ХАЙБАР ВА ВОДИУЛ-ҚУРО ЖАНГИ КОНТЕКСТИДА ПАЙҒАМБАРИМИЗ (С.А.В.)НИНГ СИЙРАТЛАРИ ҲАҚИДА…
أَشْھَدُ أَنْ لَّا إِلٰہَ إِلَّا اللّٰہُ وَحْدَہٗ لَا شَرِيْکَ لَہٗ وَأَشْھَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُہٗ وَ رَسُوْلُہٗ۔
أَمَّا بَعْدُ فَأَعُوْذُ بِاللّٰہِ مِنَ الشَّيْطٰنِ الرَّجِيْمِ۔بِسۡمِ اللّٰہِ الرَّحۡمٰنِ الرَّحِیۡمِ﴿۱﴾اَلۡحَمۡدُلِلّٰہِ رَبِّ الۡعٰلَمِیۡنَ ۙ﴿۲﴾ الرَّحۡمٰنِ الرَّحِیۡمِ ۙ﴿۳﴾ مٰلِکِ یَوۡمِ الدِّیۡنِ ؕ﴿۴﴾إِیَّاکَ نَعۡبُدُ وَ إِیَّاکَ نَسۡتَعِیۡنُ ؕ﴿۵﴾اِہۡدِنَا الصِّرَاطَ الۡمُسۡتَقِیۡمَ ۙ﴿۶﴾ صِرَاطَ الَّذِیۡنَ أَنۡعَمۡتَ عَلَیۡہِمۡ ۬ۙ غَیۡرِ الۡمَغۡضُوۡبِ عَلَیۡہِمۡ وَ لَا الضَّآلِّیۡنَ﴿۷
Рамазондан олдин Пайғамбар саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг сийратларидан ғазотлар билан боғлиқ жиҳатлари баён қилинаётган эди ва шу доирада Хайбар ғазотининг воқеалари зикр қилинаётган эди. Бугун ҳам мен шу мавзу тўғрисида бироз тўхталиб ўтаман.
Хайбар фатҳи муносабати билан юзага келган шодлик даврида Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам учун яна бир қувончли воқеа рўй берди. Шу воқеа ҳақида у зот саллаллоҳу алайҳи ва саллам шундай дедилар: «Мен билмайман, менга Хайбарнинг фатҳи кўпроқ шодлик келтирдими ёки бу воқеами?»
Бу эса Ҳазрат Жаъфар разияллоҳу анҳунинг Ҳабашистондан бошқа муҳожирлар билан биргаликда қайтиши эди.
Биз биламизки, Маккадаги зулм ва тажовузлардан қочиб, баъзи мусулмонлар Ҳабашистонга ҳижрат қилган эдилар. Улар орасида, Пайғамбар саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг амакиваччалари, Ҳазрат Жаъфар ибн Абу Толиб разияллоҳу анҳу ҳам бўлган. Ҳудайбия сулҳидан сўнг Пайғамбар саллаллоҳу алайҳи ва саллам Ҳазрат Амр ибн Умайя Замрийни Нажошийга хат билан юбордилар. У хатда шундай ёзилган эди: «Ҳозир Ҳабашистонда қанча муҳожир мусулмон қолган бўлса, уларни Мадинага менинг ҳузуримга юбориб қўйинг».
Шунингдек, хорижда 14-15 йил яшаган бу муҳожирлар икки кемага миниб, Мадинага қайтдилар. Улар Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам Хайбар томон йўл олганларини эшитганларида, у зот билан тезроқ учрашишга чанқоқ бўлган ҳолда Мадинада қолмай, Хайбар сари йўл олдилар. Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам Ҳазрат Жаъфарни кўриб, ўринларидан туриб бағрига босдилар, икки кўз орасидаги пешонасини ўпиб, шундай дедилар:
مَا أَدْرِي بِأَيّهِمَا أَنَا أُسَرّ: بِفَتْحِ خَيْبَرَ، أَمْ بقُدومِ جَعْفَر
Яъни, «Мен билмайман, қайси нарса менга кўпроқ шодлик келтирди — Хайбарнинг фатҳими ёки Жаъфарнинг келишими?»
Бу кишилар билан бирга Ҳазрат Абу Мусо Ашъарий ҳам ўз қавмининг элликдан ортиқ одамлари билан келган эдилар. Ҳазрат Абу Мусо Ашъарийнинг тўлиқ исми Абдуллоҳ ибн Қайс бўлиб, у Ашъарийлар қабиласига мансуб эди. У ўз қавмининг бир неча одамлари билан бирга Маккага келиб, Исломни қабул қилганидан сўнг яна ўз қавмига қайтди. Бир муддатдан сўнг икки биродари ва тахминан эллик киши билан бирга денгиз орқали Мадинага ҳижрат қилиш учун йўл олди. Аммо сафар мобайнида кучли шамоллар туфайли уларнинг кемаси Ҳабашистон соҳилига чиқиб қолди.
У ерда у Ҳазрат Жаъфар билан учрашди ва у билан бирга Ҳабашистонда қолди. Кейинчалик Ҳазрат Жаъфар Мадинага қайтишга тайёргарлик кўрганда, Ашъарий қабиласи мусулмонлари ҳам у зот билан бирга йўлга чиқдилар.
Улар билан бирга Давс қабиласидан ҳам баъзи одамлар келдилар. Улар орасида Ҳазрат Абу Ҳурайра, Ҳазрат Туфайл ибн Амр ҳамда унинг ҳамроҳлари бор эди. Шунга қўшимча, Ашжаъ қабиласидан ҳам айримлар етиб келдилар.
Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам бу келганларнинг барчасига Хайбардан олинган ғанимат молларидан улуш бердилар. (Сийрат энциклопедияси, 8-жилд, 402-404-бетлар. Дорус-Салом. Усдулғоба, 3-жилд, 364-бет ва 6-жилд, 299-бет. Дорул-Қутуб ал-Илмийя Байрут. Саҳиҳ Бухорий, «Ғазотлар» китоби, «Хайбар ғазоти» боби, 4230-ҳадис. Хайбар фатҳи, Бошмил, 200-бет, Нафис академияси матбааси. Ат-Табақотул Кубро, 1-жилд, 265-бет. Дорул-Қутуб ал-Илмийя Байрут)
Кемадагиларнинг фазилатларига боғлиқ қўшимча тафсилотлар қуйидагича баён қилинади:
Ҳазрат Жаъфар ва унинг шериклари денгиз орқали келганлари сабабли уларни Асҳобус-Сафийна, яъни «Кема аҳли» деб аташган.
Улар Мадинага етиб келишганига ўн беш йиллик муддат ўтиб бўлган эди. Бу ердаги муҳожир мусулмонлар бир неча жангларда иштирок этган ва ҳижратда ҳам улар пешқадам бўлишган. Шунинг учун ўзаро: «Биз Пайғамбар саллаллоҳу алайҳи ва саллам билан бирга келган Мадинадаги муҳожирлар улардан, яъни Ҳабашистонга ҳижрат қилганлардан афзалроқмиз» деган гаплар бўлаётганга ўхшайди.
Бир куни Ҳазрат Жаъфарнинг завжалари — Ҳазрат Асмо бинти Умайс — Уммул Мўъминин Ҳазрат Ҳафса билан учрашгани келдилар. Ўша ерга Ҳазрат Умар ҳам келдилар ва: «Бу аёл ким?» — деб сўрадилар. Ҳазрат Ҳафса жавоб бериб: «Бу Асмо бинти Умайс», — дедилар. Шунда Ҳазрат Умар: «Ҳа, ўша Ҳабашистондаги, денгиз орқали сафар қилган аёл экан-да», — дедилар.
Ҳазрат Асмо: «Ҳа, шундай», — деб тасдиқладилар. Ҳазрат Умар шундай дедилар: «Биз сизлардан аввал Мадинага ҳижрат қилдик. Шунинг учун биз сизларга нисбатан Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламга яқинроқмиз».
Бу гапни эшитиб, Ҳазрат Асмо ранжиб, ғазабланиб шундай дедилар: «Аллоҳга қасамки, ҳеч қачон бундай бўлиши мумкин эмас! Сизлар Пайғамбар саллаллоҳу алайҳи ва саллам билан бирга бўлгансизлар. У зот саллаллоҳу алайҳи ва саллам сизнинг очларингизни тўйдирганлар, кам билимлиларингизга насиҳат қилганлар. Биз эса ватанимиздан узоқда, бошқа юртда, душман ерларида яшадик. У ерда турли қийинчиликлар, қўрқув ва хавф-хатарлар бор эди. Биз бу азобларнинг барчасига фақат Аллоҳ ва Унинг Расули саллаллоҳу алайҳи ва саллам учун чидадик. Қасамки, мен бу ҳақда Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламдан сўраб олмагунимча овқат емайман! Ҳа, мен айнан сиз айтганча гапираман, на кам, на кўпроқ. Тўлиқ гапни бориб айтаман».
Сўнгра у зот Пайғамбар саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ҳузурларига бориб, бутун ҳодисани айтиб бердилар. Шунда Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам дедилар:
لَيْسَ بِأَحَقَّ بِي مِنْكُمْ وَلَهُ وَلِأَصْحَابِهِ هِجْرَةٌ وَاحِدَةٌ، وَلَكُمْ أَنْتُمْ أَهْلَ السَّفِينَةِ هِجْرَتَانِ
Яъни, улар сизлардан кўпроқ ҳаққа эга эмаслар. Балки улар ва уларнинг шерикларининг битта ҳижрати бор, сизларнинг эса — яъни, Ҳабашистонга кемада ҳижрат қилганларнинг иккита ҳижрати бор.
Шундай қилиб, Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам уларга тасалли бериб, юракларидаги ранжишни кетказдилар.
Ҳазрат Асмо разияллоҳу анҳо бу сўзларни эшитганларида, ўз шерикларига бу фахрли ва саодатли шараф ҳақида айтиб бердилар. У зот айтадилар: «Сўнгра Ҳабашистонда бўлганлар гуруҳ-гуруҳ бўлиб менинг олдимга келишар ва катта ҳавас билан Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ана шу муборак сўзларини эшитишарди. Дунёда ҳеч бир нарса уларга бунчалик шодлик бахш этмасди ва ҳеч бир гап улар учун Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ана шу сўзларичалик улуғ ва шарафли эмас эди».
У зот яна айтадилар: «Баъзилар фақат шу сўзларни эшитиш учун такрор менинг олдимга келишарди». (Саҳиҳ Бухорий, «Ғазотлар» китоби, «Хайбар ғазоти» боби, 4230-4231-ҳадислар)
Бу ерда бир ҳабаший қул ҳақида ҳам зикр келган — у Исломни қабул қилган ва кейинчалик шаҳид бўлган. Ривоятда келишича, хайбарлик бир кишининг «Ясор» исмли ҳабаший қули бўлиб, унинг қўйларини боқар эди. У Хайбар аҳлини Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламга қарши қурол кўтарганини кўриб, улардан: «Нима ниятинглар бор?» деб сўради. Улар: «Биз ўзини Набий деб даъво қилган одам билан жанг қиламиз», дедилар.
Унинг қалбига Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг зикрлари жойлашиб олди, яъни бу гап унинг қалбига муҳрланиб қолдики, Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг мақомлари ва набийлик даъволари бор экан, албатта, бунинг ортида бир нарса бордир. У ўз қўйларини ўтлатгани чиқди. Мусулмонлар уни ушлаб олиб, Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ҳузурларига олиб келишди. Иккинчи бироз муфассалроқ ривоятга кўра, бу қул қўйларини олиб, ўз ихтиёри билан Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ҳузурларига келди. Пайғамбар саллаллоҳу алайҳи ва саллам у билан суҳбатлашдилар. У: «Сиз мени нимагa даъват қиласиз?» деб сўради. Пайғамбар саллаллоҳу алайҳи ва саллам: «Мен сени Исломга даъват қиламан. Сен гувоҳлик бергинки, Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ ва мен Аллоҳнинг Расулиман ҳамда Ундан ўзга ҳеч кимга ибодат қилмайсан», дедилар. Қул сўради: «Агар мен бу гувоҳликни берсам ҳамда Аллоҳ таолога иймон келтирсам, менга нима топилади?» Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам дедилар: «Агар сен иймон келтирсанг, сен учун жаннат бор». Шунда ўша қул Исломни қабул қилди ва сўради: «Ё Расулаллоҳ! Шубҳасиз, мен шундай одамманки, танам қора, юзим ҳам кўркам эмас, баданимдан ҳид келади ва менда ҳеч қандай мол-дунё ҳам йўқ. Агар мен буларга қарши жанг қилиб ўлдирилсам, жаннатга кираманми?» Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам: «Ҳа, сен жаннатга кирасан», дедилар.
Шунда у ҳабаший қул сўради: «Ё Расулаллоҳ, бу қўйлар менга омонат қилиб берилган. Мен уларни нима қилай?» Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам дедилар: «Уларни лашкардан чиқариб, очиқ бир майдонга қўйиб юбор. Албатта, Аллоҳ таоло сенинг номингдан омонатингни адо қилади», яъни улар ўз эгасига етиб боради.
Эътироз қилувчилар: “Муҳаммад саллаллоҳу алайҳи ва саллам ғанимат молларини қўлга киритиш учун жанглар қилганлар”, деб айтишади. Улар, айниқса, Хайбар воқеасига ишора қилиб, бу урушлар яҳудийларнинг мол-мулкини ноқонуний тарзда тортиб олиш учун қилинган зулм эди, деб эътироз билдиришади.
Агар бу гап тўғри бўлганида, у ҳолда айнан урушнинг қизғин пайтида душманнинг қўйларидан иборат бир тўдани қайтариб юбормасдилар. Ҳолбуки, Хайбарда саҳобалар очликдан ҳолсиз бўлиб қолишган эди, еб-ичишга ҳеч нима йўқ эди. Бу қўйлар эса, гўёки текиндан топилган ғанимат моллар эди ва улардан фойдаланиш мумкин эди. Аммо Пайғамбар саллаллоҳу алайҳи ва саллам уруш ҳолатида ҳам омонатнинг ҳаққини адо этиб, бу қўйларни қайтариб беришни амр қилдилар. Демак, у қул Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг амрларига итоат қилди. Қўйлар худди бирор киши уларни ҳайдаётгандек, ўзлари йиғилиб, юриб кетди ва ҳар бир қўй ўз эгаси олдига етиб борди. Сўнгра, у қул жангга қўшилди ва курашди. Ҳатто бир ўқ унга тегди ва у шаҳид бўлди. Ҳолбуки, у ҳали битта ҳам сажда қилмаган эди. Эндигина Исломни қабул қилган, намоз ҳам ўқимаган эди. Мусулмонлар уни кўтариб, ўз лашкарлари ичига олиб келишди. Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам: «Уни чодирга киритинг», дедилар. Саҳобалар уни Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг чодирларига киритиб қўйдилар. Ҳазрат Анас разияллоҳу анҳу ривоят қилиб дейдилар: «Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам унинг олдига келдилар ва шу вақтда у шаҳид бўлди». Пайғамбар саллаллоҳу алайҳи ва саллам дедилар: «Аллоҳ сенинг юзингни гўзал қилди, сенинг нохуш ҳидингни хушбўй қилди ва сенинг молингни кўпайтирди». Сўнгра, у учун дуо қилиб:«Аллоҳ таоло уни жаннатга етказиб қўйди», дедилар. (Субулул ҳудо вар-ришод, 5-жилд, 129-бет. Дорул-Қутуб ал-Илмийя Байрут. Ат-Табақотул Кубро, 2-жилд, 82-бет)
Ҳазрат Муслиҳи Мавъуд разияллоҳу анҳу ҳам бу воқеани зикр қилганлар. У зот разияллоҳу анҳу айтадилар: «Хайбар муҳосараси кунларида бир яҳудий раиснинг қўйбоқари — унинг қўйларини боқиб юрарди. У Исломни қабул қилиб олди. Исломни қабул қилгач, у шундай деди: «Ё Расулаллоҳ! Мен энди бу одамлар олдига бора олмайман. Бу қўйлар эса ўша яҳудийнинг менга берилган омонатидир. Энди улар билан нима қилсаммикан?» Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам дедилар: «Қўйларни қалъа томон юз бур ва уларни ҳайдаб юбор. Аллоҳ таоло Ўзи уларни эгасига етказади». У айтганларидек қилди. Қўйлар қалъа яқинига етиб борди ва қалъадагилар уларни ичкарига киритиб олишди. (Дибоча Тафсирул-Қуръон, Анворул-Улум, 20-жилд, 327-бет)
Хайбар жанги пайтида баъзи фиқҳий масалалар зикри ҳам учрайди. Ҳазрат Абдуллоҳ ибн Умар ривоят қилиб дейдилар: «Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам Хайбар куни уйда боқиладиган эшак гўштини (ейиш)ни ман қилдилар. (Саҳиҳ Бухорий, «Ғазотлар» китоби, «Хайбар ғазоти» боби, 4218-ҳадис) Шунингдек, «Бухорий»да келган бир ривоятда Ҳазрат Али шундай деганлар: «Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам Хайбар куни уйда боқиладиган эшак гўшти ва мута (вақтинча никоҳ)ни ман қилдилар». (Саҳиҳ Бухорий, «Қурбонлик ва ов» китоби, «Хонаки эшаклар гўшти» ҳақидаги боб, 5523-ҳадис)
Фадак аҳлининг Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам билан сулҳ қилганлари ҳақида ҳам зикр келган. Фадак Мадинадан олти кунлик йўл масофасида, Хайбарга яқин жойлашган. (Фарҳанги сийрат, 225-бет, Забор академияси, Карачи) Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам Хайбарга юзланиб, унга яқинлашганларида, Муҳайса ибн Масъудни Фадак томонга юбордилар. У зот саллаллоҳу алайҳи ва саллам: «Уларни Исломга даъват қилинг ва уларни Хайбарга ҳужум қилганимиз каби сизларга ҳам ҳужум қилиниши мумкин, деб огоҳлантиринг», дедилар. Чунки улар ҳам турли хил ёвузликларда анча илгарилаб кетган эдилар ёки қандайдир йўл билан мусулмонларни безовта қилишар ёхуд қандайдир шаклда зарар етказадиган ишлар қилишарди.
Ҳазрат Муҳайсадан ривоят қилинади: «Мен улар олдига бордим ва икки кун давомида улар билан бўлдим. Лекин улар пайсалга солиб турдилар, яна шундай дейишди: «Хайбарда ўн минг жангчи бор, улар орасида Омир, Ёсир, Ҳорис ва яҳудийлар сардори Марҳаб каби одамлар бор. Биз Муҳаммад саллаллоҳу алайҳи ва салламни уларга етиб бора олмайдилар, деб ўйлаймиз».
Ҳазрат Муҳайса дейдилар: «Мен уларнинг ёвузликлари ҳамда қайсарликларини кўрганимда, қайтиб кетишга ният қилдим». Кейин у қабиладагилар: «Биз сиз билан бир нечта одам юбориб, бизнинг номимиздан сулҳни тақдим этишади», деб айтдилар. Аммо, улар Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам Хайбарни фатҳ қила олмайдилар, деб ўйлашар эди. Шундай деганларига қарамай, улар одам юборишга рози бўлишди, лекин уларнинг ўйларида шу нарса бор эдики, барибир Хайбар фатҳ қилинмайди. Шундай қилиб, улар шу тарзда давом этдилар ва баҳона қилиб, вақтни ўтказиб турдилар ва: «Майли, одам юборамиз», дерди.
Ҳатто улар олдига баъзи одамлар келиб, уларга хабар бердиларки, Муҳаммад саллаллоҳу алайҳи ва саллам «Ноим» номли қалъани фатҳ қилиб олдилар. Бу хабарни эшитиб, Фадак аҳли қўрқиб кетди ва ўз сардорларидан бири — Нун ибн Юшаъ номли шахсни бир гуруҳ одамлар билан бирга Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ҳузурларига юборишди. У Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам ҳузурларида ҳозир бўлиб, шундай мурожаат қилди: «Агар бизни афв этсангиз ва ўз бойликларимизни олиб, Фадакдан кетишимизга йўл берсангиз, биз сулҳ тузишга розимиз». Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам уларнинг илтимосини қабул қилиб олдилар.
Яна бир ривоятга кўра, Фадак аҳли Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам билан шундай сулҳ қилган эдики, уларга ерларининг ярми қолдирилиб, қолган ярми эса Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламга берилар эди. Чунки бу қишлоқ урушсиз қўлга киритилган эди, шу сабабли у Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам учун «фай» (жангу жадалсиз қўлга киритилган ўлжа) молларидан бўлган. Шунинг учун Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам Фадакнинг киримидан сарф-харажат қилар эдилар. (Субулул ҳудо варрашод, 5-жилд, 138-бет. Дорул-Қутуб ал-Илмийя Байрут. Сийрат ал-Ҳалбия, 3-жилд, 74-бет. Дорул-Қутуб ал-Илмийя Байрут)
Хайбардан олинган ғаниматлар ва уларнинг тақсимоти ҳақида бир ривоят бор. Ҳазрат Абу Ҳурайра разияллоҳу анҳу ривоят қиладилар: «Биз Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам билан бирга Хайбар сари йўл олдик. Ғанимат сифатида бизга олтин ва кумуш тегмади, фақат туя, қўй-эчки, мол-мулк ва боғлар насиб этди». Бошқа бир ривоятда эса ғаниматлар деб кийим-кечак ва турли буюмлар зикр қилинган. Фақатгина баъзи қалъалардан топилган қурол-яроғлар ҳақидаги тафсилот шундай: бир минг найза, тўрт юз қилич ва беш юз камон топилган. Бушайр ибн Ясордан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам Хайбарни жами ўттиз олти қисмга бўлдилар. У зот саллаллоҳу алайҳи ва саллам бу қисмлардан ярмини, яъни ўн саккиз қисмни мусулмонлар учун ажратдилар. Ҳар бир қисм юзта улушдан иборат эди, яъни жами бир минг саккиз юзта улуш бўлган. Набий саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ҳам улушлари шулардан бири каби эди — яъни, у зотнинг улушлари ҳам бошқаларники каби тенг миқдорда эди. Бир ривоятга кўра, отлиқ инсон учун уч улуш, пиёда юраётган инсон учун эса бир улуш белгиланган эди. Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам қолган ярмини келгусида юз берадиган ҳолатлар, ишлар ва мусулмонларга тушиши мумкин бўлган муаммолар учун ажратиб қўйдилар. Бу улушлар захира жамғармаси сифатида сақлаб қўйилди. Бу улушлар Ватиҳ, Катийба, Сулолим ва уларга тегишли жойлардан иборат эди. Улар ўша ердаги мулк ва ерлар эди. (Саҳиҳ Бухорий, «Ғазотлар» китоби «Хайбар ғазоти» боби, 4228-ҳадис. Сунан Абу Добуд, «Хайбар ерларининг ҳукми ҳақида келган ривоятлар» боби, 3012-3014-ҳадислар. Субулул ҳудо варрашод, 5-жилд, 141-бет. Дорул-Қутуб ал-Илмийя Байрут. Хайбар фатҳи, Бошмил, 188-бет, Нафис академияси матбааси) Бир ривоятга кўра, Катийбадан Аллоҳ таолонинг бешдан бир қисми Пайғамбар саллаллоҳу алайҳи ва саллам ва қариндошлари, етимлар ва мискинлар улуши ҳамда азвожи мутаҳаррот харажатлари, бундан ташқари Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам билан Фадак аҳли ўртасида элчилик вазифасини бажарувчиларнинг улушлари ажратилган. Уларнинг бири Ҳазрат Муҳайса ибн Масъуд бўлганлар. Уларга Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам томонидан у ердан ўттиз васақ арпа ва ўттиз васақ хурмо берилди. Бир васақ — олтмиш соъдан иборат бўлади. Бир соъ эса камида икки ярим (2,5) килограммга тўғри келади. Шундай қилиб, тахминан тўрт минг беш юз (4,500) кило арпа ва тўрт минг беш юз (4,500) кило хурмо берилган эди. Хайбар мол-мулки асосан Ҳудайбия сулҳида қатнашганларга тақсим қилинган. Бироқ истисно сифатида Ҳазрат Жобир ибн Абдуллоҳ ибн Амрга ҳам улуш берилган, шунингдек, Ҳабашистондан қайтганлар ва Ҳазрат Абу Ҳурайра ва бошқа баъзи кишиларга ҳам ғаниматдан бир қисм берилган. Бир ривоятда келади: «Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам учун ажратилган хумс (ғаниматнинг бешдан бири)дан у зот қурол-яроғ ва кийим-кечак каби нарсалар сотиб олардилар. Шунингдек, у хумсдан аҳли байт (яъни, Пайғамбаримиз саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг оила аъзоларига), Бану Мутталиб қабиласига, уларнинг етим аёлларига ва эҳтиёжмандларга ҳам беришар эди.
Ибн Исҳоқ ёзганки, Хайбарда ғаниматларни тақсим қилиш ишларига Бану Салама қабиласидан бўлган Жаббор ибн Сахар Ансорий ва Бану Нажжор қабиласидан Зайд ибн Собит масъул эдилар. Улар ҳисоб-китоб қилиб, тақсимотни амалга оширган эдилар.
Ибн Саъдга кўра, Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам ғанимат молларини йиғишни буюрдилар. Барча мол-мулк йиғилди. Унга Фарваҳ ибн Байёзий назоратчи этиб тайинланди ва ҳисоб-китоб қилиш масъулияти Ҳазрат Зайд ибн Собит зиммаларига юкланди.
Ҳазрат Абдуллоҳ ибн Муғаффал разияллоҳу анҳу: «Менга бир озуқа идиши насиб этди», дедилар. Иккинчи ривоятда шундай дейилган: озуқа идиши ёғ билан тўла эди. Мен: «Мен бу нарсадан ҳеч кимга ҳеч нарса бермайман», дедим. Кейин мен у зот саллаллоҳу алайҳи ва саллам олдиларидан ўтдим ва уялишни ҳис қилдим. Шунда уни бағримга яшириб, ўз дўстларим ёнига бордим ва яшириб қўйдим. Йўлда менга ғаниматнинг назоратчиси йўлиқди. У озуқа идишининг четидан ушлаб, шундай деди: «Бу ерга келтир, биз уни тақсим қиламиз». Мен эса: «Ҳеч қачон! Аллоҳ таолога қасамки, мен буни сенга ҳеч қачон бермайман!» дедим. Шунда у мендан уни тортиб олишга ҳаракат қила бошлади. Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам бу ҳолатни кўриб кулимсирадилар. Кейин назоратчига шундай дедилар: «Уни қўйиб юбор!» Шунда у мени қўйиб юборди. Мен эса ўз юкларимни олиб, дўстларим ёнига бордим ва биз уни истеъмол қилдик.
Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам саҳобаларига нисбатан кўрсатган меҳр-шафқатлари мана шундай эди. «Майли, у олиб қўйди — қўя қол», дедилар.
Ибн Исҳоқ ривоятига кўра, Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам Ибн Луқаймга хонаки товуқлар ва уй ҳайвонларини бердилар. Яъни, нима нарса бўлмасин, ҳар бир нарса тақсим қилинар эди.
Хайбар ғазотига қатнашган аёлларга ҳам берилди. Ибн Исҳоқ ёзганки, Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам билан бирга Хайбарда баъзи мусулмон аёллар ҳам қатнашган эдилар. Шунда у зот саллаллоҳу алайҳи ва саллам уларга файдан (яъни, урушсиз ҳолда мусулмонларга насиб этган бойликлардан) бироз улуш бердилар. Лекин расман ғанимат молидан улар учун улуш ажратмадилар.
Бану Ғифор қабиласидан бир аёл айтади: «Мен Бану Ғифор қабиласидан бўлган бир неча аёллар билан бирга Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ҳузурларига бордим. Биз барчамиз: «Эй, Аллоҳнинг Расули, биз сиз билан бирга чиқмоқчимиз. Биз яраланганларни даволаймиз ва мусулмонларга ёрдам берамиз», дедик. Ўша пайт у зот саллаллоҳу алайҳи ва саллам Хайбар сари йўл олаётган эдилар. Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам дедилар: «Аллоҳ таолонинг баракати билан чиқинглар. Майли, сизларга рухсат берилади». Шунда биз ҳам у зот саллаллоҳу алайҳи ва саллам билан бирга йўлга чиқдик».
Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам Хайбарни фатҳ қилганларида, у зот саллаллоҳу алайҳи ва саллам ғаниматдан бизларга ҳам бир улуш бердилар. Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам бир тақинчоқни ушлаб, уни бўйнимга тақиб қўйдилар.
Ривоят қилувчи аёл шундай айтади: «Аллоҳга қасамки, у тақинчоқ ҳар доим мен билан, яъни бўйнимда осилиб туради. Мен бир дақиқа ҳам уни ўзимдан ажратмайман». Ҳатто у саҳобия аёл: «Бу тақинчоқ мен билан бирга дафн этилсин ва Набий саллаллоҳу алайҳи ва саллам томонидан боғланган ушбу тақинчоқни ҳеч ким ечмасин», дея васият қилди. Бану Ғифор қабиласидан бўлган бу аёлнинг исми Умайя бинти Қайс Абу Салт деб аталади.
Ҳазрат Абдуллоҳ ибн Унайс ривоят қиладилар: «Мен Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам билан бирга Хайбарга йўл олдим ва менинг хотиним ҳам мен билан бирга эди. У ҳомиладор эди. Йўлда у фарзанд кўрди. Мен бу ҳақда Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламга хабар бердим. Шунда у зот саллаллоҳу алайҳи ва саллам: «У учун хурмоларни сувга ботириб қўйинг ва улар яхшилаб юмшагандан сўнг уни ичишга буюринг», деб марҳамат қилдилар. Яъни, сувга ботириб, ундаги сувини ичишни буюрдилар. Мен буни бажардим ва у ҳеч қандай қийинчиликни сезмади. Боланинг туғилишига оид заифлик ҳам йўқолди. Биз Хайбарни фатҳ қилганимизда, у ердаги ғаниматдан уларга аниқ бир улуш ажратилмади. Лекин Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам аёлларга фай молидан улуш бердилар. Бу Фадакнинг мол-мулкидан эди. Менинг хотиним ҳам, йўлда туғилган болам ҳам Фадакнинг ғаниматидан улуш олдилар». (Субул ҳудо варрашод, 5-жилд, 141-144-бетлар. Дорул-Қутуб ал-Илмийя Байрут. Табоқатул-Кубро, 1-жилд, 265-бет; 8-жилд, 227-228-бетлар. Дорул-Қутуб ал-Илмийя Байрут. Луғотул-ҳадис, 2-жилд, 648-бет; 4-жилд, 487-бет. Нўмоний кутубхона матбааси)
Хайбар қалъаларидан ғанимат йиғилганда, у ердан «Таврот»нинг баъзи саҳифалари ҳам топилди. Яҳудийлар Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ҳузурларига келиб, уни қайтаришни сўрадилар. Шунда Пайғамбар саллаллоҳу алайҳи ва саллам уларнинг саҳифаларини эҳтиёт билан сақлаб, ўз эгаларига қайтаришга буюрдилар. (Сийрат ал-Ҳалбия, 3-жилд, 62-бет. Дорул-Қутуб ал-Илмийя Байрут) Ёзилган «Таврот» уларга қайтиб берилди. Уларнинг «Таврот»ини сақлаб, қайтиб беришга буюриш – бу Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг диний бағрикенгликлари ва диний ҳис-туйғуларга ҳурмат кўрсатишларининг ёрқин бир мисолидир. Бугунги кундагидек, мусулмонлар билан душманликда «Қуръон»ни ёқиб юбориш каби сизлар ҳам ёқиб юборинглар, демадилар. У зот саллаллоҳу алайҳи ва саллам эса шундай намуна кўрсатган эдиларки, уларнинг китоблари сақланиб, ўзларига қайтариб берилди.
Хайбардан қайтиш чоғида Водий ул-Қуро ғазоти ҳақида ҳам зикр келади. Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам Хайбарни фатҳ қилганларидан сўнг бир неча кун у ерда тўхтаб турдилар. Кейин исломий лашкар билан қайтиш учун йўлга чиқдилар ва Водий ул-Қурода яҳудийлар билан тўқнашув юз берди. Бу Тайма ва Хайбар орасида жойлашган водий бўлиб, у ерда кўплаб қишлоқлар мавжуд эди. Бу ҳудуд «Водий ул-Қуро» деб номланган. Қадим замонда бу ерда Од ва Самуд қавмлари яшаган. Бу икки қавмнинг номи Қуръони Каримда ҳам зикр қилинган. Улар шу ерда яшаганлар. Исломдан олдин бу ҳудудга яҳудийлар кўчиб келишган, у ерда деҳқончилик ва сув таъминотида катта тараққий қилганлар. Бу жой яҳудийлар учун марказга айланган эди. (Сийратун-Набий, Шиблий, 1-жилд, 288-бет, Раҳмония матбааси)
Ҳазрат Абу Ҳурайра разияллоҳу анҳу ривоят қиладилар: «Биз Хайбарни фатҳ қилдик, сўнг Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам билан бирга Водий ул-Қурога келдик. У зот саллаллоҳу алайҳи ва саллам билан бирга Мидъам номли қуллари ҳам бор эди. Уни Бану Зебоб қабиласидан кимдир у зот саллаллоҳу алайҳи ва салламга ҳадя қилган эди. У Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам кажаваларини тушираётган эди, шу пайт бир нотаниш томондан отилган ўқ унинг танасига тегди. У ўша ерда вафот этди. Одамлар: «Унга шаҳидлик муборак бўлсин!» — дейишди. Лекин Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам дедилар: «Йўқ, менинг жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, у ўзи учун дўзах оловини қозонди! Чунки у Хайбар куни ғаниматдан ҳали тақсим қилинмасдан туриб бир ридони ўғирлаган эди». Яъни, ғанимат моли йиғилаётганда, у ридони ўғирлаб олган эди. Шунда бир киши, Набий саллаллоҳу алайҳи ва салламдан «бу жуда хавфли иш экан, у одам бир ридони ўғирлагани учун дўзахга кетяпти» деган сўзларни эшитгач, бир ёки икки бойлағични олиб келди ва айтди: «Ё Расулаллоҳ, мен ҳам бу нарсани олгандим. Мен ҳам буни олдинроқ олиб қўйгандим». Шунда Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам дедилар: «Бир пойабзал ипи бўлса ё икки бойлағич, дўзахга олиб бориш сабабчиси бўлади». (Саҳиҳ Бухорий, «Ғазотлар» китоби, «Хайбар ғазоти» боби) Энг кичик нарса бўлса ҳам, агарда у ўғрилик билан олинган бўлса, одамга жазо сабабчиси бўлади.
Бу урушнинг тафсилотлари ҳақида шундай ёзилган: Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам бу ердаги яҳудийлар билан уруш қилиш учун саҳобаларни сафга тиздилар. Бир байроқни Ҳазрат Саъд ибн Убодага, иккинчи байроқни Ҳазрат Ҳубоб ибн Мунзирга, учинчи байроқни Ҳазрат Саҳл ибн Ҳунайфга ва тўртинчи байроқни эса Ҳазрат Аббод ибн Бишарга топширдилар.
Сўнгра Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам яҳудийларни Исломга даъват қилдилар ва уларга, агар Исломни қабул қилсалар, жонлари ва мол-мулклари омон қолишини ва уларнинг ҳисоби Аллоҳга ҳавола бўлишини айтдилар. Лекин яҳудийлар рад этиб, урушга тайёрландилар.
Биринчи бўлиб бир яҳудий яккама-якка олишувга чиқди ва Ҳазрат Зубайр уни ўлдирдилар. Кейин яна бир яҳудий чиқди ва Ҳазрат Али уни ўлдирдилар. Сўнг яна бир яҳудий чиқди ва Ҳазрат Абу Дужона уни ўлдирдилар. Шу тарзда жанг кечгача давом этди ва бу вақт мобайнида ўн бир яҳудий ўлдирилди.
Эртаси куни, қуёш ҳали чиқмаган эди, яҳудийлар қуролларини ташлаб, таслим бўлдилар. Шундай қилиб, Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам Водий ул-Қурони фатҳ қилиб олдилар. Аллоҳ таоло у ердаги яҳудийларнинг мол-мулкларини ғанимат сифатида Расулуллоҳга ато этди ва мусулмонлар катта бойликка эга бўлдилар.
Пайғамбар саллаллоҳу алайҳи ва саллам Водий ул-Қурода ғаниматни мусулмонлар ўртасида тақсимладилар ва ерлар ҳамда хурмо боғларини яҳудийларнинг қўлида қолдириб, уларни шу ерларнинг бошқарувчиси этиб тайинладилар. Хайбар яҳудийларига ҳам: «Бу ерлар сизда қолсин, ишлаб топинг ва бизга улуш бериб туринг», деб худди шундай тайинлангандилар.
Аллома Балазурий айтадики, Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам Ҳазрат Амр ибн Саид ибн Осни Водий ул-Қуронинг волийси этиб тайинладилар. Пайғамбар саллаллоҳу алайҳи ва саллам у ерда тўрт кун турдилар, сўнг Мадинага қайтдилар. (Субулул ҳудо варрашод, 5-жилд, 149-бет. Дорул-Қутуб ал-Илмийя Байрут. Сийрат ал-Ҳалбия, 3-жилд, 86-бет. Дорул-Қутуб ал-Илмийя Байрут. Луълуъул-Макнун, 3-жилд, 465-бет. Дорус-Салом)
Бу ҳақда яна кенгроқ маълумот, иншааллоҳ, кейинроқ келтирилади. Ҳозир эса баъзи марҳумлар ҳақида зикр қиламан ва уларнинг жанозалари ҳам, иншааллоҳ, намоздан кейин ғойибона жаноза сифатида ўқилади.
Биринчи зикр муҳтарам Мавлоно Муҳаммад Каримуддин Шоҳид ҳақида бўлади. У зот Садр Анжуман Аҳмадия Қодиённинг президенти эдилар. Яқинда, Рамазон ойи кунларида, 87 ёшларида вафот этдилар. انا للہ وانا الیہ راجعون. Марҳум васият қилган эди.
Унинг отаси байъат қилиб, Аҳмадия Жамоатига кирганлар ва турли жойларда шахсий хизматларда ишлаганлар. Унинг оиласи қишлоқда яшар эди, у ерда таълим олиш учун етарли имкониятлар йўқ эди. Шу сабабли Ҳайдаробод, Калькуттадаги чинтаконталик муҳтарам Сетҳ Муҳаммад Муинуддин соҳиб Каримуддин соҳибнинг таълим олиши учун Қодиёнга юборган. 1954-йилда Мадраса Аҳмадияга кириб, 1957-йилда ўқишни тамомлади. Кейин Мавлавий Фозил учун тайёргарлик кўриб, 1960-йилда Панжобнинг Чандигарҳ шаҳридаги университетда Мавлавий Фозил имтиҳонини муваффақиятли топширди. Кейинроқ Рабваҳга ҳам бориб, у ерда икки йил Жомия Аҳмадияда таълим олди ва Шоҳид даражасига эришди. Шу тариқа, Ҳиндистонда Шоҳид даражасига эришган биринчи даъватчи бўлди.
Қодиёнда турли хизматларни бажариш шарафига эга бўлди. Шу даврда Садр Анжуман Аҳмадия Қодиён аъзоси сифатида олимлик лавозимига тайинланди ва 2021-йилгача бу вазифада хизмат қилди. Сўнгра, унга «Вақфи Жадид» уюшмасининг хориждаги бўлимида қўшимча Нозим Иршод сифатида хизмат қилиш бахти ҳам насиб этди. Садр Умумий вазифасида ҳам ишлаш шарафига муяссар бўлди. Садр Мажлис Вақфи Жадид лавозимида ҳам хизмат қилди.
У киши икки марта Жомия Аҳмадиянинг директори ҳам бўлган. Шунингдек, Дорул Қазода қозилар ҳайъати раиси бўлиб ишлаган. Садр Мажлис Корпардоз лавозимида ҳам хизмат қилди. 2021-йилда мен у кишини Садр Анжуман Аҳмадия Қодиённинг президенти этиб тайинладим, вафотига қадар шу лавозимда қолди.
Қодиёндаги Нозир Аъло Муҳтарам Инъом Ғорий соҳиб марҳум ҳақида шундай дейдилар: «Марҳум жуда содда табиатли ва жуда қаноат билан ҳаёт кечиргувчи инсон эдилар». Бу ҳақиқат. Мен ҳам буни ўз кўзим билан кўрганман.
Марҳум Жамоат томонидан олинган маош ёки даромад билан оқилона тарзда ҳаёт кечирар, қарз олиб харажат қилишни қаттиқ ёқтирмас эдилар. Жуда ҳуснихат билан ёзиш маҳоратига эга бўлган юқори даражадаги котиб эди. Компьютерда ёзиш тизими йўлга қўйилгунга қадар «Бадр» газетаси, Жамоатнинг китоблари ва журналларини қўлда ёзиш шарафига муяссар бўлган.
Шунингдек, яхши нотиқ ва аъло даражадаги мақола ёзувчи эди. Қодиёндаги йиғилишлар, Жамоат тадбирлари ва тарбиявий сессияларда нутқ сўзлаш имкониятига эга бўлган.
Қодиёндан МТА орқали жонли эфирда узатиладиган «Роҳи ҳудо» (Ҳидоят йўли) дастурида узоқ муддат саволларга жавоб бериш хизматини бажариш шарафига эришган эди.
У кишида буйрак касаллиги бор эди ва жисмонан заифлашган эди. Лекин шунга қарамай, улкан матонат билан ўз вазифаларини бажариб келди. Унинг ҳаёт тарзи ҳақиқатан ҳам ибратли эди.
Қодиёнда 2024-йилги Йиғилиш (Жалса)га раислик қилиш шарафига эга бўлдилар. Касаллиги ва заифлигига қарамай, уч кун давомида йиғилишни бошқарди ва унинг очилиш маросимини ўтказди. Шунингдек, ўтган йили Шуро мажлисини ҳам бошқариш шарафига муяссар бўлдилар.
Аллоҳ таоло у зотга олтмиш икки йил давомида Жамоатга хизмат қилишга имконият берди. Ҳаётининг охирги кунларида оила аъзоларига шундай деган эди: «Менинг туғилишим Рамазон ойида бўлган, шунга кўра, менинг вафотим ҳам Рамазон ойида бўлади». Ва ҳақиқатан ҳам, у 27-Рамазон куни вафот этди.
Мен айтганимдек, у киши жуда меҳнаткаш ва камтар инсон эди. Ҳар доим шунга интиладиган эдики, ўз ишларини ўзи қилсин, бошқаларга юк бўлмасин. Балки шахсий ишларини ҳам ўзлари бажарар эди. Боамал олим инсон эди. Вақф қилиш аҳдининг ҳаққини адо этди. Аллоҳ таоло у зотнинг даражаларини юксалтирсин.
Унинг биринчи никоҳи Иқбол Бегум соҳиба билан бўлиб, ундан икки ўғил ва икки қиз кўрган. Иқбол Бегумнинг вафотидан сўнг, унинг иккинчи никоҳи бўлди. Унинг фарзандлари, қизлари, куёвлари ва бошқаларга ҳам дин хизматини қилишга тавфиқ ато этилмоқда. Аллоҳ таоло авлодларида ҳам унинг динга хизмат қилиш руҳини барқарор қилсин.
Иккинчи зикр Абдур Рашид Яҳё соҳибникидир. У Канададаги Дорул Қазода қозилар ҳайъати раиси эди. Яқинда у нафақага чиққан эди. У 75 ёшда вафот этди. انا للہ و انا الیہ راجعون.
Марҳум ҳам васият қилган шахс эди. Унинг отаси 1945-йиллар атрофида Мавлоно Саноуллоҳ Амратсарий, Мавлоно Абул Аъло Мавдудий ва Мавлоно Муҳаммад Али соҳиб М.А. билан узоқ суҳбатлар, тадқиқотлар ва баҳслардан сўнг, Ҳазрат Халифатул Масийҳ II разияллоҳу анҳунинг муборак қўлларига байъат қилган эдилар.
Қишлоқда фақат у ёлғиз Аҳмадий эди, аммо қишлоқ аҳли, диний тафовутларга қарамай, унинг юксак ҳурматга сазовор бўлганини эътироф этган эдилар.
Рабваҳдaги Таълимул Ислом коллежидан БA даражасини олгандан сўнг Жомияга ўқишга кирди. Сўнгра ҳаётини динга хизмат қилишга бағишлади ва 1975-йили амал майдонига кирди. Покистонда маҳаллий даражада тайинланиб тургандан сўнг Америка, Канада, Гватемалада хизмат қилишга муяссар бўлди. Шунингдек, Жанубий Африкада Миллий Президент ва даъватчилар бошлиғи сифатида хизмат қилди. Гватемала ва Жанубий Кореяда ҳам даъватчилар бошлиғи ва Миллий Президент сифатида хизмат қилди. Шунингдек, Канададаги Жомия Аҳмадияда директорнинг ўринбосари сифатида хизмат қилиш имкониятига эга бўлиб, Тафсирул Қуръон ва Илмул Қуръон дарсларини ўтказган эди.
2017-йилда у Канададаги қозилар ҳайъати президенти сифатида тайинланди ва 2023-йилгача ушбу хизматни адо этди. Гватемалада бўлган вақтда, у Будда динининг маънавий раҳбари Далай Лама билан суҳбатлашиб, Исломнинг хабарини етказишга муяссар бўлган.
Марҳум ўз ортида уч ўғил ва бир қизни қолдирди. Марҳумнинг ўғли Қосим Рашид соҳиб дейдики, Жамоатга нисбатан жуда катта ҳурматлари бор эди. Жамоатга қарши айтилган ҳар қандай гап у учун тоқатсизликка сабаб бўларди ва Жамоат тизимига қаратилган ҳар қандай эътирозга тўлиқ жавоб берар эди. Унинг сўзларига кўра, марҳум Жамоат тизимига доир ҳар қандай танқидга тўлиқ жавоб беришни ҳамда танқидчининг хатосини сездиришни яхши кўрар эдилар. «Бутун умр отамни Жамоат билан намоз ўқишга ва айниқса, таҳажжуд намозини доимий адо этишга риоя қилган ҳолда кўрдим», дейди ўғли. Касаллик қанчалик оғир бўлмасин, жамоат билан намоз ўқишга ҳаракат қилар эди. Охирги йилда анча оғир касал бўлиб қолди, лекин беморликни жуда сабр ва шукр билан ўтказди. Ҳар доим «Алҳамдулиллоҳ» деб турди. Ва айнан шу нарса учун ҳаракат ҳам қилар эди ва шу ҳақда ўз фарзандларига ҳам қайта-қайта таъкид қилар эдики, Хилофатга боғланиб яшасинлар.
Қосим Рашид яна давом этиб дейди: «Менга доимо руҳият берардики, мен ижтимоий тармоқлар орқали Хилофат ҳақида ғурур ва қўрқмасдан ёзишим керак, чунки бу мусулмон дунёсининг ва бутун инсоният бирлашишининг ҳақиқий ечими». У ҳам вақфни садоқат билан адо этди.
1980 ва 90-йилларда МТA расман бошланмаган пайтда, Ҳазрат Халифатул Масийҳ IV ва Ҳазрат Халифатул Масийҳ IIIнинг хутбаларини одамларга етказар эдилар. У асл нусхани ўзи кўчириб, унинг нусхаларини тайёрлаб, 24 соатдан 48 соат ичида одамларга етказар эди, токи Замон Халифасининг пайғомлари одамларга етиб борсин ва Хилофат билан боғланиш таъминланиб турсин.
Рабваҳда даъватчи бўлиб ишлайдиган унинг жияни Мансур Нуруддин соҳиб шундай дейди: «У киши тахминан эллик уч йил давомида вақф мажбуриятларини жуда садоқат ва вафо билан адо этди. Мен уни доимо вақф билан беғараз боғланган, Жамоат тизимининг муносиб вакиллик вазифасини адо этган ва Замон Халифасига бўйсунувчи, итоатгўй ва у зотни севгувчи инсон сифатида кўрганман».
Жомияга тайинланганида, у ерда ўзининг маърузаларини тайёрлар эди, токи Жомия талабалари энг яхши талабалар, энг яхши даъватчилар ва энг яхши тарғиботчилар бўлиб етишсинлар. У шундай дерди: «Замон Халифаси мени ишонч билан ўқитувчи сифатида тайинлаганлар, шунинг учун бу ишончни оқлашим керак». Даъватчи Мирзо Муҳаммад Афзал соҳиб шундай дейди: «Унинг табиати жуда мулойим ва ёқимли эди. Жуда меҳнаткаш ва ҳаётини бағишлаган жиддий инсон эди. Ҳар бир ишда Жамоат хизматини биринчи ўринга қўйиб, ҳамкорлик қилишдан ҳеч қачон чекинмаган».
Абдул Нур Обид шундай дейди: «У бизга Тафсирул-Қуръонни ўргатарди, жуда муҳаббат ва меҳнат билан ўргатарди. Бизга катта-катта маърузалар ёздирар ва уларни жуда диққат билан текширар эди. Ҳозир ҳам у ёздирган маърузалардан фойдаланмоқдамиз». Аллоҳ таоло унга мағфират ва раҳмат билан муомала қилсин.
Кейинги зикр Синдҳ вилоятидаги Ҳайдаробод тумани Амири Мирзо Назир Аҳмаднинг ўғли Мирзо Имтиёз Аҳмадникидир. У яқинда вафот этди. انا للہ و انا الیہ راجعون. Унинг оиласига Аҳмадият унинг боболари марҳум Муҳтарам Илмуддин орқали келган. У биринчи Халифа даврларида биринчи ёзма равишда, кейин эса Қодиённинг йиллик Йиғилиши давомида Қодиёнга бориб, қўл бериб байъат қилди. Марҳум Мирзо Имтиёз БА даражасини олганидан сўнг ўзининг шахсий бизнесини бошлаган ва дорихона очган. Марҳумга Аллоҳ таолонинг инояти билан, ёшлигидан тортиб ҳаётининг охиригача дин хизматини қилиш муваффақият билан насиб этган. У доимий равишда таҳажжуд ўқир, фақирлар ва муҳтожларга ҳеч кимга билдирмасдан кўп ёрдам берар эди. Унинг ўғли шундай ёзган: «Отамизнинг жанозасига Санжар Чонгдан келган бир шиа дўсти шундай деди: «Мен намоз ўқиш усулини билмасдим ва рўза тутиш ҳақида ҳеч нарса билмасдим, исломий таълимотлар ва одобларни билмасдим, лекин намоз ўқишни ва рўза тутишни Имтиёз соҳиб менга ўргатди». Аммо бугун биз ўша ерда ғайримусулмон деб аталмоқдамиз. У давом этиб дейди: «Шундан кейин мен ҳеч қачон намозни тарк этмадим ва доимий равишда ибодат қиламан». Даъватчи Мирзо Машҳуд шундай дейди: «Яхши табиат, ҳалоллик ва олий ахлоқ туфайли у кўплаб Синдҳ вилоятининг сардорлари билан яхши муносабатларга эга эди ва Жамоат аъзоси бўлмаганлар ҳам унга омонатлар топширар эди».
Ҳайдаробод туманининг собиқ Қоиди Шаҳбоз соҳиб шундай дейди: «У ҳалол, камтар, бошқаларнинг қийинчиликларини ҳис қиладиган, Хилофатни жуда севувчи ва Жамоат тизими учун ҳамияти бор киши эди. Агар беморларда пул бўлмаса, ўз ҳисобидан бепул дориларни берар эди». Унинг вафотидан кейин катта бир Жамоа унинг таъзияси учун келган ва барчаси шундай деган: «Унинг кетиши билан бизнинг ҳудудимизда катта бир бўшлиқ пайдо бўлди». Аллоҳ таоло марҳумга мағфират ва раҳмат билан муомала қилсин.
Навбатдаги зикр жазоирлик муҳтарам Ал-Ҳож Муҳаммад Билъарабийникидир. У 82 ёшида вафот этди. انا للہ و انا الیہ راجعون. У Жазоирдан келиб, ҳозирги кунда Францияда яшаётган эди. 2015-йили Англиядаги йиллик Жалсада ўзининг рафиқаси билан меҳмон сифатида келиб, Аллоҳ таолонинг инояти билан байъат қилиб қайтган эди. Жалсанинг биринчи куниёқ у ерда унга ғалати бир яқинлик ҳисси туғилди, гўё у бу жойга аввал ҳам келгандек эди. У шундай деб айтган эди: «Мен бир неча йиллар мобайнида бу жой ва унинг муҳитини тушда кўрар эдим. Байъатдан бир кун олдин ҳам худди шу тарзда туш кўрдим, шу туфайли рафиқам билан Ҳазрат Масийҳи Мавъуд алайҳиссаломнинг Жамоатларига қўшилишга қарор қилдик».
Ушбу Жалсада, Франциядан унинг оиласининг Аҳмадий ва ғайриаҳмадий – жами 35 кишиси иштирок этишган эди, уларнинг 8 нафари Жалса давомида унинг ортидан байъат қилишди. Улар ўз болаларига диний қадриятларни ўргатиш учун жуда кўп ҳаракат қилишган эди. Намоз ва Қуръон таълимини бериш учун диний мактабларга юборган эди. Унинг фарзандлари ундан аввал Аҳмадиятни қабул қилишган. Фарзандлар шундай дейишади: «Отамиз бизга диний таълим берган эдилар, бу бизнинг қалбимизда диннинг чуқур муҳаббати ва итоатини уйғотган эди ва шу туфайли Аҳмадиятни қабул қилиш биз учун осон кечди». Унинг оиласига Аҳмадият катта ўғли Муҳаммад Билъарабий орқали келди. Бир куни у киши спутник каналини тўғрилаётганда, тўсатдан MTA чиқиб қолди ва у ерда 4-Халифа ҳазратларини кўрди. Кейинчалик, у Аҳмадият ва айниқса, Ҳазрат Исо алайҳиссаломнинг вафотлари мавзусида чуқур тадқиқот ўтказди ва ниҳоят 1995-йилги Англиядаги йиллик Жалсада байъат қилди. Отаси эса кейинроқ, тахминан йигирма йилдан сўнг байъат қилган. Лекин ўғли олдинроқ байъат қилган эди. Марҳум Франциядан Жазоирга бориб-келиб турар эди.
2017-йилда полиция Жазоирда марҳумнинг уйига бостириб кириб, унинг болаларини Аҳмадиятда бўлишда айблаб, ҳибсга олди. Ўша пайт у киши катта жасорат кўрсатди. Полиция бўлимига борганида, улар ундан «Сиз Аҳмадиймисиз?» деб сўрашганида, у дарҳол ва ҳеч қандай иккиланмасдан, «Ҳа, алҳамдулиллоҳ, мен Аҳмадийман!» деб жавоб берди. У яна шундай деб айтган эди: «Мен қонунни ҳурмат қиламан, аммо ҳокимият рухсат берган куни менинг уйим Аҳмадия Жамоатининг биринчи маркази бўлади». У киши бу фикрни катта жасорат билан айтган. Марҳумнинг Хилофат ва Замон Халифасига нисбатан чексиз муҳаббати бор эди. Унда Жамоатга хизмат қилишга шавқ бор эди. Бир неча йиллар давомида, Францияда унинг уйи турли йиғилишлар ва жума намозлари учун марказ бўлиб хизмат қилган. Ал-Ҳож Муҳаммад Билъарабий соҳиб ўз ортида 81 ёшли рафиқаси ва саккиз фарзандини қолдирди, уларнинг еттитасига Аллоҳ таолонинг инояти билан Аҳмадиятни қабул қилиш насиб этган. Уларнинг бир ўғли, Францияда Таблиғ котиби ва Араб тили бўйича идора бошлиғидир. Қизлари ҳам диний хизматни амалга ошириш имкониятига эга бўлишмоқда.
Жазоирлик бир Аҳмадий ёзади: «Ал-Ҳож Муҳаммад жаноблари жуда эзгу қалбли ва саховатли инсон эдилар. У ҳар доим Аллоҳ таолога шу неъмат учун шукр қилиб юрар эдики, У Зот унга Замон Имомини таниш ва унга иймон келтириш тавфиқини берди. Марҳум шундай дерди: «Замон Имомининг байъатига киргандан кейин иймоним мустаҳкамланди ва ишончим янада чуқурлашди».
Жазоирдаги Ансоруллоҳ уюшмаси раиси айтадилар: «Ҳар қандай Жамоат тадбири ёки мажлис учун у киши ўз уйини таклиф қилар эдилар, ҳатто уйларининг бир қисмини намоз маркази сифатида вақф қилган эдилар. Жазоирлик бир Аҳмадий шундай дейди: «У кишининг Аллоҳ таоло билан алоқалари ўта самимий ва тақводорликнинг бир намунаси эди. У ҳар қандай ҳолатда ҳам намозни ўз вақтида адо этиш учун жон куйдирарди. Ҳатто оғир беморлик пайтларида ҳам таҳажжуд намозини тарк этмас эди ва жуда ҳам хушуъ ва хузуъ ҳамда мустаҳкам ишонч билан Аллоҳ таолога илтижо қилар эди». Аллоҳ таоло марҳумга мағфират ва раҳмати билан муомала қилсин, мақомларини юксалтирсин.
Кейинги зикр Ҳайдаробод туманидан котрилик муҳтарам Муҳаммад Ашраф соҳибникидир. У ҳам яқинда 70 ёшда вафот этди. انا للہ و انا الیہ راجعون. Конгодаги Жамоат даъватчиси Навид Ашраф соҳибнинг отаси эди. У амал майдонида бўлгани сабабли отасининг дафн маросимида иштирок эта олмади. Унинг оиласига Аҳмадият Ҳазрат Масийҳи Мавъуд алайҳиссаломнинг саҳобалари Ҳазрат Нур Илоҳий разияллоҳу анҳу орқали келган. Конгодаги Жамоат даъватчиси Навид Ашраф соҳиб шундай ёзади: «Отамнинг динга бўлган муҳаббати унга аждодлариданоқ мерос сифатида қонига сингиб кетган эди. У киши жуда ҳам солиҳ, олижаноб табиатли, дуогўй ва Хилофатга чуқур боғланган зот эдилар. Жамоат хизматида доимо турли лавозимларда хизмат қилишга тавфиқ топиб турдилар. Жуда меҳнатсевар ва меҳмондўст инсон эдилар. 1992-йилда бир неча кун давомида, Аллоҳнинг йўлида қамоқда бўлиш шарафига ҳам эришдилар. Қуръон тиловатини ва Ҳазрат Масийҳи Мавъуд алайҳиссалом ҳамда халифаларининг сўзларини катта муҳаббат билан ўқирдилар, бу сўзлар ҳар бир тингловчининг қалбига кириб борарди. Уларнинг овози жуда ширин эди. Уларнинг вафотидан кейин, ҳатто бир қаршилик кўрсатувчи ҳам келиб, таъзия билдирди ва: «У жуда яхши ва покиза инсон эди, бундай инсонни ҳеч қачон учратмаганман», деди.
1992-йили Котри шаҳрида бўлиб ўтган кучли мухолифат даврида, у киши Жамоатга қарши чиққанларга ўта катта жасурлик ва иймон жасоратини кўрсатдилар. Вафотларидан бир кун аввал ҳам ҳайъат йиғилишида қатнашдилар, ўз чандаларини адо этдилар. Вафот қилган кунлари таҳажжуд намозини ўқидилар, Қуръон тиловат қилдилар, бомдод намозини адо этдилар ва шундан сўнг тахминан соат етти-ю қирқ бешда Аллоҳ таолонинг ҳузурига риҳлат қилдилар.
Ҳайдаробод шаҳридаги собиқ Қоид Шаҳбоз Аҳмад соҳиб шундай дейди: «У хизмат қилишга жуда қаттиқ интилган, Жамоат учун ҳамиятли ва жуда жасур инсон ҳамда даъватга нисбатан юксак шайдоси бўлган инсон эдилар». У давом этиб дейди: «Мен кўрган энг катта нарса шу эдики, у киши хизматни худди инсон ҳар куни ўз шахсий ишларини бажарганидек сидқи дилдан бажарар эди». Шаҳбоз Аҳмад давом этади: «Биз бир компанияда ишчи эдик. Бир пайтлар Жамоатга қарши мухолифат жуда кучайди. Муллалар маъмуриятга мурожаат қилиб, уларга катта босим ўтказдиларки, бу инсонни ишдан бўшатинг. Лекин бош мененжер муллаларга шундай деди: «Сизлар у кишининг Аҳмадий, қодиёний ёки мирзойи эканлигини бир ёқда қолдиринг, уни ишдан бўшатишимга асос бўлиши мумкин бўлган менга унинг биронта айбини ёки камчилигини кўрсатинг». Муллалар бу саволга жавоб бера олишмади ва шу тариқа у ишини давом эттирди».
Марҳум ўз ортида рафиқаси билан бирга учта қиз ва тўртта ўғилни қолдирган. Улар ҳам оилали. Аллоҳ таоло марҳумга мағфират ва раҳмати билан муомала қилсин, даражаларини юксалтирсин. Омин!