. Доираи Маъориф Сийрат Муҳаммад Расулуллоҳ (сав), 9-жилд, 403-бет, Базми Иқбол, Лоҳўр)
Бу делегацияда қатнашган ва аввал зикр қилинган Уторид ибн Ҳожиб Исломни қабул қилганидан кейин Пайғамбар саллаллоҳу алайҳи ва салламга ҳадя сифатида бир ридони тақдим этди. Бу ридони унга Кисро берган эди. Айтилишича, бу ридо жуда юқори сифатли, ипакдан тўқилган ва устига олтин иплар билан ишлов берилган эди.
Саҳобалар ридонинг нафислиги ва майинлигини кўриб, жуда таъсирландилар ва уни қўллари билан ушлаб, кўра бошладилар. Саҳобаларнинг бу ҳолатини кўриб, у зот саллаллоҳу алайҳи ва саллам: «Сизлар бу ридога шунчалик ҳайрон бўляпсизларми? Жаннатда Саъднинг ридолари бундан ҳам майинроқ ва бундан ҳам яхшироқдир», — дедилар. (Саҳиҳ Бухорий, «Ҳиба ва унинг фазли» китоби, «Мушриклардан ҳадяни қабул қилиш» боби, 2615-ҳадис. Саҳиҳ Муслим, «Саҳобалар фазилатлари» китоби, «Саъд ибн Муознинг фазилатлари» боби, 6348-ривоят. Сунани Термизий, «Маноқиб хусусидаги» китоб, «Саъд ибн Муоз разияллоҳу анҳу ҳақларидаги» боб, 3847-ҳадис. Усдул ғоба, 4-жилд, 40-бет, Дорул-кутуб ал-Илмийя Байрут)
Ҳазрат Мирзо Башир Аҳмад жаноблари ҳам ушбу воқеага умумий тарзда изоҳ бериб, шундай деганлар:
«Бир муддатдан сўнг у зот саллаллоҳу алайҳи ва салламга бирор жойдан ипак матолар ҳадя сифатида келганида, баъзи саҳобалар уларни кўриб, юмшоқлиги ва майинлигини катта ҳайрат билан тилга олдилар ва буни ғайриоддий нарса деб билдилар. У зот: «Сизлар буларнинг юмшоқлигига ҳайрон бўляпсизларми? Аллоҳга қасамки, жаннатда Саъднинг ридолари булардан ҳам юмшоқроқ ва анча яхшироқдир», — дедилар.
У зотнинг бу сўзлари мажозий маънода эди. Унда Саъдга жаннатда насиб бўлган роҳат-фароғат мақомига ишора қилиш мақсад қилинган эди. Акс ҳолда, Қуръони Карим ва ҳадислардан асосий қоида бўйича маълум бўлганидек, жаннат неъматларини бу дунё неъматларига қиёслаб бўлмайди ва жаннат неъматларини бизнинг истилоҳимиз бўйича моддий деб аташ мумкин эмас. Ҳақиқат шундан иборатки, Қуръон ва ҳадисларда баён қилинган сўзларда фақатгина истиора ва ўхшатиш тарзида неъматларнинг камолига ишора қилиш мақсад қилинган. (Сийрат Хотамун-набиййин, Ҳазрат Соҳибзода Мирзо Башир Аҳмад, 614-615-бетлар)
Кейин Қутба ибн Омирнинг сарияси бўлиб ўтди. Бу ҳижрий тўққизинчи йилнинг Сафар ойида юз берди. Пайғамбар саллаллоҳу алайҳи ва саллам Қутба ибн Омирни йигирма киши билан Хасъам қабиласи томон юбордилар. Бир ривоятга кўра, улар Яман йўлидаги Таҳома ерида жойлашган Табола атрофига юборилган. Бу жой билан Макка ўртасида саккиз кунлик масофа ва тахминан бир юз эллик олти мил (тахминан 251 км) масофа бор. Бошқа бир ривоятда эса Бийша атрофига юборилгани айтилади. Уларга бирдан ҳужум қилиш буюрилган. Шубҳасиз, бу одамлар бирор ёмонлик қилаётган бўлишган.
Йўлда улар бир кишини тутиб, ундан сўрадилар, лекин у ўзини соқов қилиб кўрсатди. Аммо улар қабилага яқинлашганларида, у бақириб, ўз қабиласини огоҳлантиришга ҳаракат қилди. Шу алдамчилиги учун у ўлдирилди. Энди қабила аъзолари бироз огоҳ бўлишган эди, шунинг учун тун бўлиши кутилди. Қоронғу тушгач, мусулмонлар уларга ҳужум қилдилар.
Қаттиқ жанг бўлиб ўтди, икки томондан ҳам кўпчилик яраланди. Душман қабиласининг кўплаб одамлари ҳалок бўлди. Ҳазрат Қутба ўлжа сифатида туялар, қўйлар ва аёлларни Мадинага олиб келдилар. Хумс (бешдан бир қисми) ажратилгандан сўнг уларнинг ҳиссасига тўрттадан туя ёки қирқтадан қўй тўғри келди. (Муъжамул булдон, 2-жилд, 10-11-бетлар, Дорул-Кутуб ал-Илмийя Байрут. Сийрат Фарҳанги, 226-бет, Завор академияси, Карачи. Субулул ҳудо варрашод, 6-жилд, 214-бет, Дорул-Кутуб ал-Илмийя Байрут. Шарҳуз-Зарқоний, 4-жилд, 40-41-бетлар, Дорул-кутуб ал-Илмийя Байрут. Табақотул-Кубро, 1-жилд, 460-бет, Дорул-фикр Байрут. Тарихул Хамис, 3-жилд, 5-6-бетлар, Дорул-кутуб ал-Илмийя Байрут, 2009-й.)
Нима бўлганда ҳам, бу ҳужум уларнинг ёмонликларини тўхтатиш учун амалга оширилган эди.
Сўнгра Заҳҳок ибн Суфён Килобийнинг сарияси зикр қилинади. Бу Бану Килоб қабиласи томон юборилди ва ҳижрий тўққизинчи йилнинг Рабиул-аввал ойида бўлди. Пайғамбар саллаллоҳу алайҳи ва саллам Ҳазрат Заҳҳок ибн Суфён Килобийни Қурато номли жойда ўз қабиласи Бану Килоб томон юбордилар. Қурато — Мадинаи Мунавварадан етти кунлик масофада яшайдиган Бану Бакрнинг бир шохининг номи. У Нажддаги Зужлова деган жойда улар билан учрашди. У уларга Ислом рисоласини етказди, лекин қабила аъзолари рад этдилар ва вазият жанггача етиб борди. Улар Қартоъ аҳлини мағлуб этдилар ва ўлжа олдилар. (Сийрат Фарҳанги, 233-бет, Завор академияси, Карачи. Субулул ҳудо варрашод, 6-жилд, 215-бет, Дорул-Кутуб ал-Илмийя Байрут. Тарихул Хамис, 3-жилд, 6-бет, Дорул-кутуб ал-Илмийя Байрут, 2009-й.)
Бу сарияга оид иймонни кучайтирувчи воқеалардан бири шуки, Салма ибн Қурт мухолифларнинг бошлиқларидан бири бўлган кофир эди. Лекин унинг ўғли Асяйд ибн Салма мусулмон бўлган ва мусулмонлар тарафидан шу лашкар таркибида эди. Душман мусулмонларнинг ҳужумига дош бера олмай қочганида, улар орасида Ҳазрат Асяднинг отаси Салма ҳам бор эди. Асяд отасининг изидан қувди. Салма жонини сақлаб қолиш учун оти билан бирга сувга сакради. Асяд ҳам унинг орқасидан бориб, отасини яна Исломга даъват қилди, токи отаси дўзахдан қутилсин. Аммо отаси жавобан ўғлини ҳақорат қила бошлади. Ўғил отасининг саркашлиги ва исёнкорлигида қатъий турганини кўргач, отаси отининг пойларини кесиб ташлади ва бошқа бир киши келиб, уни ўлдирди. (Доираи Маъориф Сийрат Муҳаммад Расулуллоҳ (сав), 9-жилд, 426-427-бетлар, Базми Иқбол, Лоҳўр)
Аммо бошқа бир ривоят ҳам бор. Унга кўра, Асяд Мадинага келиб Исломни қабул қилганида, унинг қари отаси унга хат ёзади. Хатда бир нечта шеърлар бўлиб, унда қарилик даврида ўғлининг итоатсизлигидан шикоят қилинган ва ўғлининг Исломни қабул қилгани учун таъна қилинган. У: «Сен нима учун қари отангни ташлаб, Исломни қабул қилдинг?» — деб ёзган. Асяд отасининг бу хатини кўриб, Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ҳузурларига келди ва барчасини айтиб бериб, отасига жавоб ёзишга рухсат сўради. Пайғамбар саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг кўрсатмалари билан у отасига хат ёзиб, Исломни қабул қилишга чақирди. Отаси бу хатни ўқиб, Исломни қабул қилди. Бу ривоят ҳам учрайди вав тўғрироққа ўхшайди. (Усдул ғоба, 1-жилд, 253-254-бетлар, Дорул-кутуб ал-Илмийя Байрут)
Жидда томон юборилган Алқама ибн Мужаззиз сарияси ҳам зикр қилинади. Ибн Саъднинг ёзишича, бу сария ҳижрий тўққизинчи йилнинг Рабиъус-соний ойида бўлган, бошқа баъзи ривоятларга кўра эса Сафар ойида рўй берган. Пайғамбар саллаллоҳу алайҳи ва салламга Ҳабашистон аҳлидан баъзи жангчилар Жидда соҳилига тушгани ҳақида хабар келди. Баъзи ривоятларга кўра, улар Макка аҳолисига қарши қароқчилик қилиш ниятида эдилар. Бир китобда ёзилишича, бу одамлар денгиздан ўтиб, мусулмонларга зарар етказишга ҳаракат қилганлар. Жидда — Маккаи Мукарраманинг ғарбий денгиз соҳилида жойлашган шаҳар, бугунги кунда ҳам Ҳижознинг катта шаҳарларидан бири. Макка ва Жидда орасида етмиш беш километр масофа бор, Мадинадан Жиддагача эса тахминан икки юз эллик мил (тахминан 402 км) масофа бор.
У зот саллаллоҳу алайҳи ва саллам Алқамани уч юз кишига қўмондон этиб, улар томон жўнатдилар. Жидда соҳилига тушган Ҳабашистон аҳли Ҳазрат Алқаманинг келганини билиб, қайиқларига ўтириб, денгиз орқали қочиб кетишди. Ҳазрат Алқама уларни бир оролгача қувдилар. Бу юришнинг бир муҳим воқеаси ҳам учрайди. Уни Ҳазрат Абу Саид ал-Худрий разияллоҳу анҳу ривоят қиладилар:
«Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам бир лашкарга Алқама ибн Мужаззизни бошлиқ этиб тайинладилар ва мен ҳам ўша лашкарда эдим. Манзилга етиб бориб, ишни тугатгач, тезроқ қайтиш учун бир гуруҳ ўз амиридан рухсат сўради. У зот уларга рухсат бердилар ва уларга Абдуллоҳ ибн Ҳузофа ас-Саҳмийни амир этиб тайинладилар. Унинг табиатида ҳазил-мутойиба бор эди. Йўлда бу одамлар тўхтадилар. Улар исиниш учун олов ёқдилар». «Сунан Ибн Можа»да ривоят қилинишича, Абдуллоҳ ас-Саҳмий: «Менинг устингизда эшитиш ва итоат қилиш ҳаққим йўқми?» — деди. Улар: «Нега йўқ?» — дейишди. У: «Мен нимага буюрсам, уни бажарасизларми?» —деди. Улар: «Ҳа!» — дейишди. У: «Сизларга бу оловга сакрашингизни буюраман», — деди. Баъзи одамлар ўринларидан туриб, сакрашга тайёр бўлишди. Улар сакрай бошлашига ишонч ҳосил қилганидан сўнг, у: «Тўхтанглар, мен сизлар билан фақат ҳазиллашдим!» деди. Улар қайтиб келишгач, одамлар бу воқеани Пайғамбар саллаллоҳу алайҳи ва салламга айтиб беришди. Шунда Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам:
«مَنْ أَمَرَكُمْ مِنْهُمْ بِمَعْصِيَةِ اللَّهِ فَلا تُطِيعُوهُ»
Яъни: «Улардан кимки сизга Аллоҳга осийликни буюрса, унга итоат қилманг!» — деб марҳамат қилдилар.
Бошқа бир ривоятда эса Пайғамбар саллаллоҳу алайҳи ва саллам:
«لا طَاعَةَ فِي مَعْصِيَةِ اللَّهِ إِنَّمَا الطَّاعَةُ فِي الْمَعْرُوفِ»
Яъни: «Аллоҳга осийликда итоат йўқ, итоат фақат маъруфда бўлади», —деганлар. (Бизнинг Пайғамбаримиз, Доктор Суҳроб Анвар завжаси, 411-бет, Дорул-Ашоат. Доираи Маъориф Сийрат Муҳаммад Расулуллоҳ (сав), 9-жилд, 432-бет, Базми Иқбол, Лоҳўр. Сийрат Фарҳанги, 86-бет, Завор академияси, Карачи. (Google Map). Субулул ҳудо варрашод, 6-жилд, 216-бет, Дорул-кутуб ал-Илмийя Байрут. Сунан Ибн Можа, «Жиҳод» китоби, «Аллоҳ таолога осийликда ҳеч кимга итоат этилмаслиги ҳақидаги» боб, 2863-ҳадис. Луълуъул-Макнун сийрат энциклопедияси, 9-жилд, 410-бет, Дорус-Салом. Тарихул Хамис, 3-жилд, 7-бет, Дорул-кутуб ал-Илмийя Байрут)
Яна бир ривоятда ёзилишича, бу воқеа Пайғамбар саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ҳузурларида айтилганида, у зот қаттиқ ғазабланганлар ва:
«لَوْ دَخَلُوهَا مَا خَرَجُوا مِنْهَا إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ، الطَّاعَةُ فِي الْمَعْرُوفِ»
Яъни: «Агар улар унга кирганларида, Қиёмат кунигача ундан (оловдан) чиқмаган бўлардилар. Итоат маъруф ишдадир», — деганлар. (Саҳиҳ Бухорий, «Ғазотлар» китоби, «Абдуллоҳ ибн Ҳузофа…» боби, 4340-ҳадис)
Ҳазрат Муслиҳи Мавъуд разияллоҳу анҳу ҳам бу воқеани баён қилиб, шариатга зид бўлган ишларда итоат йўқлигини айтганлар: «Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам бир марта бир саҳобани кичик бир лашкарга сардор қилиб юбордилар. Йўлда у баъзи нарсаларни айтди, лекин баъзи саҳобалар унга амал қилишмади. Бундан у ғазабланиб: «Мени Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам сизларга амир қилиб тайинлаганлар. У зот шундай ҳам айтганларки, кимки менинг тайинлаган амиримга итоат қилса, у менга итоат қилибди ва кимки унга итоатсизлик қилса, у менга итоатсизлик қилибди. Мен Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ўринбосарлари бўлсам, нега менга итоатсизлик қилдингизлар?» — деди.
Бунга саҳобалар: «Биз сизга итоат қиламиз», — дейишди. У: «Яхши, мен сизлар итоат қиласизларми ёки йўқми, кўраман», — деди. Шундай қилиб, у олов ёқишни буюрди ва олов ёна бошлагач, саҳобаларга: «Унга сакранглар!» — деди. Баъзилар тайёр бўлишди, лекин бошқалар уларни тўхтатиб: «Итоат шаръий ишларда бўлади, у (амир) шариатдан хабардор эмас. Бундай қилиб оловга сакраб жон бериш жоиз эмас ва Аллоҳ таолонинг ўз жонига қасд қилмаслик ҳақидаги буйруғи бор», — дейишди. Бу масала Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам ҳузурларига тақдим қилинганда, у зот оловга сакраш жоиз эмас деганларни тасдиқладилар». (Хутботи Маҳмуд, 19-жилд, 260-261-бетлар, 1938-йилнинг 22-апрель куни қилинган жума хутбаси)
Ҳазрат Алининг Бану Той қабиласидаги Фулсга юборилган сариялари ҳам зикр қилинади. Бу сария ҳижрий тўққизинчи йилнинг Рабиъус-соний ойида бўлиб ўтди. Фулс Нажд ҳудудидаги бир бут бўлиб, Той қабиласи унга ибодат қилар, назр-ниёзлар билан бирга қурол-аслаҳа ҳам атаб қўярди.
Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам Ҳазрат Алини юз эллик нафар ансорлардан иборат лашкар билан Бану Той қабиласининг Фулс бутини йиқитиш учун жўнатдилар. Бу лашкарда юзта туя ва элликта от бор эди. Бу лашкарнинг ўзига хос хусусияти шу эдики, Ҳазрат Алидан ташқари қолган барча одамлар ансорлар бўлиб, муҳожирлардан ҳеч ким йўқ эди.
Бану Той — Арабнинг машҳур қабиласи бўлиб, улар Шом яқинида яшар эдилар. У зот саллаллоҳу алайҳи ва саллам бу сария учун Ҳазрат Алига қора рангли катта байроқ ва оқ рангли кичик байроқча бердилар. Ҳазрат Али эрта тонгда ҳужум қилиб, уларнинг Фулс бутини ер билан яксон қилдилар. Кўпгина асирлар ва чорва моллари қўлга олинди. Бу машҳур сахий Ҳотам Тойнинг қабиласи бўлиб, асирлар орасида Ҳотам Тойнинг қизи Сафона ҳам бор эди. Ҳотам Тойнинг қабила бошлиғи бўлган ўғли Адий қочиб кетди ва Шом ерига ўтиб кетди. Асирларга Абу Қатода назоратчи этиб тайинланди, чорва молларига эса Абдуллоҳ ибн Атийқ назоратчи қилиб тайинланди. Пайғамбар саллаллоҳу алайҳи ва саллам учун хумс (бешдан бир қисм) ажратилиб, қолган ўлжа моллари тақсимланди. Фақатгина Ҳотамнинг қизи Сафонани тақсимламадилар ва уни асир сифатида Мадинага олиб келдилар. (Табақотул-Кубро, 2-жилд, 124-бет, Дорул-Кутуб ал-Илмийя Байрут. Доираи Маъориф Сийрат Муҳаммад Расулуллоҳ (сав), 9-жилд, 435-бет, Базми Иқбол, Лоҳўр. Луълуъул-Макнун сийрат энциклопедияси, 9-жилд, 418-бет, Дорус-Салом. Сийрат Фарҳанги, 64-бет, Завор академияси, Карачи)
Ҳотам Тойнинг қизи Сафона барча асирлар билан бирга Масжиди Набавийнинг дарвозаси ёнидаги чодирда сақланди. Сафона — жуда жасур ва ақлли аёл эди. Пайғамбар саллаллоҳу алайҳи ва саллам унинг чодири ёнидан ўтганларида, у Расулуллоҳга таъзим бажо келтириш учун ўрнидан туриб, шундай илтимос қилди:
«Ё Расулаллоҳ! Менинг отам вафот этган ва ҳомий акам қочиб кетган. Бас, менга мурувват кўрсатсангиз, Аллоҳ ҳам сизга раҳм қилади». У зот: «Сенинг ҳомийинг ким?» — деб сўрадилар. У: «Адий ибн Ҳотам Той», — деб айтди. У зот: «Ўша Аллоҳ ва Унинг Расулидан қочган кишими?» — дедилар. У зот шундай деб, у ердан кетдилар. Эртаси куни у зот саллаллоҳу алайҳи ва саллам у ердан ўтганларида, Сафона кечаги гапини яна такрорлади. У зот саллаллоҳу алайҳи ва саллам ҳам кечагидек жавоб бердилар ва кетдилар, у эса умидсизликка тушди.
Учинчи куни Пайғамбар саллаллоҳу алайҳи ва саллам унинг чодири ёнидан ўтганларида, орқаларидан Ҳазрат Али ҳам келаётган эдилар. Ҳазрат Али Сафонага ишора қилдилар. У дарҳол ўрнидан туриб, яна ўз мақсадини Пайғамбар саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг хизматларида баён этди. У зот: «Мен сенинг илтимосингни қабул қилдим, сен энди озодсан. Лекин бу ердан кетишга шошилма! Қачонки бирор ишончли киши топилса, сени у билан акангнинг олдига — Шомга жўнатамиз», — дедилар.
Бир ривоятда келишича, у Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламдан унга мурувват кўрсатишларини, яъни озод этишларини илтимос қилган. Шунда у зот унга мурувват кўрсатиб, озод қилдилар. Бунинг натижаси шу бўлдики, у мусулмон бўлди. Бошқа бир ривоятда эса, у озод бўлишидан олдин мусулмон бўлгани ҳам келади.
Бир неча кундан сўнг Бану Қузоъа қабиласидан баъзи одамлар Мадинага келишди, улар Шомга кетиш ниятида эдилар. Сафона бундан хабар топгач, Пайғамбар саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ҳузурларига илтимос қилиб, уларга ишонишини ва улар билан бирга Шомга кетишга рухсат беришларини сўради. У зот саллаллоҳу алайҳи ва саллам унга рухсат бердилар ва кийим-кечак, улов ва озиқ-овқат ҳам бердилар.
У ердан чиқиб, у акаси Адийнинг олдига — Шомга етиб борди. У Шомга етиб бориб, акаси билан учрашганида, уни: «Сен ўз хотининг ва болаларингни олиб қочиб келибсану, синглингни ва обрўйингни ўша ерда қолдириб келибсан!» — деб маломат қилди. Буни эшитиб, акаси узр сўраб, хижолат чекканини билдирди. Кўп ўтмай, Адий синглисидан: «Менга айт-чи, Муҳаммад саллаллоҳу алайҳи ва саллам ҳақида фикринг қандай?» — деб сўради. Пайғамбар саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ахлоқларини кўриб, мусулмон бўлган Сафона: «Аллоҳга қасамки, менинг фикримча, имкон қадар тезроқ у зотнинг олдиларига боришинг керак. Агар у киши ҳақиқатан ҳам пайғамбар бўлсалар, у зотнинг олдиларига тезроқ борган киши муваффақият қозонади ва бахтли бўлади. Агар у киши подшоҳ бўлсалар ҳам, сенинг ҳурматинг ва шарафингга ҳеч қандай путур етмайди», — деди.
Адий: «Бу — жуда яхши фикр!» — деди ва тезда тайёргарлик кўриб, Мадинага етиб келди. Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам масжидда ўтирган эдилар. Адий ўзини таништирди. Пайғамбар саллаллоҳу алайҳи ва саллам уни эргаштириб, уйлари томон йўл олдилар. Йўлда бир кампир у зот саллаллоҳу алайҳи ва салламни тўхтатиб, гаплашиш ёки савол сўраш учун анча вақт ушлаб турди. Пайғамбар саллаллоҳу алайҳи ва саллам ўша кампир билан гаплашиш учун анча вақт тўхтаб турдилар. Адий буни кўриб, дилида бу киши подшоҳ бўлиши мумкин эмас, деб ўйлади, чунки оддий кампир учун тўхтаб қолдилар. Уйга етиб келгач, Пайғамбар саллаллоҳу алайҳи ва саллам хурмо барглари солинган чарм тўшакни унга ўтириш учун тақдим этдилар. Адий: «Сиз бунга ўтирсангиз!» — деб илтимос қилди. Лекин у зот саллаллоҳу алайҳи ва саллам: «Йўқ, сиз бунга ўтиринг!» — дедилар ва ўзлари ерга ўтирдилар. Буни кўриб, Адий яна дилида Аллоҳга қасамки, бу киши подшоҳ бўлиши мумкин эмас, деб ўйлади.
Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам у билан суҳбатни бошладилар ва унинг дини ва шахсий ишлари ҳақида ҳам баъзи гапларни айтдилар. Бу гаплардан баъзиларини Адийдан бошқа ҳеч ким билмасди. Шундан сўнг Адий: «Бу киши ҳақиқатан ҳам — Расул!» — деб ишонч ҳосил қилди ва: «Мен ишондимки, сиз — ҳақиқатан ҳам Аллоҳнинг Расулисиз, чунки сизга баъзи махфий ишлар ҳақида ҳам хабар берилган», — деди.
Ҳазрат Адий разияллоҳу анҳу ривоят қиладилар: «Пайғамбар саллаллоҳу алайҳи ва саллам: «Эй, Адий, Исломни қабул қил, сен омонликда бўласан!» —дедилар. Мен: «Мен аввалдан бир динга эргашаман», — дедим. У зот: «Мен сенинг динингни сендан яхшироқ биламан», — дедилар. Мен: «Сиз менинг динимни мендан кўра яхшироқ биласизми? Бу қандай бўлиши мумкин?» —дедим. У зот: «Ҳа, мен сенинг динингни сендан кўра яхшироқ биламан», —дедилар. Сўнгра у зот: «Сен Ракусий, яъни насронийлик ва собийлик ўртасидаги динда эмасмисан?» — дедилар. Мен: «Нега, йўқ!» — дедим. У зот: «Сен ўз қавмингнинг сардори эмасмисан?» — дедилар. Мен: «Ҳа!» — дедим. У зот: «Сардорлигинг туфайли ўлжанинг тўртдан бир қисмини олмайсанми?» — дедилар. Мен: «Ҳа, оламан!» — дедим. У зот: «Бу сенинг динингда ҳам сен учун жоиз эмас», — дедилар. Шунда мен ўзимдан уялиб, хижолат чекдим».
Сўнгра у зот: «Эй, Адий, шояд, сени бу динга киришдан мусулмонларнинг фақирлиги тўхтатиб тургандир! Аллоҳга қасамки, тез орада шунчалик мол-дунё тўкиладики, уни олувчи топилмайди! Ва шояд, душманларининг кўплиги ҳам сени бу динга киришдан ман этаётгандир. Исломнинг душманлари кўп, шунинг учун сен тўхтаб турибсан. Аллоҳга қасамки, сен тез орада бир аёлнинг ўзи туясида Ҳийрадан йўлга чиқиб, ушбу Каъбани тавоф қилишини ва ҳеч қандай қўрқуви бўлмаслигини эшитасан! Ва шояд, бу динга киришдан ҳокимият ва ҳукмронлик ўзгаларнинг қўлидалиги сени ман этаётгандир. Аллоҳга қасамки, сен тез орада Бобил еридаги оқ қасрлар улар учун очилганини ва Кисронинг хазиналари очилишини эшитасан!» — дедилар. Бу гапни у зот саллаллоҳу алайҳи ва саллам уч марта такрорладилар.
Адий айтадилар: «Пайғамбар саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг хушмуомалаликларини ва бошқа барча нарсаларни кўриб, мен мусулмон бўлдим». Ҳазрат Адий Исломни қабул қилиш воқеасини ўзлари ҳикоя қилиб, шундай деганлар: «Мен мусофир аёлнинг Ҳийрадан ёлғиз чиқиб, Каъбани тавоф қилганини ўз кўзим билан кўрдим ва Кисрони фатҳ қилувчи лашкарда ўзим ҳам иштирок этганман». Исломни қабул қилгандан сўнг, Ҳазрат Адий Ислом аҳкомларига жуда эътиборли бўлар эдилар. Намоз учун доимо таҳоратли турар, намозни адо этишга жуда ғамхўрлик ва ғайрат билан ёндашар эдилар.
Одамлар маҳрамсиз ҳажга бориш шартлиги ҳақидаги саволларни тез-тез сўрашади. Мен бунинг жавобини кўп марта берганман, бу (маҳрам шарти) вазиятларга қараб керак бўлган. Адийнинг «мен ўз кўзим билан кўрдим, бир аёл Ҳийрадан чиқиб келибди ва ёлғиз эди ва Каъбани тавоф қилишга келибди, ҳеч қандай маҳрам шарти йўқ эди» — деганлари ҳам шу фикрни тасдиқлайди. Ҳазрат Алининг бу юришларидан кўп ўтмай, Той қабиласининг делегацияси Пайғамбар саллаллоҳу алайҳи ва саллам ҳузурларига келиб, Исломни қабул қилди. (Ас-сийра ан-набавиййа, Ибн Ҳишом, 853-854-бетлар, Дорул-кутуб ал-Илмийя Байрут. Сийрат ал-Ҳалабия, 3-жилд, 288-бет, Дорул-Кутуб ал-Илмийя Байрут. Саҳиҳ Бухорий, «Маноқиб хусусидаги» китоб, «Исломдаги пайғамбарлик аломатлари» боби, 3595-ҳадис. Табук ғазоти, Аллома Муҳаммад Бошмил, 46-47-бетлар, Нафис академияси матбааси, Карачи. Мусаннаф, Ибн Абу Шайба, 11-жилд, 239-240-бетлар, Раҳмония мактабаси. Тарихи Табарий, 2-жилд, 187-188-бетлар, Дорул-кутуб ал-Илмийя Байрут. Доираи Маъориф Сийрат Муҳаммад Расулуллоҳ (сав), 9-жилд, 442-бет, Базми Иқбол, Лоҳўр)
Уккоша ибн Миҳсаннинг Жиноб томон сарияси ҳам зикр қилинади. Бу сария ҳижрий тўққизинчи йилнинг Рабиъус-соний ойида содир бўлган. Ҳазрат Уккошанинг бу сариялари Мадинаи Мунавваранинг шимолида, Жиноб атрофида яшовчи Узра ва Балий қабилалари орасида бўлиб ўтган. Баъзи ривоятларда бу ҳудуднинг номи Жабоб деб ҳам айтилган. (Субулул ҳудо варрашод, 6-жилд, 220-бет, Дорул-кутуб ал-Илмийя Байрут. Табақотул-Кубро, 2-жилд, 124-бет, Дорул-кутуб ал-Илмийя Байрут. Шарҳуз-Зарқоний, 4-жилд, 50-бет, Дорул-кутуб ал-Илмийя Байрут. Сийрат Фарҳанги, 197-бет, Завор академияси, Карачи)
Бу сариянинг кенгроқ тафсилотлари баён қилинмаган. Фақатгина бу сариянинг бўлиб ўтгани зикр қилинган. (Ас-Сийра ан-набавиййа, Аҳмад ибн Зайний Даҳлон, 2-жилд, 123-бет, Дору иҳёут турос, Байрут)
Энди Табук ғазоти ҳақида баъзи дастлабки маълумотларни тақдим этаман. Бу ғазот ҳижрий 9-йилнинг Ражаб ойида (милодий 630-йил, сентябрь) бўлиб ўтган. Тоиф ғазотидан сўнг, ҳижрий 9-йилнинг Ражаб ойида Пайғамбар саллаллоҳу алайҳи ва саллам бу ғазотга йўл олганлар. Бу Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг муборак ҳаётларидаги сўнгги ғазот эди. Табук Мадинадан тахминан 685 километр узоқликда жойлашган. (Сийрат Хотамун-набиййин, Ҳазрат Соҳибзода Мирзо Башир Аҳмад, 842-бет. Доираи Маъориф Сийрат Муҳаммад Расулуллоҳ (сав), 9-жилд, 452-456-бетлар, Базми Иқбол, Лоҳўр)
Табук номли булоқ ёнида тўхтаганликлари учун бу ғазот «Табук ғазоти» деб номланади. Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам Табукка яқинлашганларида, лашкар иштирокчиларига:
«إِنَّكُمْ سَتَأْتُونَ غَدًا إِنْ شَاءَ اللَّهُ عَيْنَ تَبُوكَ»
Яъни: «Эртага, иншоаллоҳ, Табук булоғига етиб келасизлар!» — деб айтганлар. (Саҳиҳ Муслим, «Саҳобалар фазилатлари» китоби, «Набий саллаллоҳу алайҳи ва саллам мўъжизалари» боби, 706 (5947)-ривоят)
Қуръони Каримда Табук ғазоти «ساعة العسر» — қийинчилик соати номи билан зикр қилинган. Шу сабабли бу ғазот «Ғазватул-ъуср» деб ҳам аталади. (التوبۃ: 117) (Саҳиҳ Бухорий, (урдуча), 9-жилд, 300-бет, «Ғазотлар» китоби, «Табук ғазоти» боби изоҳи. Шарҳуз-Зарқоний, 4-жилд, 66-бет, Дорул-кутуб ал-Илмийя Байрут)
Чунки мусулмонлар унда жуда катта қийинчилик ва танқисликка дуч келганлар. Масалан, қаттиқ жазирама, узоқ сафар, уловларнинг жуда камлиги, йўлда сувнинг кескин етишмаслиги кабилар. Лашкарни тайёрлаш учун харажатларнинг етишмаслиги ҳам катта муаммо бўлган. Бу қийинчиликларнинг барчаси туфайли бу лашкар «Жайшул-ъусра» (танқислик ва қийинчилик лашкари) деб ҳам номланади. (Саҳиҳ Бухорий, «Ғазотлар» китоби, «Табук ғазоти. У, усра ғазотидир» боби, 4415-ҳадис. Луълуъул-Макнун сийрат энциклопедияси, 9-жилд, 445-бет, Дорус-Салом)
Бу ғазот «Ғазватул-фозиҳа» деб ҳам аталади. Араб тилида «фазоҳат» сўзи шармандалик ва сирни фош қилишни англатади. Бу ғазот туфайли кўплаб мунофиқларнинг сири очилиб, уларнинг янада шарманда бўлишига сабаб бўлганлиги учун шу ном берилган. (Сийрат ал-Ҳалабия, 3-жилд, 183-бет, Дорул-Кутуб ал-Илмийя Байрут. Доираи Маъориф Сийрат Муҳаммад Расулуллоҳ (сав), 9-жилд, 454-бет, Базми Иқбол, Лоҳўр)
Табук ғазотининг сабаблари, омиллари ва замини нималардан иборат эди? Аслида, Мадина аҳлига ташқи кучлар, айниқса, румликлар томонидан қўллаб-қувватланадиган Бану Ғассон қабиласининг ҳужумидан доимий хавф мавжуд эди. Шунингдек, Рум ва Ғассонийлар қандайдир жангга тайёргарлик кўраётганликлари ҳақида маълумотлар ҳам бор эди. Ғассонийлар ҳужуми хавфи ва қўрқуви ҳақида Ҳазрат Умар разияллоҳу анҳу ўзлари шундай дейдилар: «Биз доимо Ғассонийларнинг ҳужумидан қўрқиб юрардик», яъни ҳар доим ҳужум ҳозир бўлади, эрта-индин бўлади, деган хавотир ва ташвиш бўлар эди. (Сийрат ал-Ҳалабия, 3-жилд, 357-бет, Дорул-кутуб ал-Илмийя Байрут. Саҳиҳ Бухорий, «Тафсир» китоби, (урдуча), 4913-ҳадис, 12-жилд, 266-бет)
Табук жангининг тезда пайдо бўлган сабаби бир ривоятда қуйидагича баён қилинган:
«Шомдан Мадинага зайтун мойини олиб келган бир гуруҳ савдогарлар мусулмонларга шундай хабар беришди: «Рум аҳли Шомда жуда катта лашкар тўплаган ва Ҳирақл ушбу аскарларга ёки иттифоқчиларга бир йиллик харажат тақдим этган. Унга Лахм, Жузом, Омила, Ғассон ва бошқа насроний қабилалар қўшилган ва уларнинг олдинги қисми Балқога етиб келган». Балқо — Шомда, Дамашқ ва Водий ул-Қуро оралиғида жойлашган бир ҳудуддир. (Муъжамул булдон, 1-жилд, 579-580-бетлар, Дорул-кутуб ал-Илмийя Байрут. Сийрат ун-Набий (саллаллоҳу алайҳи ва саллам), Доктор Салобий, 3-жилд, 528-бет, Дорус-Салом. Субулул ҳудо варрашод, 5-жилд, 433-бет, Дорул-кутуб ал-Илмийя Байрут)
Бу ғазотнинг иккинчи сабаби ҳам бор, у бир ривоятда шундай зикр қилинади: «Араб насронийлари Ҳирақлга шундай ёзишган: «Пайғамбарликка даъво қилган киши, яъни Муҳаммад саллаллоҳу алайҳи ва саллам ҳалок бўлди (наъузу биллоҳ) ва унинг шерикларига қаҳатчилик етди, мол-чорвалари нобуд бўлди. Энди уларга ҳужум қилиш ва насронийликни ғолиб қилиш учун жуда қулай фурсат келди». Шундан сўнг у (Ҳирақл) ўз ҳарбий генералини қирқ минг кишилик лашкар билан жўнатди. Бу генералнинг номи Қабоз ёки Заннод эди. Пайғамбар саллаллоҳу алайҳи ва салламга бу лашкар ҳақида хабар етиб келгач, у зот ҳам лашкар тайёрлашни буюрдилар. (Шарҳуз-Зарқоний, 4-жилд, 68-бет, Дорул-кутуб ал-Илмийя Байрут. Сийрат ал-Ҳалабия, 3-жилд, 183-бет, Дорул-кутуб ал-Илмийя Байрут. Луълуъул-Макнун сийрат энциклопедияси, 9-жилд, 447-448-бетлар, Дорус-Салом)
Асосий сабаб шундай кўринади: Макка фатҳ қилингандан ва Ҳунайн жангида энг кучли қабила бўлган Бану Ҳавозин ҳам шармандали мағлубиятга учратилгандан сўнг мусулмонларнинг Арабистон атрофидаги барча қабилалар устидан ғолиб бўлишларидан кейин яҳудийлар, насронийлар ва мунофиқлар яна бир бор биргалашиб маслаҳатлашишди. Ўзларининг барча уринишлари муваффақиятсиз бўлганини кўриб, ўша даврнинг супер кучи бўлган Рум Қайсаридан (Рим императоридан) ёрдам сўрашга қарор қилишди ва бунинг учун катта ва жуда хавфли режа тузишди.
Бир томондан, Рум Қайсари билан боғланиб, мусулмонларни йўқ қилиш учун ўз қўшинини юборишга тайёрлашди. Иккинчи томондан эса, мунофиқлар Мадинада олдиндан: «Рум Қайсари ўз лашкарини юборяпти, у Мадинада Муҳаммад саллаллоҳу алайҳи ва саллам бошчилигидаги барча мусулмонларни йўқ қилади», деб миш-мишлар тарқатишни бошлашди.
Шундай қилиб, мунофиқлар ва бошқа мухолифлар Пайғамбар саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ўзлари лашкарга қарши туриш учун Мадинадан Шомга йўл олишлари эҳтимоли катталигини хоҳлашди. Улар ҳар икки ҳолатда ҳам — сафар қийинчиликлари ёки Рум Қайсари билан тўқнашувда мусулмонлар ва Пайғамбар саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг (наъузу биллоҳ) ҳалокатга учрашларини таъминлашни исташди. Ҳар ҳолда, бу уларнинг хоҳиши эди. Унинг яна кенгроқ тафсилотлари бор, иншоаллоҳ, уларни келгусида баён қиламан.
Бугун Рабваҳдаги Гўл бозорда жойлашган Масжиди Маҳдийга террористлар ҳужум қилишди ва у ердаги Жамоатимиздан беш-олти киши яраланди. Улардан икки нафари жуда оғир аҳволда бўлиб, жарроҳлик амалиёти ҳам қилинди. Аллоҳ таоло уларга шифо ато этсин ва қолган яраланганларга ҳам Ўз фазлу карамидан шифо берсин. Шунингдек, икки оғир яраланганларнинг қорнига ўқ теккан. Террористлардан бирини хавфсизлик ходимларимиз ўлдиришган, бири эса қочиб кетган. Ҳозирча шу маълумот келган. Қолган тафсилотлар кейин маълум бўлади. Аллоҳ таоло бу террористларни, қонунбузарларни ва Жамоат душманларини тез орада Ўзи жазоласин.
Панжоб ҳукумати ва бош вазири «Панжобда жиноятлар бутунлай назорат қилинган, ҳеч қандай жиноятчи қолмаган», — деб даъво қилмоқдалар. Аммо Аҳмадийларга қарши ҳар куни бўлаётган ҳужумлар, ўлдиришлар, яраланишлар ёки уларнинг мулкларини ёқиб юбориш ҳолатларини улар, эҳтимол, жиноят деб ҳисобламасалар керак.
Аллоҳ таоло бу ҳукуматларга ҳам ақл-идрок берсин ва Жамоат фойдасига Ўзининг мўъжизасини яқин орада зоҳир этсин.