ئامانج و بانگەوازی ئەحمەدیەت چییە؟ بێگومان ئیمامی كۆچكردوومان حەزرەتی میرزا بەشیرەددین مەحموود ئەحمەد (خوا لێی ڕازی بێت) خەلیفەی دووەمی گەورەمان ئیمامی مەهدی و مەسیحی بەڵێندراو (سڵاوی خوای لەسەر بێت) لەم نامیلكەیەدا بە تێروتەسەلی و بە بەڵگەوە وەڵامی ئەم پرسیارەی داوەتەوە. لە ئەسڵدا ئەم نامیلكەیە وتارێكی حەزرەتی خەلیفەی دووەمە كە لەسەر داوای لقی كۆمەڵی ئیسلامی ئەحمەدی لە سیالـكۆت ئامادەكرا و لە جەلسەی ساڵانەی هەمان لق لە 30 ئۆكتۆبەری ساڵی 1948دا پێشكەش كرا.

ئەم وتارە زۆرێك لە گومان و تێگەیشتنە هەڵەكان ناهێڵێت دەربارەی كۆمەڵی ئیسلامی ئەحمەدی، بەڵام بابەتە بنچینەییەكەی بریتیە لە وەڵامدانەوەی ئەم پرسیارە گرنگە: بۆچی ئەحمەدیەت بەزوویی كۆمەڵێكی جیاواز و سەربەخۆی دامەزراند، لەكاتێكدا بیروباوەڕ و كرداری تەبا و یەكانگیرە لەگەڵ ڕێنماییەكانی قورئانی پیرۆز و ئەو پێشەنگیەی كە پێغەمبەر (دروودی خوای لێ بێت) پێشكەشی كردووە. وە گوڕوتینی كۆمەڵی ئەحمەدی بۆ بانگەواز و چالاكی و قوربانیەكانی لەم پێناوەدا تەنها بۆ ژیانەوەی ئیسلام و سەركەوتنی ئەم ئایینەیە بەسەر هەموو ئایینەكانی تردا.

وەڵامی ئەم پرسیارە گرنگە ئەوەیە كە: موسوڵمانانی ئەحمەدی تەنها بەم ڕێگەیە دەتوانن بنچینەیەك دابنێن بۆ یەكگرتنی سەرجەم گەلە موسوڵمانەكان لە جیهاندا، هەروەها دەتوانن كۆمەڵێك لە كارمەندانی دڵسۆز و خۆنەویست دروست بكەن كە دەبێت لەمڕۆدا بوونیان هەبێت بۆ پارێزگاریكردن لە قەوارەی ئایینی موسوڵمانان لە هەموو جێگایەكی سەر زەویدا و بۆ ئەوەی ئیسلام لەڕووی ڕۆحیەوە سەربكەوێت بەسەر جیهانی هاوچەرخدا.

ئەم كتێبە لەلایەن برای بەڕێز (بورهان ڕەسوڵ)ەوە لە عەرەبیەوە وەرگێڕاوە بۆ زمانی شیرینی كوردی، خوای گەورە بەباشترین شێوە پاداشتی بەخێری بداتەوە و ئەم پەڕاوە پیرۆزەیش بكاتە هۆكارێك بۆ ئاشنابوونی موسوڵمانانی كورد بە كۆمەڵی ئیسلامی ئەحمەدی. ئامین

أعوذ بالله من الشيطان الرجيم

بسم الله الرحمن الرحيم

نحمده ونصلّي على رسوله الكريم

بفضل الله ورحمته هو الناصر

بانگەوازی ئەحمەدیەت

ئاراستەی وتارەكە

ئەحمەدیەت چیە و بۆ چ مەبەستێك دامەزراوە؟ ئەم پرسیارە بە زەینی زۆرێك لەو كەسانەدا دێت كە دەمانناسن و ئەوانەیشی كە نامانناسن، ئەوانەی كە دەمانناسن پێدەچێت دید و تێروانینیان قووڵتر بێت لە خوێندنەوەیاندا، بەڵام‌ ئەوانەی كە نامانناسن پرسیارەكەیان پرسیارێكی ڕووكەشیە و -بەهۆی نەبوونی زانیاری- لەلایەن خۆیانەوە زۆرێك لە قسە و قسەڵۆكی هیچ و بێمانا دروست دەكەن و جاروبار باوەڕ بەو قسانە دەكەن كە دەیبیسـتن لە خەڵكی.

هەڵبەت ئەو كەسانە زۆر پێویستیان بە زانیاری ڕاستەقینە هەیە، وە جۆرەها تێگەیشتنی هەڵەیان بۆ دروست بووە، لەبەر ئەوە لە دەستپێكی وتارەكەمدا ڕووی قسە دەكەمە ئەوان، وە ڕوو دەكەمە ئەو كەسەی كە پێی وایە ئەحمەدیەت ئایینێكی تازەیە و ئەحمەدیەكان داننانێن بە وشەی شایەتوماندا و پێی دەڵێم: لا إله‌ إلا الله محمد رسول الله. ئەو كەسانە بەهۆی چەواشەكردنیان لەلایەن هەندێ‌ كەسەوە ئەو گومانەمان پێ‌ دەبەن یاخود وا خەیاڵ دەكەن كە ئەحمەدیەت ئایینێكە شایەتومانی خۆی هەیە وەكو چۆن هەموو ئایینێك شایەتومانی خۆی هەیە و ئەو كەسەی باوەڕی پێی هەیە دانی پێدا دەنێت و پێی دەبێت بە دیندار، وەك ئەوەی ئەحمەدیەتیش وەكو سەرجەم ئایینەكان شایەتومانی تایبەت بە خۆی هەبێت.

بیروباوەڕی ئەحمەدیەت دەربارەی شایەتومانی ئیسلام

بابەتەكە بەو شێوەیە نیە كە ئەوان پێیان وایە و لە ڕاستیدا ئەحمەدیەت ئایینێكی تازە نیە، هەروەك پێویست نیە هەموو ئایینێك شایەتومانی تایبەت بەخۆی هەبێت، بەڵكو لەناو هەموو ئایینەكاندا تەنها ئیسلام شایەتومانی هەیە. كەواتە هەروەك چۆن ئیسلام بە پێغەمبەرەكەی (دروودی خوای لێ بێت) جیادەكرێتەوە لە ئایینەكانی تر بەهەمان شێوە بە شایەتومانیش جیادەكرێتەوە لێیان.

باوەڕی ئەحمەدیەت دەربارەی قورئانی پیرۆز

شوێنكەوتووانی هەر ئایینێك لە ئایینەكان كتێبێكیان هەیە، بەڵام جگە لە موسوڵمانان هیچ كامێكیان قسەی خوایان پێ‌ خەڵات نەكراوە، ئەمەش لەبەرئەوەی وشەی “كتێب” بریتیە لە كۆمەڵێك وتار و فەرز و ئەحكام، وە ئەو مانایەی لێ ناخوێنرێتەوە كە هەر وشە و دەستەواژەیەكی تێدابێت هەمووی لەلایەن خوای گەورەوە هاتبێت. بەڵام كتێبی ئیسلام ناونراوە “وتەی خوا”؛ چونكە هەموو دەستەواژە و وشە و پیتەكانی وەحییە و لەلایەن خوای گەورەوە دابەزیوە، بەهەمان شێوە هەموو ڕاگەیاندن و ڕوونكردنەوەكانیشی وەحییە لەلایەن خوای گەورەوە.

بەڵێ‌، كتێبی مووسا (سڵاوی خوای لەسەر بێت) بریتیە لە هەمان ئەو ڕاگەیاندن و ڕوونكردنەوانەی كە خوای گەورە بە وەحی بۆی ناردووە، وە ئەو فێركاریەی كە مەسیح (سڵاوی خوای لەسەر بێت) خەڵكی بۆ بانگ كردووە هەمان ئەو فێركاریەیە كە خوای گەورە پێی فەرمووە، بەڵام فێركاریەكەی بە هەمان ئەو وشانە نەبووە كە خوای گەورە بە وەحی پێی ڕاگەیاندووە. هەر كەسێك بەم دید و تێڕوانینەوە تەورات و ئینجیل و قورئان بخوێنێتەوە پاش كەمێك پشكنین و سەرنجدان بڕیار دەدات كە ڕوونكردنەوەكانی تەورات و ئینجیل هەرچەندە لەلایەن خواوە هاتوون، بەڵام وشەكانیان هەمان وشەكانی وەحی نین، وە لە هەمان كاتدا بڕیار دەدات كە قورئانی پیرۆز بە وشە و مانا و ڕوونكردنەوەكانیەوە هەمووی لەلایەن خوا گەورەوە دابەزیوە.

بە دەربڕینێكی تر، دەتوانین بڵێین ئەگەر لێكۆڵەرێكی شارەزا، كە باوەڕی بە قورئان و تەورات و ئینجیل نەبێت، سەرنج بدات لەم سێ‌ كتێبە ئەوا ناچار دەبێت دان بەوەدا بنێت كە بانگخوازەكانی تەورات و ئینجیل سەرەڕای ئەوەی دان دەنێن بەوەدا كە هەردوو كتێبەكە لەلایەن خواوە دەبەزیوە، بەڵام هەرگیز بانگەشەی ئەوە ناكەن كە وشەكانی ئەم دوو كتێبە وەحی بێت لەلایەن خواوە، هەروەها پاش خوێندنەوەی قورئان ناچار دەبێت دان بنێت بەو ڕاستیەدا كە بانگخوازی قورئان بە تەنها بانگەشەی ئەوە ناكات كە مانای قورئان لەلایەن خواوە دابەزیوە، بەڵكو بانگەشەی لەوە زیاتریش دەكات و دەڵێت وشە و دەستەواژەكانیشی لەلایەن خواوە دابەزێنراوە. بۆیە قورئان ناونراوە “وتەی خوا” هەروەها ناویش نراوە “كتێبی خوا” بە پێچەوانەی تەورات و ئینجیلەوە كە ناونەنراون “وتەی خوا”، وە قورئانی مەزنیش ئەو ناوەی لێ نەناون.

كەواتە موسوڵمان جیادەكرێتەوە لە شوێنكەوتووانی ئایینەكانی تر بەوەی كە كتێبێكی هەیە خودی وتەی خوایە بە مانا و وشەكانیەوە، بەڵام ئەو كتێبانەی كە لە دەستی كەسانی تردان ئەوانیش كتێبن بەڵام وتەی خوای گەورە نین.

باوەڕی ئەحمەدیەت دەربارەی خاتەمی پێغەمبەران

دیارە هەموو ئایینەكان بە بوونی پێغەمبەران دەستیان پێكردووە، بەڵام هیچ ئایینێك نیە كە بە پێغەمبەرێكەوە هاتبێت هاوشێوەی موحەممەد (دروودی خوای لێ بێت)، پێغەمبەر (دروودی خوای لێ بێت) شیكەرەوەی هەموو حوكمە ئایینیەكان بوو؛ بەجۆرێك حیكمەت و گرنگی ئەو حوكمانەی خستووەتەڕوو، وە پێشەنگێكی چاك و ڕابەرێكی تەواو بوو بۆ مرۆڤەكان. بەڵام مەسیحیەت كە لەچاو ئایینە كۆنەكاندا نزیكترین ئایینە لەڕووی كاتەوە، هیچ بوارێك نادات بۆ شوێنكەوتن و چاولێكردنی مەسیح؛ چونكە مەسیحیەت پێی وایە مەسیح كوڕی خوایە! ئیتر مرۆڤ چۆن دەتوانێت شوێن پێی هەڵبگرێت و خوایەتیەكەی بەرجەستە بكات؟ چونكە ناگونجێت مرۆڤ هاوشێوەی خوا بێت. وە ئاشكرایە تەورات و ئینجیل ئەو ئەركەیان فەرز نەكردووە لەسەر مووسا و عیسا (سڵاوی خوای لەسەر بێت) كە حیكمەتی فەرمان و قەدەغەكان و هۆكاری ڕەوابوونیان ڕوونبكەنەوە، بەڵام قورئانی پیرۆز دەربارەی پێغەمبەرە بەڕێزەكەی دەفەرموێت: ﴿وَيُعَلِّمُهُمُ ٱلۡكِتَٰبَ وَٱلۡحِكۡمَةَ﴾ (الجمعة: 3) وە كردوویەتی بە شیكەرەوەی حوكمەكانی خوا بەجۆرێك حیكمەت و مەبەستەكانیان دەخاتەڕوو، لەبەر ئەوە ئیسلام لە ئایینەكانی تر جیادەبێتەوە بەوەی پێغەمبەرەكەی (دروودی خوای لێ بێت) پێشەنگێكی چاكە بۆ هەموو جیهان و بەبێ‌ بوونی بەڵگە زۆر لە هیچ كەس ناكات بۆ قەبووڵ كردنی حوكمەكانی. وە فەرمان ناكات بەشتێك یان شتێك قەدەغە ناكات مەگەر لەگەڵیدا سوودەكانی دەخاتەڕوو بۆ ئوممەت و و تاكەكەس و هەموو مرۆڤایەتی، ئەمەش بۆ ئەوەی باوەڕیان بەهێز بكات و هانیان بدات كاری پێ‌ بكەن. كەواتە ئیسلام جیادەبێتەوە لە هەموو ئایینەكان بە شەریعەت و پەروەردە تەواو و گشتگیرەكەی كە تەنها بریتیە لە بانگەوازی ئاشتی و ئاسایش و پێشكەوتن و گەشەسەندن و خۆشبەختی بۆ هەموو مرۆڤەكان بە گەورە و بچووك و دەوڵەمەند و هەژار و ژن و پیاو و ڕۆژهەڵاتی و ڕۆژئاوایی و لاواز و بەهێز و دادوەر و تاوانبار و خاوەندار و خزمەتكار و هاوسەرەكان و دایك و باوك و منداڵ و كڕیار و فرۆشیار، هاوسێ‌ و ڕێبواریانەوە.

وە هیچ نەتەوەیەك لە نەتەوەكان بێ‌ بەش ناكات لە وتارەكەی، بەڵكو هیدایەتێكە بۆ سەرجەم گەلانی پێشكەوتوو و دواكەوتووی جیهان. هەروەك چۆن خوای گەورە -كە زانای نهێنیەكانە- ئاگای لە بەردە دوورەكانە لە قووڵایی دۆڵ و شیوەكاندا بە هەمان شێوە ئاگای لە ئەستێرە درەوشاوەكانە لە ئاسماندا. كەواتە فێركاریەكانی ئیسلام لاوازترین و هەژارترین توێژی مرۆڤایەتی دەگرێتەوە هەروەك چۆن دەوڵەمەندترین و بەهێزترینیشیان دەگرێتەوە و بە كاروباریان ڕادەگات و پێویستیەكانیان دابین دەكات.

چاكە و گەورەیی ئیسلام لە دیدی ئەحمەدیەكانەوە

ئیسلام بە تەنها وێنەیەكی گواستراوەی ئایینەكانی پێشوو نیە بەڵكو لەوەش زیاتر ئەڵقەی كۆتاییە لە زنجیرەی ئایینەكان، وە چرایەكی پرشنگدارە بۆ سیستەمی ڕۆحانی. وە هەڵەیە ئەگەر لە هەر فەرمانێك لە فەرمانەكاندا بەراورد بكرێت لەگەڵ ئایینەكانی تردا. مایەی سەرسوڕمان نیە كە هەموو ئایینەكان هاوبەشن لە ناوی “ئایین”دا هەروەك خەڵووز و ئەڵماس لە ماددەی كاربۆندا هاوبەشن، بەڵام خۆ ئەڵماس خەڵووز نیە، وە هەروەها ناوی بەردیش بە هەریەك لە مەڕمەڕ و چەو دەوترێت، بەڵام ئاشكرایە مەڕمەڕ چەو نیە… هەروەها ئەگەر بگوترێت ئیسلام ئایینێكە و شایەتومانی هەیە و دەبێت هەموو ئایینەكانی تریش وەكو ئیسلام شایەتومانیان هەبێت، ئەوا دەڵێم ئەم بەراوردكاریە هەڵەیەكی گەورەیە و لە ئەنجامی كەمی زانیاری و سەرنج نەدان لە قورئانی پیرۆزەوە پەیدا بووە. بێگومان هەندێ لە خەڵكی لەمەدا ستەم و زیادەڕەوییان كردووە تا ئەو ڕادەیەی كە كۆمەڵێك شایەتومانیان بۆ پەیداكردووین وەك: لا إله إلا الله إبراهیم خلیل الله، لا إله إلا الله موسی كلیم الله، لا إله إلا الله عیسی روح الله. وە دەڵێن ئەمانە شایەتومانی ئایینەكانی پێشوون، لەكاتێكدا ئێمە لە تەورات و ئینجیل و نووسراوی مەسیحیەتدا باسێك یان شوێنەوارێكمان دەست نەكەوتووە بۆ ئەم جۆرە شایەتومانانە. موسوڵمانان چەندە بیدعەیان داهێناوە، چەندە بیروباوەڕی خۆیان تێكداوە؟ لەگەڵ ئەوەشدا ئایا ڕۆژێك لە ڕۆژان شایەتومانی خۆیان لەبیركرد؟ بێگومان نەخێر! لەبیریان نەكردووە. كەوابوو ئەو قسەیە چۆن دەگونجێت كە گوایە جوولەكە و مەسیحی شایەتومانیان هەبووە، بەڵام لەبیریان كردووە. ئەگەر ئەوان شایەتومانی خۆیان لەبیركرد و باسەكەیان لەناو خۆیاندا سڕیەوە، ئەوا چۆن موسوڵمان توانیان ئەو شایەتومانە پەیدا بكەن و بیدۆزنەوە، وە لە كێیان وەرگرت پاش ئەوەی كە لەناو پەڕاوی ئەو گەلانەدا نەما و بزر بوو؟

كەواتە ڕاستی ئەوەیە كە هیچ پێغەمبەرێك لە پێغەمبەران شایەتومانی نەبووە جگە لە پێغەمبەرمان موحەممەدی عەرەبی (دروودی خوای لێ بێت). شایەتومان تەنها تایبەتە بە پێغەمبەر (دروودی خوای لێ بێت) و نەدراوە بە هیچ پێغەمبەرێكی تر. ئەمەش یەكێكە لەو تایبەتمەندیانەی كە پێغەمبەری (دروودی خوای لێ بێت) پێ‌ جیاكراوەتەوە لە سەرجەم پێغەمبەران.

هۆكارەكەیش ئەوەیە كە شایەتومانی ئیسلام لەگەڵ باوەڕهێنان بە یەكتاپەرستی باوەڕهێنان بە پەیامیش دەگرێتە خۆی. وە بەو پێیەی كە باوەڕهێنان بە یەكتاپەرستی ڕاستییەكی كامڵە و بنچینەكەی چەسپاوە و یەكێكە لە ڕاستیە هەمیشەیی و بەردەوامەكان و لەناوناچێت، وە پێغەمبەرانی پێشوو پێغەمبەرایەتیەكەیان هەمیشەیی نەبووە و بڕیاردراوە ڕۆژێك لەڕۆژان پەیامەكەیان كۆتایی بێت، بۆیە خوای گەورە نەیویستووە ناوی ئەوان بخاتەپاڵ ناوی هەمیشەیی خۆیەوە، بەڵام پەیامی موحەممەد (دروودی خوای لێ بێت) لە تەنیشت وشەی یەكتاپەرستی یاداشت كراوە؛ چونكە پێغەمبەرایەتیەكەی درێژدەبێتەوە هەتا ڕۆژی قیامەت و بڕیاردراوە هەتاهەتایە كاتەكەی كۆتایی نەیەت. دیارە خوای گەورە شەهادەتی پەیامەكەی ئەو و شەهادەتی یەكتاپەرستیەكەی خۆی بەیەكەوە كۆكردووەتەوە بۆ ئەوەی ڕایبگەیەنێت بە خەڵكی كە كاری موحەممەد (دروودی خوای لێ بێت) هەمیشەییە و بۆ هەموانە و لەسەر ڕووی زەوی كۆتایی نایات و بەردەوامە وەك چۆن شەهادەتی (لا إله‌ إلا الله) هەمیشەییە و كۆتایی نایات.

سەیر لەوەدایە جووەكان ناڵێن مووسا (سڵاوی خوای لەسەر بێت) شایەتومانی هەبووە، وە مەسیحیەكان ناڵێن عیسا (سڵاوی خوای لەسەر بێت) شایەتومانی هەبووە، هەروەها صابئیەكانیش ناڵێن ئیبراهیم (سڵاوی خوای لەسەر بێت) شایەتومانی هەبووە، بەڵام موسوڵمان وا دەڵێت، ئەو موسوڵمانەی كە شایەتومان تایبەتە بە پێغەمبەرەكەی (دروودی خوای لێ بێت) و بە شایەتومانی پێغەمبەرەكەی (دروودی خوای لێ بێت) تایبەت و بێ‌ هاوتا بووە و هەر بەوەش خوای گەورە فەزڵی داوە بەسەر هەموو گەلانی دنیادا. زۆر سەیرە ئەم موسوڵمانە فەزڵ و گەورەییەكەی خۆی بە دڵفراوانی دابەش دەكات بەسەر پێغەمبەراندا و لەلایەن خۆیەوە شایەتومانیان بۆ دروست دەكات و دەڵێت ئەمە شایەتومانی جوولەكەیە و ئەمە شایەتومانی ئیبراهیمە، و ئەمەش شایەتومانی مەسیحییەكانە، لەكاتێكدا خودی ئەم گەلانە بانگەشەی هیچ شایەتومانێك ناكەن بۆ پێغەمبەرەكانیان.

پوختەی بیروباوەڕی ئەحمەدیەت

پوختەی قسە ئەوەیە: مەرج نیە هەموو ئایینێك شایەتومانێكی هەبێت، ئەگەر -گریمان- ئەمە پێویست بێت، ئەوا ئەحمەدیەت وشەی شەهادەتی نیە؛ چونكە ئایینێكی تازە نیە و جگە لە ئیسلامی پوخت هیچی تر نیە. بێگومان ئەحمەدیەت باوەڕی بە هەمان ئەو شایەتومانە هەیە كە پێغەمبەر (دروودی خوای لێ بێت) جیهانی بانگكردووە بۆی كە بریتیە لە (لا إله‌ إلا الله محمد رسول الله).

وە ئەحمەدیەكان باوەڕیان وایە كە ئەم گەردوونە ماددیە بەدیهێنەرێكی هەیە تاك و تەنهایە و هیچ هاوەڵێكی نیە، توانایەكی بێ‌ سنووری هەیە و پەرورەدگار و میهرەبانە، هەر خۆی خاوەنی ڕۆژی پاداشت و سزایە. پێناسە كراوە بە هەموو ئەو سیفەتانەی كە خۆی پێ ناساندووە لە كتێبە پیرۆزەكەیدا، وە پاكە لە هەر شتێك كە قورئانی پیرۆز بە دووری گرتووە لێی. وە ئەحمەدیەكان باوەڕیان وایە موحەممەدی كوڕی عەبدوڵڵای كوڕی عەبدولموتەلیبی قوڕەیشی مەككی (دروودی خوای لێ بێت) دواهەمین شەریعەتی بۆ دابەزیوە و نێردراوە بۆ سەر عەجەمی و عەرەبی و سپی و ڕەش و بۆ سەر هەموو میللـەتان و مرۆڤایەتی، وە سەردەمی پێغەمبەرایەتیەكەی درێژدەبێتەوە لە ڕۆژی بانگەوازەكەیەوە هەتا ئەو ڕۆژەی دنیا كۆتایی دێت، وە دەمێنێتەوە بەو شێوەیەی كە هەیە مادام لەسەر زەوی زیندوویەك هەناسە بدات. هەروەها بڕوایان وایە كە پێویستە هەموو مرۆڤێك كار بە شەریعەتەكەی بكات، وە هەر كەسێك بە بەڵگە ڕاستی ئیسلامی بۆ دەركەوت و باوەڕی پێ نەكرد ئەوا بەهۆی بێ‌ باوەڕیەكەیەوە سزای خوایی پێویست دەبێت لەسەری، وە هەر كەسێك ناوی پێغەمبەری بیست و ڕاستی ئەوی بۆ دەركەوت ئەوا فەرمانی پێ كراوە بێ‌ چەندوچوون باوەڕی پێ بكات، وە هیچ كەسێك شایستەی ڕزگاربوون نابێت ئەگەر باوەڕی پێ نەهێنێت، وە تەنها دوای شوێنكەوتن و چاولێكردنی پێغەمبەر (دروودی خوای لێ بێت) پارێزكاری و پاكبوونەوەی ڕاستەقینە بەدەست دەهێنێت.

لابردنی هەندێ لە گومانەكان دژی ئەحمەدیەت

باوەڕی ئەحمەدیەت سەبارەت بە “خەتمی پێغەمبەرایەتی”

هەندێ كەسی نەزان پێیان وایە ئەحمەدیەكان باوەڕیان بە خەتمی پێغەمبەرایەتی نیە و دانی پێدا نانێن، وە باوەڕیان بەوە نیە كە پێغەمبەری خوا (دروودی خوای لێ بێت) خاتەمی پێغەمبەرانە. دیارە ئەم گومانە بریتیە لە فریوخواردن و ئەوپەڕی نەزانینە. ئەگەر ئەحمەدیەكان لەناو بازنەی ئیسلامدان و باوەڕی ڕاستەقینەیان بە شایەتومان هەیە ئیتر چۆن دەتوانن نكۆڵی لە خەتمی پێغەمبەرایەتی بكەن و باوەڕیان نەبێت بە خاتەمی پێغەمبەران لەكاتێكدا خوای گەورە لە كتێبە پیرۆزەكەیدا دەفەرموێت: ﴿مَّا كَانَ مُحَمَّدٌ أَبَآ أَحَدٖ مِّن رِّجَالِكُمۡ وَلَٰكِن رَّسُولَ ٱللَّهِ وَخَاتَمَ ٱلنَّبِيِّ‍ۧنَۗ﴾ (الأحزاب: 40). ئەو كەسەی باوەڕی بە قورئانی پیرۆز هەبێت چۆن دەتوانێت نكۆڵی لەم ئایەتە ڕاشكاوە بكات كە فەرمایشتی خەتمی پێغەمبەرایەتی تێدایە؟ نەخێر! ئەحمەدیەكان هەرگیز باوەڕیان وا نیە كە پێغەمبەری خوا (دروودی خوای لێ بێت) خاتەمی پێغەمبەران نەبێت، وە پەنادەگرین بە خوا لەم قسەیە.

موسوڵمانی ئەحمەدی هەر ئەوەندە دەڵێت: مانای خاتەمی پێغەمبەران كە ئەمڕۆ لەناو موسوڵماناندا باوە و زانراوە هەرگیزاو هەرگیز لەگەڵ مەبەستی ئایەتە پیرۆزەكەدا یەكناگرێتەوە كە بریتیە لە پیشاندانی بڵندی پلەوپایەی پێغەمبەر (دروودی خوای لێ بێت). وە كۆمەڵی ئەحمەدیەت تەفسیری ئایەتی ناوبراو دەكات بەو مانایەی كە لە زمانی عەرەبیدا باوە و ئەم مانایەش لەلایەن عائیشە و عەلی و هاوەڵە بەڕێزەكانی ترەوە (خوای گەورە لە هەموویان ڕازی بێت) ڕاستیەكەی سەلمێنراوە و پشتڕاست كراوەتەوە.

وە تەفسیرێكی ڕاست و دروستە بەجۆرێك گەورەیی و شكۆی پێغەمبەری (دروودی خوای لێ بێت) پێ زیاد دەكات تا ئاستێك كە لەوە بەرزتر نیە، وە هەر بەم تەفسیرە -نەك بە تەفسیرێكی تر- چاكە و گەورەیی پێغەمبەر دەچەسپێت بەسەر هەموو مرۆڤەكاندا.

كەواتە ئەحمەدیەكان نكۆڵی لە خەتمی پێغەمبەرایەتی ناكەن، بەڵكو تەنها نكۆڵی لەو مانا هەڵەیە دەكەن كە ئەمڕۆ لەناو موسوڵماناندا باوە. ئەگینا نكۆڵی كردن لە خەتمی پێغەمبەرایەتی بێگومان كوفرێكی ئاشكرایە. وە دیارە ئەحمەدیەكان بە فەزڵی خوا موسوڵمانن و پێیان وایە شوێنكەوتنی ئیسلام -نەك شوێنكەوتنی ئایینێكی تر- تاكە هۆكارە بۆ ڕزگاربوون.

ئەحمەدیەت باوەڕی بە هەموو قورئان هەیە

هەندێ لەو كەسانەی كە نامانناسن پێیان وایە موسوڵمانی ئەحمەدی باوەڕی بە هەموو قورئان نیە، بەڵكو باوەڕی بە هەندێ لە قورئان هەیە. ماوەیەكی كەم لەمەوپێش لە شاری “كویتە” هەندێ كەس (لە كرێكارانی پاكستان) سەردانیان كردم و پێیان گوتم كە زاناكانیان پێیان ڕاگەیاندوون كە ئەحمەدیەكان باوەڕیان بە هەموو قورئان نیە.

دیارە ئەمەیش بوختانێكە لكێنراوە بە ئەحمەدیەتەوە لەلایەن دوژمنەكانیەوە. بێگومان ئەحمەدیەت باوەڕی وایە كە قورئانی پیرۆز پەڕاوێكە ناگۆڕێت و نەسخ نابێتەوە، وە بە هەموو وشە و پیتەكانیەوە هەر لە پیتی بێ‌ لە ﴿بِسۡمِ ٱللَّهِ﴾ هەتا پیتی سین لە ﴿وَٱلنَّاسِ﴾ لەلایەن خوای گەورەوە دابەزیوە و بە ئاسانی كاری پێدەكرێت.

باوەڕی ئەحمەدیەت بە فریشتەكان

هەروەها هەندێ لەو كەسانە ئەحمەدیەكان تۆمەتبار دەكەن بەوەی كە نە باوەڕیان بە فریشتەكان هەیە نە بە شەیتان، هەڵبەت ئەمەیش درۆیەكی شاخدارە؛ چونكە فریشتەكان ناویان لە قورئانی پیرۆزدا هاتووە، هەروەها لە قورئاندا ناوی شەیتانیش هاتووە، كەواتە چۆن دەگونجێت ئەحمەدیەت نكۆڵی لە بوونیان بكات مادام بانگەشەی ئەوە دەكات كە باوەڕی بە قورئان هەیە. لە سایەی فەزڵی خوای گەورەوە ئێمە باوەڕی تەواومان بە فریشتەكان هەیە، بەڵكو سەرەڕای باوەڕبوون پێیان یەقینمان بەوە هەیە كە دەكرێت بەهۆی بەرەكەتی قورئانی پیرۆزەوە پەیوەندییان پێوە بكرێت و لە زانستە ڕۆحیەكاندا سوودیان لێ وەربگیرێت. من خۆم لەلایەن فریشتەكانەوە هەندێ زانیاریم پێگەیشتووە، ڕۆژێكیان فریشتەیەك تەفسیری سوورەتی (الفاتحة)ی پێ‌ گوتم، وە لەو كاتەوە هەتا ئێستا دەرگای مانا بێ‌ شومارەكانی ئەم سوورەتەم بۆ خراوەتە سەرپشت. سوێند بە خوا دەتوانم بە تەنها لە سوورەتی (الفاتحة)ەوە هەر بابەتێك لە بابەتە ڕۆحانیەكان دەربهێنم كە هیچ كەسێك، لە هەر ئایینێك یان هەر مەزهەبێك بێت، نەتوانێت هەمان بابەت دەربهێنێت لە هەموو ئەو كتێبەی كە هەیەتی. بێگومان لە مێژە لە بەرامبەر زاناكاندا ڕاوەستاوم و تەحەددام كردوون و بانگم كردوون بۆ ئەم جۆرە گفتوگۆیە، بەڵام هەتا ئەمڕۆ هیچ كەسێك داواكەمی قەبووڵ نەكردووە. هەڵبەت بوونی خوای گەورە و یەكتاپەرستیەكەی و باسی پێغەمبەرایەتی و پێویستیەكەی، وە نیشانەكانی شەریعەتی كامڵ و پێویستیەكەی بۆ هەموو مرۆڤایەتی و باسەكانی دوعا و قەدەر و حەشر و نەشر و بەهەشت و دۆزەخ، بێگومان تاریكی و لێڵی هەموو ئەم بابەتانە لە فەزڵی سوود وەرگرتن لە سوورەتی (الفاتحة)وە ڕۆشناییان تێدەكەوێت و نهێنیەكانیان ئاشكرا دەبێت بەشێوەیەك هەزارەها لاپەڕە لە كتێبەكانی تر ناتوانن ڕێژەیەكی كەمی ئەو نهێنیانە ئاشكرا بكەن. كەواتە موسوڵمانی ئەحمەدی سەرەڕای ئەوەی باوەڕی بە فریشتەكان هەیە بانگەشەی ئەوەیش دەكات كە سوودیان لێ وەردەگرێت.

شەیتان لە تێڕوانینی ئەحمەدیەتدا

تۆمەتباركردنی ئێمە بەوەی كە گوایە باوەڕمان بە شەیتان نیە ئەوە تۆمەتباركردنێكی زۆر گەوجانەیە؛ چونكە شەیتان شتێكی پیسە و باوەڕی پێ ناكرێت، بەڵكو دەزانین شەیتان بوونەوەرێكە و لە قورئانی پیرۆزدا باسكراوە، وە ئێمەیش دەڵێین ئەو بوونەوەرە بوونی هەیە، وە هەر بەم وتەیە وازناهێنین، بەڵكو باوەڕمان وایە خوای گەورە پێویستی كردووە لەسەرمان كە لووتی شەیتان بشكێنین و دەسەڵاتی بسڕینەوە. وە لە خەوندا شەیتانیشم بینی و زۆرانم گرت لەگەڵیدا و دام بە زەویدا بە بەرەكەتی دەستەواژەی پەنا گرتن بە خوا. هەروەها جارێكیان خوای گەورە پێی ڕاگەیاندم كە ئەو كارەی لە داهاتوودا پێم دەسپێردرێت و بەڕێوەی دەبەم شەیتان و نەوەكانی بەربەستی زۆر لە ڕێگەكەیدا دادەنێن، وە پێویستە بە هیچ شێوەیەك ئاوڕی لێ نەدەمەوە و گوێ‌ نەدەم بە بەربەستەكانی و بەرەو پێشەوە بڕۆم و بڵێم: “بە فەزڵ و ڕەحمەتی خوا.” پاشان بەرەو ئەو ئاراستەیە ڕۆیشتم كە خوای گەورە فەرمانی پێ كردبووم بۆی بچم، لەناكاو شەیتان و نەوەكانی بە جۆرەها شێوە دەستیان كرد بە ترساندن و تۆقاندنم. لە هەندێ شوێندا كۆمەڵێك كەللـەسەرم تووش بوو كە لە پشتیانەوە كۆمەڵێك كەللـەسەری تر هەبوون هەوڵیان دەدا بمترسێنن و بمتۆقێنن، وە لە هەندێ شوێنی تردا لاشەی بێ‌ سەر بەرهەڵستییان دەكردم، وە جارێكیان شەیتان بە شێوەی كۆمەڵێك شێری نێر و مێ‌ و فیل خۆی دەنواند، منیش گوێم پێ‌ نەدا و بەرەو پێشەوە دەڕۆیشتم، هەروەك خوای گەورە فەرمانی پێ‌ كردبووم بەردەوام دەڕۆیشتم و دەمگوت: بە فەزڵ و ڕەحمەتی خوا. وە هەر جارێك ئەم دەستەواژەیەم دووبارە دەكردەوە شەیتان و نەوەكانی هەڵدەهاتن و مەیدانەكە چۆڵ دەبوو لێیان. پاش ماوەیەكی كەم لەناكاو شەیتان بە شێوەیەكی نوێ گەڕایەوە بۆم، بەڵام هەموو جارێك بەهەمان سەرە ڕم -واتە پەناگرتن بە خوا- سەردەكەوتم لە ڕاوەدوونانی شەیتان هەتا گەیشتمە شوێنی مەبەست، ئیتر شەیتان هەڵهات و هەموو گۆڕەپانەكەی بۆ من بەجێهێشت. وە لەسەر بنەمای ئەم خەونە بەردەوام لەسەر ناونیشانی نووسینە گرنگەكانم دەنووسم: “بە فەزڵ و ڕەحمەتی خوا.”

پوختەی قسە ئێمە باوەڕمان بە فریشتەكان هەیە و داندەنێین بە بوونی شەیتانیشدا.

ئەحمەدیەت باوەڕی بە موعجیزە هەیە

هەندێ كەس دەڵێن ئەحمەدیەكان نكۆڵی موعجیزە دەكەن و باوەڕیان پێی نیە. ئەم قسەیەش پێچەوانەی واقیعە، بەڵكو سەرەڕای باوەڕهێنان بە موعجیزەكانی پێغەمبەرمان موحەممەد (دروودی خوای لێ بێت) ئێمە باوەڕمان وایە كە خوای گەورە شوێنكەوتووە دڵسۆزەكانیشی شەرەفدار دەكات بە چەندین موعجیزە.

قورئانی پیرۆز پڕە لە باسكردنی موعجیزەكانی پێغەمبەر (دروودی خوای لێ بێت) هیچ كەسێك نكۆڵییان لێناكات مەگەر كوێرێكی شێت كە بۆ هەتاهەتایە بینایی نەماوە و عەقڵی كوژاوەتەوە.

بیروباوەڕی ئەحمەدیەت سەبارەت بە پاداشت و سزا

هەندێكیان بە هەڵە وا تێگەیشتوون كە هەموو خەڵكی لە تێڕوانینی ئەحمەدیەتدا ئەهلی دۆزەخن جگە لە ئەحمەدیەكان. ئەم هەڵەیەش؛ یان بریتیە لە ئەنجامی ئەو نەزانینەی كە هەیانە یان لە دوژمنایەتیەوە سەرچاوەی گرتووە. نەخێر! ئێمە باوەڕمان وا نیە كە هەموو خەڵكی ئەهلی ئاگر بن جگە لە ئەحمەدیەكان، بەڵكو لای ئێمە ڕەنگە كەسی ئەحمەدی بچێتە دۆزەخ هەروەك لەوانەیشە كەسی غەیرە ئەحمەدی بچێتە بەهەشت؛ چونكە دانپێدانانی سەرزارەكی بە تەنها بەس نیە بۆ چوونە بەهەشت، بەڵكو لە ڕاستیدا چوونە بەهەشت بریتیە لە ئەنجامی بەجێهێنانی كۆمەڵێك زۆر لە ماف و ئەركەكان. هەروەها ئاشكرایە چوونە دۆزەخیش ئەنجامی كوفری سەرزارەكی نیە بە تەنها، بەڵكو چەندەها بارودۆخ هەیە كە سزای دۆزەخ پێویست دەكات. دیارە هیچ كەسێك ناچێتە دۆزەخ هەتا بە بەڵگە ڕاستی ئیسلامی بۆ نەسەلمابێت با ئەو كەسە باوەڕیشی بە ڕاستترین بیروباوەڕ نەبێت.

پێغەمبەری ئازیز (دروودی خوای لێ بێت) خۆی فەرموویەتی ئەو كەسانەی لە مناڵیدا دەمرن و دانیشتووانی شاخە بڵندەكان و كەسانی نیشتەجێی دارستانەكان كە پەیامی ئیسلامیان پێنەگەیشتووە، وە كەسانی خەڵەفاوی شێت كە ژیرییان لە دەستداوە، هەموو ئەمانە لەسەر كردەوەكانیان سزا نادرێن، بەڵكو لە ڕۆژی قیامەتدا پێغەمبەریان بۆ ڕەوانە دەكرێت بۆ ئەوەی هەلیان بۆ بڕەخسێت بۆ جیاكردنەوەی ڕەوا و ناڕەوا، ئینجا ئەوەی لە حەق لایدا دەچێتە دۆزەخ و ئەوەیشی هیدایەتی وەرگرت و ملكەچ بوو دەچێتە بەهەشت. كەوابوو ئەو قسەیەی لە بارەی ئێمەوە دەگوترێت كە گوایە باوەڕمان وایە هەر كەسێك ڕێگەی ئەحمەدیەت نەگرێت دەچێتە دۆزەخەوە قسەیەكی پووچە.

پرسی ڕزگاربوون لە بیروباوەڕی ئەحمەدیەتدا

بیروباوەڕمان دەربارەی ڕزگاربوون ئەوەیە: هەموو مرۆڤێك گیرۆدەی سزای خوایی دەبێت ئەگەر هاتوو تەمبەڵی بكات و ڕوو وەربگێڕێت لەڕاستی و پشكنینی بۆ نەكات و نەیەوێت لێی تێبگات، وە بە ئەنقەست نەهێڵێت قسەی حەق بەرگوێی بكەوێت لە ترسی قەبووڵ كردن، یان بە بەڵگە ڕاستی ئیسلامی بۆ دەركەوتبێت بەڵام باوەڕنەهێنێت. ڕەنگە خوا لەم كەسانە خۆش بێت ئەگەر بیەوێت؛ چونكە دابەشكردنی ڕەحمەتی خوایی بە دەستی ئێمە نیە، وە مرۆڤ شتێك نیە كە بتوانێت ڕێگری لە پەروەردگارەكەی بكات و نەهێڵێت لە بەندەكانی خۆش بێت و نیعمەتی خۆی ببەخشێت پێیان.

بێگومان خوای گەورە و بێ‌ عەیب پەروەردگار و بەدیهێنەر و پاشا و خاوەنمانە، ئەگەر زانست و حیكمەت و ڕەحمەتی خۆی ئەوەی خواست لە كەسێك خۆش بێت كە ڕەنگە بە سەرنجدانی سەرپێیی لێخۆشبوون نەیگرێتەوە؛ ئەوا ئێمە كێین هەتا دەستی خوای پاك و بێ‌ عەیب بگرین و نەهێڵین لێی خۆشبێت؟ وە ئێمە كێین هەتا ببینە كۆسپ لەبەردەم لێخۆشبوونی خوای بەدەسەڵات و خاوەن شكۆدا؟

هەڵبەت ئەحمەدیەت لە بابەتی ڕزگاربووندا دیدی هێندە فراوانە كە بەم هۆیەوە مەلاكان فتوای كافربوونی ئەحمەدیەكانیان داوە؛ چونكە ئێمە باوەڕمان بە سزای هەمیشەیی نیە، واتە موسوڵمان و كافر بە هەمیشەیی سزا نادرێن. خوای گەورە لە كتێبە مەزنەكەیدا دەفەرموێت: ﴿وَرَحۡمَتِي وَسِعَتۡ كُلَّ شَيۡءٖۚ﴾ (الأعراف: 157). وە هەروەها خوای پاك و بێ‌ گەرد دەفەرموێت: ﴿فَأُمُّهُۥ هَاوِيَةٞ﴾ (القارعة: 10). واتە نێوانی دۆزەخ و كافر وەك نێوانی دایك و مناڵ وایە لە پەروەردەكردندا. وە خوای گەورە دەفەرموێت: ﴿وَمَا خَلَقۡتُ ٱلۡجِنَّ وَٱلۡإِنسَ إِلَّا لِيَعۡبُدُونِ﴾ (الذاريات: 57). كەواتە پاش ئەم ئایەتانە و زۆرێك لە هاوشێوەكانیان چۆن قەبووڵ بكەین كە دۆزەخیەكان ڕۆژێك لە ڕۆژان ڕەحمەتی خوا دایانناپۆشێت و دەریانناكات لە سزای دۆزەخ؟ وە ئایا خەیاڵ دەكرێت یان دەچێتە عەقڵەوە خوای گەورە وازبهێنێت لە بەندەكانی، كە بۆ بەندایەتی خۆی دروستی كردوون، هەمیشە و هەتاهەتایە بە بەندەی شەیتان بمێننەوە بێ ئەوەی ببن بە بەندەی خۆی (سبحانه وتعالى).

هەڵوێستی ئەحمەدیەت دەربارەی شوێنەكەوتن (التقلید) و شوێننەكەوتن

هەر لەو كەسانەی كە گرفتاری وەهم و خەیاڵن هەیانە وا گومانمان پێ‌ دەبات كە ئێمە باوەڕمان نە بە فەرموودەكان هەیە نە بە پێشەوا و زاناكان. بێگومان ئەم دوو وەهمە هەردووكیان پووچن.

لەڕاستیدا ئەحمەدیەت لە مەسەلەی شوێنكەوتن یان شوێننەكەوتن ڕێگەیەكی مامناوەندی گرتووە. وە یەكێك لە ڕێنماییەكانی ئەوەیە ئەگەر فەرموودەیەك لە فەرموودەكانی پێغەمبەر (دروودی خوای لێ بێت) سەلمێنرا و جێگیر بوو كە ڕاستە؛ ئەوا پێویستە وەربگیرێت و كاری پێ‌ بكرێت، دیارە لەو كاتەدا بەگوێكردنی كەسێكی تر سووكایەتیە بە حەزرەتی پێغەمبەر (دروودی خوای لێ بێت). نەخێر! گوێ‌ لە قسەی بەندە ناگیرێت مادام گەورەكەی بوونی هەبێت، وە ئەركی فێركردن ناخرێتە سەر شانی قوتابی كاتێك مامۆستا ئامادە بێت. هەرچەندە پێشەوا و زاناكان مەزن بن لە زانیاری و زانستەكانیاندا؛ بەڵام لە هەموو بارودۆخێكدا هەر قوتابی و خزمەتكاری موحەممەدن (دروودی خوای لێ بێت)، وە سەربەرزییان تەنها لە گوێڕایەڵی پێغەمبەردایە، وە هەموو گەورەییان تەنها لەوەدایە كە خزمەتكاری پێغەمبەرن. كەواتە ئەگەر ڕاستی فەرموودەیەكی پێغەمبەر (دروودی خوای لێ بێت) سەلمێنرا -نیشانەی ڕاستیەكەی ئەوەیە كە ئەوەی دەدرێتەپاڵ پێغەمبەر (دروودی خوای لێ بێت) لەگەڵ قورئانی پیرۆزدا ڕێك و تەبا بێت- ئەوا وتەی ئەو دەبێت بە وتەی یەكلاكەرەوە و بڕیاری كۆتایی و دەبێت پێی قایل بین و ملكەچی بین، وە بۆ هیچ كەسێك نیە كە وەرینەگرێت یان بە پێچەوانەی ئەو فەرموودەیەوە لێو بجووڵێنێت. بێگومان فەرموودەگێڕەوەكان مرۆڤ بوون وەكو ئێمە پیاوچاك و پیاوخراپیان تێدا بووە، بەزەین و زەین كوێر و زیرەك و گێلێشیان تێدا بووە.

لەو قسە و باسانەی كە ئەوان گێڕاویانەتەوە ئەگەر پێچەوانەی قورئانی تێدا بوو، ئەوا وەرناگیرێت لەبەر دژایەتیەكەی بۆ كتێبی خوا كە وتەیەكی ڕاستە و ناوبژیوانێكە كێشەكان دەبڕێنێتەوە، وە لە قورئان لانادەین و پەنا نابەین بۆ شتێكی تر؛ چونكە قسەی ڕاست و پەسەندكراو ئەوەیە كە سەنەدی هەموو ڕیوایەتێك بێ‌ گومان نیە، وە یەكێك لەو وتە سەلمێنراوانەی كە لە خودی پێشەوا فەرموودەناسەكانەوە پێمانگەیشتووە ئەوەیە كە فەرموودەكان هەیانە ڕشتەكەی (سەنەدەكەی) صەحیحە و هەیانە بێ‌ سەنەدە و هەشیانە جێی باوەڕ نیە و گومانلێكراو و دروستكراویشیان تێدایە. كەواتە مادام ئەمە دۆخی ڕیوایەتەكان بێت ئیتر پلەوپایە و بایەخیان كامەیە لە بەرامبەر قورئانی مەزندا، چجای ئەوەی ئەگەر پێچەوانەی بن و دژایەتی بكەن؟

هەرچۆنێك بێت پێشەوا و زاناكان لە خەڵكی لە پێشترن بۆ ئیجتیهاد، ئەوان تەمەنی خۆیان بەسەربردووە لە تێڕامانی قورئانی پڕ لە حیكمەت و پشكنینی فەرموودەكانی پێغەمبەردا، لێیان دەوەشێتەوە و شایستەی ئەوەن كە بیریان بخەنەكار و كۆششی زۆر بكەن كاتێك دەقێكی ئاشكرا نەبێت لە پەڕاوی خوادا و فەرموودەیەكی قایم و پتەو نەبێت كە بمانگەیەنێتە ڕاستیەكی بێگومان، یان ئەگەر هەبێت دەگونجێت لە وشەكانیدا كۆمەڵێك لێكدانەوەی جۆراوجۆر بكرێت، ئا لەو كاتەدا پێویستە بگەڕێینەوە بۆ ئیجتیهادی موجتەهیدەكان لە پێشەوا شەرعزانەكان. وە ئەم كارە ڕەوا نیە بۆ خەڵكی ئاسایی كە هیچ كاتێك ورد نەبووەتەوە لە قورئان و فەرموودە و لەو كەسانەش نیە كە تێگەیشتن و زانستێكی ئەوتۆی پێ‌ درابێت بەجۆرێك بتوانێت سەرنج و تێڕوانینی وردی هەبێت، نەخێر! ڕەوا نیە بۆ ئەو كەسە ئاساییە كە لاف لێبدات و بڵێت: كامەیە پلەوپایەی پێشەوا ئەبو حەنیفە یان پێشەوا شافیعی یان پێشەوا مالیك یان پێشەوا بەڕێزەكانی تر (خوا لێیان ڕازی بێت)، وە فەزڵ و پلەیان كامەیە هەتا وتەیان پەسەند بكرێت بەسەر وتەی ئەودا و چ مافێكیان هەیە لەو تایبەتمەندی و پەسەندكردنەدا؟ دیارە هەروەك چۆن ئەوان موسوڵمانن ئەمیش موسوڵمانە، كەوابوو هیچ جیاوازییەك نیە لەنێوانیاندا و هیچ یەكێك لەوان فەزڵی نیە بەسەر كەسانی تردا! بێگومان ئەم جۆرە قسانە بریتین لە ناماقوڵی و هەرزە گۆیی؛ چونكە لە دیاریكردنی نەخۆشیدا تەنها بۆچوونی پزیشك زاڵ و پەسەند دەكرێت و هەرگیز لەمەدا بۆچوونی كەسێكی ئاسایی وەرناگیرێت. وە هەروەها بۆچوونی پارێزەر پەسەند دەكرێت بەسەر بۆچوونی كەسانی تردا، ئیتر بۆچی لە كاروباری ئایینیدا بۆچوونی پێشەواكان زاڵ و پەسەند نەكرێت كە هەموو تەمەنی خۆیان بەخت كردووە لە تێڕامانی قورئانی مەزن و فەرموودە پیرۆزەكاندا، وە لە هێزی بیركردنەوەیاندا لە هەزاران كەس بەرز و باڵاتر بوون و خوای گەورە شایەتی پاكی و پارێزكارییان بووە بەوەی كە زۆر بەباشی هەڵسوكەوتی كردووە لەگەڵیاندا و بەتایبەتی چاودێری كردوون.

ئاگاداربن ئەحمەدیەت ئەوە نیە كە شوێنكەوتەی ئەهلی حەدیس بن لە هەموو شتێكدا و ئەوەیش نیە كە كوێرانە پشتگیری شوێنكەوتەكان بكات لە هەموو وتەكانیاندا، تەنها ئەوەیە كە لە بابەتە فیقهیەكانیدا لەسەر چاكترین و سادەترین ڕێبازە، واتە لەسەر ڕێباز و ڕێڕەوی پێشەوا ئەبو حەنیفەیە (ڕەحمەتی خوای لێ بێت)، چونكە لای ئێمە قورئانی پیرۆز لە هەموو شتێكی تر لە پێشترە و فەزڵی هەیە بەسەر هەموو وتەیەكی تردا. پاشان فەرموودە ڕاستەكان لە پلەی دووەمدا دێت، پاشان بەڵگە هێنانەوە و تەقەلادانی زانای زیرەكی لێهاتوو لە كارەكەیدا. وە لەسەر بنەمای خودی ئەم بیروباوەڕە ئەحمەدیەكان خۆیان ناودەنێن حەنەفیەكان بەو مانایەی كە ئێمە ئەو بنەما بنچینەییە دەسەلمێنین و بەڕاستی دەزانین كە پێشەوا ئەبو حەنیفە -ڕەحمەتی خوای لێ بێت- دایناوە بۆ ڕوونكردنەوەی ڕێبازەكەی. وە هەروەها خۆیان ناودەنێن ئەهلی فەرموودە چونكە ئێمە باوەڕمان وایە وتەی پێغەمبەر (دروودی خوای لێ بێت) ئەگەر سەلمێنرا و ڕوون و ئاشكرا بوو؛ ئەوا لەسەرووی قسەی هەموو مرۆڤەكان و بگرە سەرجەم پێشەواكانیشەوە دەبێت.

بیروباوەڕی ئەحمەدیەت دەربارەی قەدەری خێر و شەڕ

یەكێكی تر لەو گومانە هەڵانەی خەڵكی ئاسایی سەبارەت بە ئێمە ئەوەیە كە گوایە ئێمە باوەڕمان بە قەدەر نیە. نەخێر ئێمە لەو كەسانە نین كە حاشا لە قەدەری خوایی بكەین، بەڵكو باوەڕمان پێی هەیە و دەڵێین كە قەدەری خوای گەورە –خێر و شەڕی- كاریگەرە لە دنیادا و بەردەوامە هەتا ڕۆژی قیامەت، وە قەدەری خوای گەورە گۆڕانی بۆ نیە، بەڵام ئێمە دژی ئەوەین كە دزیكردنی دز و تاوانی نوێژنەكەر و درۆكردنی كەسی درۆزن و فێڵكردنی كەسی فێڵباز و پیاوكوشتنی پیاوكوژ و داوێنپیسیی مرۆڤی داوێنپیس بدرێتەپاڵ ویستی خوای گەورە و ئەم تاوانە گەورانە ڕەوانەی قەزا و قەدەر بكرێن، وە بەم فێڵە ناشرینە -پەنا بە خوا- ڕووی خوای گەورە بە ڕووی ڕەشی ئەوان لەكەدار بكرێت.

لای ئێمە قەدەری خوایی لەگەڵ تەگبیركردن و گرتنەبەری ڕێگاچارە دوو ڕووبارن خوای گەورە هەردووكیانی لەم دنیایەدا بەرداوەتەوە و لەنێوانیاندا -وەك خۆی دەفەرموێت- بەرزەكێك هەیە كە بەسەر یەكدا نایەن و سنوورێكی جیاكەرەوە هەیە كە هەردووكیان جیادەكاتەوە و هەرگیز بەریەك ناكەون.

تەگبیركردن و گرتنەبەری ڕێگاچارە بازنەكەی سەربەخۆیە و قەدەری خواییش بەهەمان شێوە، هەریەكەیان لە بازنەی تایبەتی خۆیدا كاردەكات، كەواتە ئەگەر شتێك -بە ویستی خوا- قەدەری خوایی پێویست بوو تێیدا، ئەوا لە توانای تەگبیركردندا نیە كە سەركەوتوو بێت تێیدا، ئەوەیشی تەگبیركردن پێویست بێت تێیدا پشتبەستن بە قەدەری خوایی تێیدا، بەدڵنیاییەوە تیاچوونە.

ئەو پرسەی كە ئێمە تێیدا پێچەوانەی سەرجەم موسوڵمانانین بە گشتی ئەوەیە كە مرۆڤ هەوڵ بدات خراپەكانی بشارێتەوە بە ونكردنیان لە پشتی قەدەری خواییەوە، وە بە شێوەیەك لە چەمكی قەدەر تێبگات كە ڕێگە بدات بە تەمبەڵی و بێ‌ ئاگایی خۆی، وە پاڵ بدات بە قەدەرەوە لە شوێنێكدا كە خوای گەورە فەرمانی پێكردووە تەگبیركردن و ڕێگاچارە بگرێتەبەر. ئاگاداربن كە بەدڵنیاییەوە ئاكامی ئەم باوەڕە زۆر خراپە.

لە ڕاستیدا موسوڵمانان كەمتەرخەمییان نواند لە هەوڵ و كۆششی گرنگ و پێویست بۆ سەرخستن و بووژانەوەی ئەم ئوممەتە، وە بەردەوام چاوەڕێی قەدەری خوایی بوون، كاتێكیان زانی دنیاكەیان لە كیس چوو هەروەك ئایینەكەشیان دۆڕاند. خۆ ئەگەر چاوكراوە بوونایە و لەو كارانەدا كە خوای گەورە ڕێگەی كاركردنی تێدا كردووەتەوە تەگبیركردنیان لەبەرچاو بگرتایە لە جیاتی چارەنووسی خوایی؛ ئەوا بەم جۆرە تووشی داڕوخان نەدەبوون و بەم شێوەیەی ئێستایان شكۆ و گەورەییان لەكیس نەدەچوو.

بیروباوەڕی ئەحمەدیەت دەربارەی بابەتی جیهاد

یەكێكی تر لە گومانە هەڵەكان ئەوەیە كە گوایە ئەحمەدیەت حاشا دەكات لە جیهاد. بێگومان ئەمە ڕاست نیە، بەڵكو ئێمە پێمان وایە جەنگەكان دوو جۆرن؛ جۆرێكیان ڕەنگێكی ئایینی هەیە كە پێی دەگوترێت جیهاد، وە جۆرەكەی تریان ئەو جەنگانەیە كە ڕەنگی ئایینیان نیە. كەواتە جیهاد بریتیە لەو جەنگەی كە بەرپا دەكرێت لەپێناو پاراستنی سنووری ئایین و تێیدا شەڕ لەگەڵ ئەو دوژمنانەدا دەكرێت كە دەیانەوێت بە زەبری شمشێر ئایین بسڕنەوە و بیروباوەڕی خەڵكی بگۆڕن. ئەگەر لە زەویدا ئەم جۆرە ستەم و دەستدرێژیە پەیدا بوو، وە خەڵكی بەهۆی ئایینەكەیانەوە ترسان، ئەوا لەو كاتەدا جیهاد پێویست دەبێت لەسەر هەموو موسوڵمانان. وە بۆ ئەم جۆرە جیهادە مەرج هەیە كە دەبێت ڕەچاو بكرێت ئەویش ئەوەیە كە دەبێت لەلایەن پێشەواوە جاڕ بدرێت و بانگەوازی بۆ بكرێت بۆ ئەوەی موسوڵمانان بزانن كامەیان بەشداری دەكات لە جیهاد و كامەشیان چاوەڕێی نۆرەكەی دەكات. ئەگەر بارودۆخ ئەوەی خواست كە جیهاد بەرپا بكرێت -لەگەڵ بەجێهێنانی ئەو مەرجەدا- ئەوا ئەو كەسەی كە ئامادە نەبێت لەم جەنگەدا بە سەرپێچیكار و دواكەوتوو لە جیهاد لەقەڵەم دەدرێت و لەسەر دواكەوتوویی و سەرپێچیەكەی سزا دەدرێت. یاخود ئەگەر پێشەوا هەبوو، وە بانگەوازەكە لەلایەن ئەوەوە بوو؛ ئەوا تەنها ئەو كەسانەی كە دواكەوتوون لە بەدەمەوەچوونی بانگەوازەكە بە تاوانبار لە قەڵەم دەدرێن. هەڵبەت لە ڕابردوودا ئەحمەدیەكان پێیان وابوو كە جیهاد پێویست نەبووە لە دژی ئینگلیز؛ چونكە كاریان بە ئایینەكەمانەوە نەبووە و هەرگیز دەستیان وەرنەداوە لە بیروباوەڕمان. جا ئەگەر ئەحمەدیەكان هەڵەبووبن لە بۆچوونەكەیاندا و لە ڕاستیدا ئینگلیز دەستكاری كاروباری ئایینیان كردووە و بە زۆر دەستیان تێوەرداوە و جیهادیش لەو كاتەدا بێ‌ چەندوچوون پێویست بووە، ئەوا لێرەدا پرسیار دەكەین لە زانایانی موسوڵمان پێیان دەڵێین: ئایا پاش پێویست بوونی جیهاد -بە بۆچوونی ئەوان- شمشێریان هەڵكێشا و شەڕیان كرد لە دژی ئینگلیز؟ ئەگەر ئەوان ئەوەی فەرزبووە لەسەریان نەیان كردبێت؛ ئەوا لای خوا وەڵامیان چی دەبێت؟ بەڵام ئەحمەدیەكان وەڵامیان ئەوەیە كە بە بۆچوونی ئەوان لەو كاتەدا جیهاد پێویست نەبووە، ئەگەر ئێمە هەڵەمان كردبێت ئەوا هەڵەكەمان تەنها لە ئیجتیهاددا بووە، بەڵام ئەو زانایانەی كە بۆچوونیان وەك ئێمە نەبووە ئایا شیاوە بۆیان كە بڵێن: خوایە گیان! بەڵێ‌، بەڕاستی ئەو كاتە كاتی جیهاد بوو، وە ئێمەیش باوەڕێكی ڕاستەقینەمان پێی هەبوو، وە بەتەواوەتی دەمانزانی جیهاد فەرزبووە بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا ئێمە كەمتەرخەم بووین و دڵمان تۆقی بوو، هەروەها موسوڵمانە ئازا و بەجەرگەكانیشمان هان نەدا بۆ شەڕكردن؛ چونكە دەترساین كە ئینگلیز پەلامارمان بدات! تۆ بڵێی كام لەم دوو وەڵامە شایانتر بێ بە قەبووڵكردن لای خوا، وەڵامی ئێمە یان وەڵامی ئەوان؟ من لەمەدا وەڵامەكە بەجێدەهێڵم بۆ ئەوانەی كە دادپەروەر و بە ویژدانن.

وەڵامی گرنگترین ڕەخنە لە دژی ئەحمەدیەت

بێگومان تا ئێستا وەسوەسەكانی خەڵكی ئاساییم چارەسەركرد ئەوانەی كە كەمترین شارەزاییان نیە دەربارەی ئەحمەدیەت، بەڵكو دەیانەوێت لەلایەن خۆیانەوە پێناسەیەك بۆ ئەحمەدیەت دروست بكەن بەبێ‌ ئەوەی شارەزاییان هەبێت لە بیروباوەڕەكانی، یان پشتیان بەستووە بەو قسانەی كە لە دوژمنەكانیەوە دەربارەی ئەم كۆمەڵە بیستویانە. ئێستا ڕووی قسە دەكەمە ئەو كەسانەی كە هەندێ خوێندنەوەیان بۆ ئەحمەدیەت هەبووە و تا ڕادەیەك شارەزاییان هەیە لەبارەیەوە و دەزانن ئەحمەدیەكان باوەڕیان بە قورئانی پیرۆز و فەرموودەكانی پێغەمبەر (دروودی خوای لێ بێت) هەیە و نوێژدەكەن و ڕۆژووی ڕەمەزان دەگرن و حەجی ماڵی خوا دەكەن و زەكات دەدەن و باوەڕیان هەیە بە حەشر و نەشر و پاداشت و سزا. بەڵام واقیان وڕماوە لەوەدا كە ئەگەر ئەحمەدیەكان موسوڵمانن وەك موسوڵمانانی تر ئیتر چ پێویست دەكات بە دامەزراندنی ئەم گرووپە تازەیە. لە ڕاستیدا ئەم ڕەخنەگرانە ڕەخنە لە ئەحمەدیەت ناگرن لەسەر بیروباوەڕ و كردارەكانی، بەڵكو تەنها لەسەر ئەوە سەركۆنەی دەكەن كە خۆی كردووە بە گرووپێكی نوێ، وە ئەگەر هیچ ناكۆكی و جیاوازیەك لەنێوان ئەحمەدیەت و ئوممەتی ئیسلامیدا نیە ئیتر ئەم دووبەرەكیە بۆچیە؟ وە تۆ بڵێی مەبەست چی بێت لە دروستكردنی كۆمەڵێكی تر لەكاتێكدا جیاوازیی بوونی نیە؟

چەمكی كۆمەڵ “الجماعە” لای ئەحمەدیەت

لە دوو ڕووەوە وەڵامی ئەم پرسیارە دەدەمەوە، یەكێكیان عەقڵی و ئەوی تریان ئایینی، وەڵامە عەقڵیەكە ئەوەیە: كۆمەڵ ناوێك نیە بۆ ژمارەیەكی زۆر یان بۆ دەستەیەك لە تاكەكان هەرچەند ژمارەشیان بگاتە سەدان هەزار یان هەزاران هەزار یان ملیۆنەها ملیۆن كەس، بەڵكو ناوێكە بۆ كۆمەڵێك لە تاكەكان كە یەكبوون هەیە لە بۆچوون و لە كاریاندا پێكەوە، واتە كۆمەڵ پێكهاتووە لە كۆمەڵە تاكێك كە بۆچوونیان یەكیگرتووە و بەرنامەیەكی كاریان داناوە لەبەرچاوی خۆیاندا كە یەك ئاراستەی هەیە و نیازیان كۆكە لەسەر جێبەجێ كردنی. ئا ئەو تاكانە پێیات دەوترێت كۆمەڵ ئەگەر پێنج یان شەش كەسێكیش بن. بەڵام ئەگەر تاكەكان ئەو خاسیەتەیان ون كرد واتە خاسیەتی یەكبوونی بۆچوون و كار، ئەوا بە كۆمەڵ لە قەڵم نادرێن با ژمارەشیان بگاتە ملیۆنەها كەس. ئاشكرایە كاتێك پێغەمبەر (دروودی خوای لێ بێت) دەستی كرد بە بانگەوازەكەی لە مەككەدا لەسەرەتادا لە كەسوكارەكەی كەس باوەڕی پێ نەهێنا جگە لە چوار پیاو، پێغەمبەر (دروودی خوای لێ بێت) پێنجەمیان بوو، لەگەڵ ئەو كەمیەشدا كۆمەڵ بوون، بەڵام دانیشتوانی مەككە ژمارەیان دەگەیشتە زیاتر لە دە هەزار كەس كەچی كۆمەڵ نەبوون، وە هەروەها خەڵكی حیجازیش لەگەڵ زۆریەكەشیاندا ئەوانیش كۆمەڵ نەبوون؛ چونكە بە بیروبۆچوون یەكیان نەگرتبوو، وە سیستەمێكیان نەبوو شوێنی بكەون یان بەرنامەیەكی كار كە پێی بچن بەڕێوە. لەبەر ئەوە پێویستە پێش ناڕەزایی دەربڕین بەرامبەرمان سەیری موسوڵمانان بكرێت و بزانرێت ئایا لەم سەردەمەی ئێمەدا كۆمەڵیان پێكهێناوە. وە ئایا جیهانی ئیسلامی ڕێكەوتوون لەسەر پەیماننامەیەك و موسوڵمانان بڕیاریان داوە كە كاربكەن بەگوێرەی ئەو پەیماننامەیە لە كاروبارەكانیاندا بە یەكگرتوویی شانبەشانی یەك؟ وە ئایا هیچ نەخشەیەكی كاركردنیان هەیە؟ بەڵێ‌ دەزانم موسوڵمانان لە كاتی نەهامەتیەكاندا هاوخەمی یەكترن و كاریگەر دەبن بە یەكتری. بەڵام لەم هاوخەمیەشدا لە ئاستی پێویستدا نین بەگوێرەی قۆناغەكان. لەكاتێكدا لەمەدا هەموویان وەكو یەك نین، هەندێكیان دڵیان لێوان لێوە لە ئازار بەڵام هەندێكی تریان بۆ كارەساتی ئەم نەتەوەیە كەمێك پەژارە ناخۆن. وە ئەوەی بارودۆخەكەی خراپتر كردووە ئەوەیە كە سیستەمێكیان نیە ناكۆكی و جیاوازیەكانیان لابدات و بەگوێرەی ئەو سیستەم كاروباری خۆیان بەڕێكوپێكی بەڕێوە ببەن. وە هەروەها ئەوەش دەزانم كە هیچ گرووپێك لە گرووپە كۆمەڵایەتیەكان خاڵی نیە لە جیاوازی، هەروەها ڕەنگە جیاوازی تەنانەت لە ناو ئەو كۆمەڵانەشدا هەبوو بێت كە لەسەردەمی پێغەمبەراندا دروست بوون، هەروەك هەندێك جار پشتیوانان و كۆچكەران جیاوازی دەكەوتە نێوانیانەوە، وە هەروەها لە سەردەمی پێغەمبەردا هەندێك لە تیرەكان ناكۆكی و جیاوازییان تێدەكەوت، بەڵام كاتێك پێغەمبەر (دروودی خوای لێ بێت) بڕیاری لەبارەیەوە دەردەكرد بە خێرایی جیاوازیەكە نەدەما لەنێوانیاندا.

وە كاروباری موسوڵمانان بەم شێوەیە بوو لە ڕۆژگاری خەلیفە ڕاشیدیەكاندا، بەجۆرێك هەر كاتێك جیاوازیەكی كەم دەربكەوتایە لەنێوان موسوڵماناندا خەلیفەكان پەلەیان دەكرد لە بنەبڕكردنی تۆوەكەی و بە بڕیارێك كێشەكەیان یەكلایی دەكردەوە، ئا بەم شێوەیە جیاوازیەكەیان لەناودەبرد پێش ئەوەی شەڕەكەی گەورە بێت. پاشان دوای نەمانی خیلافەتی ڕاشیدی بۆ ماوەی زیاتر لە حەفتا ساڵ موسوڵمانان لەژێر بەیداخی یەك حكومەتدا بوون و شوێنكەوتووی یەك سیستەم بوون و لەهەر شوێنێك بوونایە وابەستە بوون پێیەوە، ئیتر ئەم سیستەمە چاك بووبێت یان خراپ. پاشان جیاوازی كەوتە نێوانیانەوە و دابەش بوون بۆ دوو دەستە، دەستیەكیان پاڵیدا بە ئەندەلوسەوە و ئەوی تریان -كە زۆرینە بوون- شوێنێكی تری هەڵبژارد. بەڵام ئەم جیاوازیە زۆر سنووردار بوو، وە هێشتا بەشێكی ئێجگار زۆر لە موسوڵمانانی وڵاتانی جیهان لەژێر دەسەڵاتی یەك سیستەمدا بەڕێوەدەچوون. پاشان دوای تێپەڕبونی سێ‌ سەدە ئەم ڕژێمە لەبەریەك هەڵوەشا بە جۆرێك هیچ نەما جگە لە پەرش و بڵاوی و دووبەرەكی، وە ئەوە ڕوویدا كە ڕاستگۆترینی ڕاستگۆكان (دروودی خوای لێ بێت) هەواڵی پێدابووین لە فەرموودەكەیدا و فەرموویەتی: “باشترین نەوەی سەردەمەكان نەوەی سەردەمی منە، پاشان ئەوانەی بەدوایاندا دێن، پاشان ئەوانەی بەدوایاندا دێن، پاشان درۆ بڵاودەبێتەوە”، وە پێغەمبەر (دروودی خوای لێ بێت) ڕاستی فەرموو.

نەمانی یەكڕیزی لەنێوان موسوڵماناندا

بێگومان جیاوازی پەرەیسەند و ڕاستی لە سەر ڕووی زەوی لەناوچوو، وە دەوڵەتانی ستەمكار و داگیركار دەسەڵاتیان پەیدا كرد، وە بەردەوام ئەم خراپەكارییە گەورە دەبوو هەتا لەم سێ‌ سەدەیەی دواییدا موسوڵمانان هەموو هێزێكیان لەدەستدا.

ئێمە لە كوێی ئەو سەردەمەداین كە تێیدا موسوڵمانان هێزێكی تۆقێنەر بوون تەنانەت هەموو ئەوروپا دەترسا لە هەر پاشایەك لە پاشاكانی موسوڵمانان؟ بەڕاستی ئەمڕۆ لاوازیەكی سەختمان بەسەردا هاتووە بە جۆرێك تەواوی جیهانی ئیسلامی ئەوەندە هێزی نەماوە كە بتوانێت بەرەنگاری پاشایەك لە پاشاكانی ئەورووپا بێتەوە. ئەوە جوولەكەیە كە حكومەتێكی پێگە لاوازی بۆ دامەزراوە لەسەر زەوی فەڵەستین، شام و عێراق و لوبنان و فەڵەستین و میسڕ و حیجاز بەسەرباز و لەشكریانەوە بەرهەڵستی دەكەن، بەڵام لە ئەنجامدا جوولەكە زەوی و زاری زیاتری بەدەستهێنا لەوەی كە لیژنەی نەتەوەیەكگرتووەكان بۆی پچڕی بوو. بەڵێ‌ ڕاستە ئەوروپا و ئەمریكا داكۆكی لە حكومەتی جوولەكە دەكەن، بەڵام ئەمە داواكەی ئێمە پووچەڵ ناكاتەوە كە لەبارەیەوە دەدوێین، بەڵكو پشتگیری دەكات و ئەوە دەچەسپێنێت كە پێشتر گوتمان، ئەویش ئەوەیە كە موسوڵمانان لەكاتێكدا وڵاتێك لە وڵاتەكانیان ئەوەندە بەهێز بوو زۆر جار بە تەنها هەموو ئەوروپای دەبەزاند، كەچی ئەمڕۆ یەك دەوڵەت لە دەوڵەتە ڕۆژئاواییەكان زاڵ و بەهێزترە لە هەموو موسوڵمانان. دیارە موسوڵمانان -كە ئەمە بارودۆخەكە بێت- كۆمەڵێكیان نیە كە وتەكانیان یەك بخات و هێزێكی بەجەرگ و كاریگەریان لێ دروست بكات.

بەڵێ‌، چەندەها حكومەتیان هەیە و گەورەترینیان حكومەتی پاكستانە كە بە فەزڵی خوای گەورە لەم دواییەدا بنچینەكەی دانرا. بەڵام ئیسلام ناوێك نیە بۆ پاكستان یان بۆ میسڕ یان بۆ شام یان بۆ فارس یان بۆ ئەفغانستان یان بۆ حیجاز، بەڵكو ئیسلام ناوێكە بۆ پەیوەندی یەكێتی ئیسلامی، ئەو یەكێتیەی كە بوونی هەبوو لە ڕابردوودا و دۆستایەتی و خۆشەویستی خستە نێوان موسوڵمانانەوە و هەموویانی كۆكردەوە، بەڵام ئێستا لە هەموو جیهاندا شتێك نیە كە شایستەی گرنگیپێدان بێت و هێز و توانای موسوڵمانان كۆبكاتەوە.

نەمانی پەیوەندی ڕامیاری لەنێوان موسوڵماناندا

دیارە پاكستان ڕەحم و بەزەیی دەبێت بۆ ئەفغانستانی دراوسێی ئەگەر هاتوو تووشی كارەساتێك ببێت، وە هەروەها ئەفغانستانیش هەمان بەزەیی بۆ ئەو دەبێت لەكاتی نەهامەتیەكاندا، بەڵام سەرەڕای بوونی ئەم سۆز و بەزەییە لەنێوان ئەم دوو دەوڵەتەدا كەچی لە زۆربەی كاروبارەكاندا ڕێك و تەبا نین. هەریەك لەوان سەربەخۆیە لە كاروباری دەرەوە و ناوخۆدا، هەروەها بارودۆخی تاكەكانیش بە هەمان شێوەیە، میللەتی ئەفغانستان ئازادن لە وڵاتی خۆیاندا هەروەها میللەتی پاكستانیش، كۆمەڵێك نیە كۆیان بكاتەوە لەسەر یەك وشە و ڕێكیان بخات لەسەر یەك ڕێڕەو. جێگای سەرسوڕمان نیە كە ئەمڕۆ موسوڵمانان بوونیان هەیە لە هەموو ناوچەیەكی زەویدا و چەندەها حكومەتیان هەیە بۆ بەڕێوەبردنی كاروباریان تەنانەت هەندێكیان بە فەزڵی خوای گەورە ڕێڕەوی هێز و جێگیربوونیان گرتووەتەبەر، بەڵام لەگەڵ هەموو ئەمانەشدا یەك كۆمەڵ پێكناهێنن. گریمان هێزی دەریایی پاكستان ئەوەندە بەهێز بوو كە هەموو دەریای هیندی داگیركرد، وە سوپاكەی ئەوەندە بەهێزبوو هەتا وای لێ هات كە حكومەتی هیند لێی بتۆقێت، با بڵێین بارودۆخی پاكستان زۆر چاك بوو، وە دەستی گرت بەسەر هەموو بازاڕەكانی جیهاندا و لە هێز و توانایدا كەوتە سەرووی ئەمریكاوە، دەی ئایا پێتان وایە كە سوریا و فارس و میسڕ و فەڵەستین ئامادە دەبن بۆ یەكگرتن لەگەڵ پاكستاندا. نەخێر! ئەوە ڕوونادات، بەڵێ ڕەنگە دان بە گەورەییەكەیدا بنێن و بەشداری لەگەڵدا بكەن لە نەهامەتیەكاندا، بەڵام ناچنە ژێر بەیداخەكەیەوە. هەڵبەت بارودۆخی سیاسی موسوڵمانان بە فەزڵی خوا ئەمڕۆ بەرەو باش بوون دەچێت، بەڵام سەرەڕای هەموو ئەمانە گەلانی ئیسلامی پەرش و بڵاون لە هەموو لایەكی دنیادا و یەكگرتوو نین و ناتوانین ناوزەدیان بكەین بە “كۆمەڵ” لەبەر دابەش بوونیان بۆ چەندەها سیاسەتی جۆراوجۆر و جیابوونەوەیان بۆ چەندەها حكومەتی بنەما جیاواز.

لەدەستدانی كۆمەڵ لەناو موسوڵماناندا

بێگومان هێزێك نیە كە دەنگی موسوڵمانان لە خاڵێكی ناوەندیدا كۆبكاتەوە، وە دۆستایەتی و پەیوەندی لەنێوانیاندا نیە، لەگەڵ ئەوەی ئیسلام بانگەشەی ئەوە دەكات كە ئایینێكی گشتگیرە بۆ هەموو مرۆڤایەتی و بە تەنها ناوێك نیە بۆ موسوڵمانی عەرەبی یان بۆ موسوڵمانی شامی یان بۆ موسوڵمانی فارسی یان بۆ موسوڵمانی ئەفغانی هتد. بێگومان موسوڵمانان لە هەموو شوێنێكی ئەم زەویەدا ناوی ئیسلام كۆیاندەكاتەوە، بەڵام هیچ یەكێكیان نیشانەی كۆمەڵی ئیسلامی پێوە نیە، ئەو كۆمەڵە نەبێت كە هەموو نەتەوە موسوڵمانەكان یەك دەخات و كۆیاندەكاتەوە لەگەڵ یەكتریدا. وە مادام لەسەر زەویدا كۆمەڵێك دانەمەزراوە كە ئەمە سیفەتەكەی بێت بۆیە ئێمە ناچارین كە بڵێین: لەمڕۆدا موسوڵمانان كۆمەڵێكیان نیە ئەگەرچی چەندەها حكومەت و بەڕێوەبردنیان هەیە.

لەدەستچوونی سیستەمی ئیسلامی لەناو موسوڵماناندا

بارودۆخەكە لەڕووی سیستەم و بەرنامەی كاریشەوە هەر بەم جۆرەیە، لە ڕاستیدا موسوڵمانان بەرنامەیەكی یەكگرتوویان نیە كە پەرش و بڵاوەكانیان كۆبكاتەوە و ئاراستەی ڕۆیشتنیان بەرەو یەك مەبەست ببات، بەڵكو هیچ جۆرە پلانێكیان نیە بۆ یەكخستنی كار نە لە سیاسەتدا و نە لە شارستانیەت و ئاوەدان كردنەوەدا و نە لە كاروباری ئایینیدا.

دیارە بەرهەڵستی كردنی موسوڵمانان لە دوژمنانی ئیسلام بەتەنها و جیاجیا ئامانج و ئاواتەكان ناهێنێتەدی. هەڵبەت پاش لێكۆڵینەوەیەكی تەواو و هەمەلایەن لە پەلامارەكانی دوژمنان لە دژی ئیسلام ئەوە دەردەكەوێت كە جیاوازیەكی گەورە و مەودایەكی بەرفراوان هەیە لەنێوان بەرهەڵستی كردنیان بەتەنها و بەرهەڵستی كردنیان بە كۆمەڵ لەژێر دەسەڵاتی یەك سیستەمدا. كەوابوو بەڕەچاوكردنی یەكێتی بەرنامەی كاریش موسوڵمانان كۆمەڵ پێكناهێنن.

جا ئەگەر لەم هەلومەرجە ناهەموار و ناسكەدا كۆمەڵێك دامەزرا و سیفەتی كۆمەڵی تێدابوو لەڕووی یەكێتی بیروڕا و بەرنامەی كارەوە، وە ئەم دوو مەبەستەی لە بەرچاوگرت ئەوا ڕاست نیە كە ڕەخنەی لێ‌ بگیرێت و بوترێت: بۆچی كۆمەڵێكی نوێ دروست بوو؟ بەڵكو -كە ئەمە دۆخەكە بێت- پێویستە بوترێت پێشتر كۆمەڵ لە ئارادا نەبووە، بەڵام ئێستا كۆمەڵێك هەیە. كەواتە بەو خۆشەویستانەی كە لە دڵی خۆیاندا دەڵێن: بۆچی ئەحمەدیەكان كۆمەڵێكی سەربەخۆیان بۆ خۆیان دروست كردووە، لەگەڵ ئەوەشدا وەك موسوڵمانان نوێژ دەكەن و ڕوودەكەنە قیبلەی ئەوان و باوەڕیان بەهەمان قورئان و پێغەمبەر (دروودی خوای لێ بێت) هەیە، ئیتر پێویستی چیە بۆ دروستكردنی ئەم كۆمەڵە… و بە هاوشێوەكانیشیان دەڵێم كە بیربكەنەوە لەو قسانەی كە لە پێشەوە گوتم، وە سەرنج بدەن لەوەی ئەگەر كاتی ئەوە نەهاتووە سەرلەنوێ‌ كۆمەڵێك بۆ ئیسلام دروست بكرێت، ئەوا دەبێت هەتا كەی چاوەڕێی دروستبوونەكەی بكەین لەكاتێكدا هەلومەرجەكە زۆر ناسكە؟

نوێكردنەوەی كۆمكاری ئیسلامی بەهۆی ئەحمەدیەتەوە

دیارە میسڕ لە بازنەی خۆیدا كارایە و فارس و ئەفغانستان و دەوڵەتە ئیسلامیەكانی تریش هەریەكەیان لە بازنەی خۆیدا كاردەكات، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا بەردەوام بۆشاییەكە هەر ماوە و كەلێنەكە بوونی هەیە كە پێویستە پڕی بكەینەوە.

وە لەپێناو پڕكردنەوەی ئەم كەلێنە و نەهێشتنی ئەم خەوش و كەموكوڕیەدا كۆمەڵی ئیسلامی ئەحمەدی دامەزراوە. كاتێك كە توركەكان خیلافەتی توركییان لەناوبرد هەندێك لە زاناكانی میسڕ پرۆژەیەكیان پێشنیار كرد بە ئامانجی دروست كردنی خیلافەت (ئەمەش بە ئاماژەی پاشای میسڕ بە وتەی ئەوانەی كە شارەزاییان لە كاروبارە شاراوەكاندا هەیە) و دامەزراندنی پاشا بە خەلیفەی موسوڵمانان، بۆ ئەوەی باڵادەستی بۆ میسڕ بڕەخسێت بەسەر وڵاتانی ئیسلامی تردا. پاشان عەرەبەكانی حیجاز لەمەدا دژی میسڕیەكان وەستان و دەستیان كرد بە پڕوپاگەندە دژی پڕۆژەكە بەوەی كە پێشنیاری ئینگلیزە و لەڕاستیدا ئەگەر كەسێك شایانی خیلافەت بێت ئەوا پاشای حیجازە نەك كەسێكی تر.

هەڵبەت خیلافەت لەڕووی پێكهاتەكەیەوە بریتیە لە پەیوەندی یەكبوون كە هەموو موسوڵمانان پێكەوە گرێ دەدات و ناوەندێكە هەموویان لە دەوری كۆدەبنەوە، بەڵام كاتێك خیلافەت تایبەت كرا بە پاشایەك لە پاشاكان خێرا هەریەك لە پاشاكانی تر بە دڕدۆنگی لێی دەڕوانێت و وا گومان دەبات كە مەبەست لە دەست بەسەراگرتنی خیلافەت دەستوەردانە لە كاروباری وڵاتەكەی، ئا بەم شێوەیە هەر لە سەرەتاوە پڕۆژەكە پووچەڵ دەردەچێت.

بەڵام ئەگەر ئەم پرۆژەیە لەناو خەڵكی ئاساییدا دامەزا و كۆمەڵێك هۆكار لەپشتیەوە هەبوون كە لە هەست و سۆزی ئایینیەوە سەریان هەڵدابوو؛ ئەوا كێبڕكێ‌ سیاسیەكان نابنە كۆسپ و ڕێگر لەبەردەمیدا، بەڵكو كێبڕكێ‌ حیزبیەكان دەبنە لەمپەر لە ڕێگەكەیدا. بەڵام ئەگەر ئەم پڕۆژەیە پشتگیری حكومەتێكی خۆماڵی بەدەستهێنا؛ ئەوا بەهۆی لایەنگیری ڕەسمی و ئەو پشتگیریەی كە بەدەستی دەهێنێت لەلایەن حكومەتەكەوە تەنها لە چواچێوەی ئەو حكومەتەدا دەمێنێتەوە. وە لەبەر ئەوەی ئەم پشتگیریە گومانی خراپ دەورووژێنێت لە دەروونی سەرۆكەكانی تردا بۆیە ئەوانیش لە حاڵەتی ئامادەباشیدا دەبن بۆ بەرهەڵستی كردنی بۆ ئەوەی ڕێگری لێ‌ بكەن و نەهێڵن لە وڵاتەكانیاندا بڵاوببێتەوە. بەڵام ئەگەر بەرهەڵستیەكە ڕەنگێكی كۆمەڵایەتی هەبێت ئەوا پڕۆژەكە تەنها لە نیشتمانەكەی خۆی یان لە شوێنی لەدایكبوونیدا نامێنێتەوە، بەڵكو سنوورەكەی دەبەزێنێت بۆ وڵاتانی تر و لە هەموو قەڵەمڕەوێكدا بڵاودەبێتەوە و بازنەكەی فراوان دەبێت و پەل دەهاوێت و ڕەگ دادەكوتێت تەنانەت دەچێتە ئەو وڵاتە بیانیانەی كە تیایاندا هیچ بایەخێك بۆ حكومەتی ئیسلامی نیە و لەوێشدا بەپێی توانا سەردەكەوێت؛ چونكە لە سەرەتای كاردا دژی ناوەستن لەبەر نەبوونی كێبڕكێی سیاسی.

ئەحمەدیەت و سیاسەتی نێودەوڵەتی

بێگومان مێژووی ئەحمەدیەت شایەتە لەسەر ئەوەی كە هیچ مەبەستێكی نیە جگە لە یەكخستنی قسەی موسوڵمانان، وە داوای دەسەڵات و حكومڕانی ناكات. لەبەر ئەوە لە ڕابردوودا حكومەتی بەریتانیا ئەگەرچی هەندێ بەڵا و نەهامەتی هێنا بەسەر ئەحمەدیەتدا بەڵام بە پێویستی نەزانی كە بە ئاشكرا كۆسپ و تەگەرە بخاتە سەر ڕێگاكەی؛ چونكە لە پرۆژەكەیدا ڕەنگێكی ئایینی هەیە و ئامانجەكەیشی دوورە لە مەبەستە سیاسیەكان. هەڵبەت هەندێ لە كاربەدەستە ئەفغانیەكان لەگەڵ ئەوەی كە توند و تیژبوون لەگەڵماندا لە ئەفغانستان لە ترسی هەڵچوون و تووڕەبوونی مەلاكان، بەڵام لە كۆبوونەوە تایبەتیەكاندا داوای لێبوردنیان لێ كردووین و پەشیمانییان دەربڕیوە لەو جەور و ستەم و زۆرداریەی كە دژی كەسانێك لە كۆمەڵەكەمان كردوویانە. هەروەها لە وڵاتانی ئیسلامی تردا خەڵكی ئاسایی پەلاماریان داوین، وە لە ترسی ئەوان هەندێك لە زاناكان دژمان وەستاون، وە هەروەها دەوڵەتان كۆمەڵە بەربەستێكیان لە ڕێگەماندا داناوە، بەڵام لەگەڵ هەموو ئەمانەشدا هیچ یەكێك لەوان پێی وانەبووە كە ئەحمەدیەت دەیەوێت عەرشەكەی ژێرەوژوور بكات.

دیارە دەوڵەتان لەم تێڕوانینەیاندا پێكاویانە؛ چونكە ئەحمەدیەت مەبەستەكەی سیاسەت نیە، بەڵكو مەبەستەكەی تەنها بریتیە لە چاكسازی كردن لەبارودۆخی ئایینی موسوڵمانان و ڕێكخستنیان لەسەر یەك ڕێباز و كۆكردنەوەیان لەسەر یەك وشە، هەتا بتوانن شان بەشانی یەكتری بەرهەڵستی دوژمنانی ئیسلام بكەن بە خۆپڕچەك كردنیان تەنها بە چەكی ئەخلاقی و ڕۆحانی نەك هی تر. هەڵبەت بانگخوازە ئەحمەدیەكان ڕۆیشتن بۆ ئەمریكا هەمان بنەمایان لەبەرچاوگرت، وە ئەمریكیەكان دژایەتیان كردن وەكو دژایەتیكردنیان بۆ خەڵكی ئاسیا، بەڵام دژایەتییان نەكردن بەرامبەر بەوەی كە ئەحمەدیەت بزووتنەوەیەكی ئایینیە و بۆی نیە بچێتە وڵاتەكەیانەوە. بەهەمان شێوە حكومەتی هۆڵەندا لە ئیندۆنیسیا وەكو ئەمریكای كرد، بێگومان كاتێك بینی ئەحمەدیەت لە سیاسەتەكانیدا دژایەتی لەگەڵدا ناكات ئیتر بە پێویستی نەزانی كە بە ئاشكرا ڕووبەڕوومان ببێتەوە، ئەگەرچی بە نهێنی چاودێری دەكردین و جاروبار خۆی كەڕدەكرد و چاوی دەنوقاند لەو كارەسات و نەهامەتییانەی كە لەلایەن خەڵكیەوە تووشمان دەبوون بەهۆی دوژمنایەتیەوە. ڕەنگە لەم بێ لایەنیەدا لەسەر حەق بوو بێت، وە لەم ڕووەوە هەڵوێستی جێگای سكاڵای ئێمە نەبوو؛ چونكە ئێمە تەبشیر و بانگەوازمان دەكرد دژی ئایینەكەی ئەو كە مەسیحیەتە، بۆیە ئێمە لەو نەهامەتیانەی كە تووشمان دەبوو چاوەڕوانی ئەوە نەبووین لێی كە میهرەبان و هاوخەم بێت لەگەڵماندا. وە بەوپێیەی كە ئێمە پێكدادانمان نەبووە لەگەڵ سیاسەتی حكومەتەكەدا ئەوا شتێكی سروشتیە كە ئەویش پێكدادانی لەگەڵ ئێمەدا نەبێت.

سەركەوتنی ئەحمەدیەت لە هەوڵە بانگخوازیەكانیدا

دیارە ئەم هەڵوێستەی ئێمە لە وڵاتاندا بووە هۆی بڵاوبوونەوەی ئەحمەدیەت، وە بووە هۆی دامەزراندنی چەندەها ناوەند لە زۆربەی وڵاتانی سەرزەویدا، لە هیند و پاكستان كۆمەڵێك ناوەندمان هەیە و هەروەها لە ئیسپانیا و ئەڵمانیای ڕۆژئاوا و سویسڕا و ئینگلتەرا و نەرویج و سوید و دانیمارك و كەنەدا و وڵاتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا و ئەمریكای باشوور و گانا و سیرالیۆن و نەیجیریا و گامبیا و تەنزانیا و كینیا و تانجانیكا و سریلانكا و ئیندۆنیسیا و فیجی و یابان و چەندین وڵاتی تر ناوەندمان هەیە.

پوختەی قسە، ئەحمەدیەت لە هەموو وڵاتاندا بڵاوبووەتەوە -زۆر یان كەم- و چەندین ئەندامی هەیە لە دانیشتوانی بنەڕەتی ئەو دەوڵەتانە كە لەكانگای دڵیانەوە باوەڕیان بە بنەماكانی هێناوە و پەیوەستبوونیان بە كۆمەڵەكەمانەوە پەیوەستبوونێكی پتەوە و بە ڕادەیەك دڵسۆزن كە تەنانەت ژیانی خۆیان نەزر كردووە بۆ خزمەتی ئیسلام، لەوانە جەنەڕاڵێكی ئینگلیزی كە ژیانی خۆی تەرخانكردووە بۆ ئایین و لە ئێستادا لە ئینگلتەرا بانگەواز دەكات، نوێژ دەكات وەك چۆن موسوڵمان نوێژ دەكات و خۆی بەدوور دەگرێت لە مەی و كاردەكات و ژیانی خۆی دابین دەكات و دەست پێوەدەگرێت و ڕاگەیاندنەكان بڵاودەكاتەوە و كۆڕ و كۆبوونەوە بانگخوازیەكان ساز دەكات، وە كەمێك نەبێت یارمەتی نادەین و لەوانەیە هەژارترین كرێكار لە ئینگلتەرادا داهاتی لەو زیاتر بێت. بەهەمان شێوە لە ئەڵمانیایش كەسانێك باوەڕیان بە ئەحمەدیەت هێناوە و پەیوەستن پێوەی، لەوانە جەنەڕاڵێك كە دڵسۆزی بۆ ئەحمەدیەت گەیشتە ڕادەیەك كە وڵاتی خۆی بەجێهێڵا بۆ ئەوەی بەرەو پاكستان بكەوێتە ڕێ‌ سەرەڕای ئەو بەربەستە زۆرانەی كە هاتنەڕێگەی كاتی دەرچوونی لە وڵاتەكەی، هەموو ئەمانەی كرد بۆ ئەوەی كە ئیسلام فێربێت و بتوانێت بڵاوی بكاتەوە لە وڵاتانی بیانیدا، وە لە ئێستادا هەواڵمان پێگەیشتووە كە گەیشتووەتە سویسرا و چاوەڕوانی ڤیزەیە. هەروەها گەنجێكی ئەڵمانی كە نووسەرە و هاوسەرێكی خوێندەواری هەیە و هەریەكەیان دەیەوێت ژیانی خۆی بەخت بكات لەپێناوی ئیسلامدا و هیوادارین سەركەوتووبن لەم كارەیاندا و لە كاتێكی نزیكدا بگەنە ئێرە بۆ فێربوونی ئایینی ئیسلام. بێگومان گەنجێك لە ئەحمەدیەكانی هۆڵەندا بڕیارێكی جددی داوە كە كارێكی لەم شێوەیە بكات و سوورە لەسەر نەزركردنی خۆی، وە لە داهاتوویەكی نزیكدا لە هەندێك شار لەو وڵاتەدا وەك بانگخوازێكی ئیسلام دەستنیشان دەكرێت.

سەركەوتنی ئەحمەدیەت لە دروستكردنی “كۆمەڵ”دا

بەڵێ‌ كۆمەڵەكەمان ژمارەی كەمە و ئەمەش زیانی نیە بەڵام پێویستە بڕوانین ئایا لە سایەی هەوڵەكانی ئێمەوە لەم كاتەدا كۆمەڵی ئیسلامی لە دۆخی دروستبوون و گەشەكردندایە؟ هەڵبەت لە هەموو هەرێمێك لە هەرێمەكانی جیهاندا كۆمەڵێك تاك هەیە -هەرچەندە ژمارەشیان كەم بێت- كە پەیوەندیان كردووە بە كۆمەڵەكەمانەوە و بنچینەیەكیان دانا بۆ یەكگرتنی هەموو جیهان پاش ئەوەی كە سەر بە پارتە سیاسیە جۆربەجۆرەكان بوون. بەڵێ‌ لە ڕاستیدا هەموو كاتێك ئەم جۆرە پرۆژەیە لە سەرەتاوە بە شێنەیی گەشە دەكات، بەڵام كاتێك دێت كە هێزێكی مەزن بە دەستدەهێنێت و لە ڕۆژانێكی كەمدا سەركەوتوو دەبێت لە چاندنی تۆوی تەبایی و یەكێتی.

شتێكی بەڵگە نەویستە كە هەر هێزێكی سیاسی لە دروستبوونیدا پێویستی بە كۆمەڵە ئەخلاقی و ئایینیەكان هەیە -هەریەك لەوان كار و بنەمای خۆی هەیە- بەڵام كۆمەڵی ئەحمەدی بە سەربەخۆیی كاردەكات و جیاوازە بەهۆی ئەو تایبەتمەندیانەی كە هەیەتی و دابڕاوە لە سیاسەتی وڵاتان؛ چونكە ئەگەر دەستوەربداتە كاروبارێك كە پەیوەندی بەوەوە نەبێت ئەوا تووشی لاوازی و پەككەوتن دەبێت و دووچاری تەمبەڵی دەبێت لە كارەكەیدا.

تەنها لای ئەحمەدیەت پلانی كار هەیە

ئەوەی كە گوتمان سەبارەت بە یەكبوونی ئاراستەی بیروڕا بوو لەناو موسوڵماناندا. بەڵام لەڕووی یەكێتی بەرنامەی كارەوە دەتوانین بڵێین لەناو هەموو گرووپە ئیسلامیەكاندا گرووپێك نیە كە بەرنامەیەكی یەكگرتووی هەبێت جگە لە كۆمەڵی ئیسلامی ئەحمەدی، تەنها ئەم كۆمەڵە بەرهەڵستی دەكات لە پەلامارەكانی ئایینی مەسیحی لە هەموو جێگایەك بەگوێرەی پلانێكی بەرنامەبۆداڕێژراو. دیارە ئەمڕۆ ئەفریقا لاوازترین شوێنە لەسەر ڕووی زەوی لە هەندێ‌ ڕووەوە، وە بەهێزترینیانە لە هەندێ ڕووی ترەوە. ئەوەتا لە ئێستادا مەسیحیەت بە هەموو هێزێكیەوە ڕووی تێكردووە، هەروەها پیاوانی سیاسیش نیازەكانی خۆیان ڕاگەیاند، تەنانەت پارتی كرێكاران لە ئینگلتەرا ئەمڕۆ ڕایگەیاند كە خولگەی ڕزگاربونی ئەوروپا بەندە بە ڕێكخستن و گەشەكردنی ئەفریقا، هەڵبەت پێشتر تەنها جێی بایەخی قەشەكان و پارتی پارێزگاران بوو كە ئەویش بەهۆی موبەششیرە مەسیحیەكانەوە گرنگی خۆی بۆ ئەفریقا پیشاندا. وە ئەوروپا پێی وا بوو كە ڕێكخستن و پێشخستنی ئەفریقا سوودی نابێت بۆی ئەگەر ئەو كیشوەرە نەبێت بە مەسیحی. ماوەی بیست و چوار ساڵە ئەحمەدیەت دەركی بەم نیازانە كردووە و هەر لەوكاتەدا بانگخوازەكانی خۆی نارد و هەزارەها كەس لە مەسیحیەكان لەوێدا بە فەزڵی خوا موسوڵمان بوون. هەڵبەت لەڕووی سیستەمەوە ئەمڕۆ كۆمەڵی ئەحمەدی ئێمە بەهێزترین كۆمەڵی ئیسلامیە لەوێدا و مەسیحیەكان وردە وردە لەبەرامبەریدا هەڵدێن و ناوبەناو لە ڕۆژنامەكانی خۆیاندا ڕایدەگەیەنن كە كۆمەڵی ئەحمەدی بە تێكۆشانی خۆی هەوڵ و ماندوو بوونی موبەششیرە مەسیحیەكانی پووچەڵ كردووەتەوە.

هەروەها لە ڕۆژئاوای ئەفریقاش هەمان پلانی بانگەواز و تەبلیغ لەكاردایە، ئەگەرچی دەرئەنجامەكان لەوێدا تا ئێستا وەك پێویست نەبووە بەهەمان شێوەی ڕۆژهەڵاتی ئەفریقا چونكە ئیشكردن لەوێدا لەسەرەتایدایە، لەگەڵ ئەوەشدا مەسیحیەكان هەستیان كردووە بە ڕەوشتە جوانەكانی ئیسلام و ژمارەیەكیان لێ موسوڵمان بووە، هەروەها هیوادارین كە لە چەند ساڵی داهاتوودا هەوڵ و كۆششمان لەوێشدا دەرئەنجامی مەزنی لێ بكەوێتەوە.

وە هەروەها لەمێژە لە ئیندۆنیسیا و مالیزیا ناوەندی تەبشیریمان هەیە و هەوڵ دەدەین پشتگیری دەستە و گرووپە [ئیسلامیە] بەزیوەكان بكەین لە بەرامبەر مەسیحیەتدا و لەو چاڵەی تێیكەوتوون دەریانبهێنین و پەڕاگەندەكانیان كۆبكەینەوە و هێزێكی كارایان لێ دروست بكەین بۆ داكۆكیكردن لە مەڵبەندی ئیسلام و بەرەنگاربوونەوەی دوژمنان لەكاتی هەموو پەلامارێكدا. دیارە ئەمڕۆ وڵاتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا لەناو دەوڵەتە مەسیحیەكاندا لە هەموویان هەوڵ و كۆششی چالاكترە لە پرۆژە تەبشیریەكاندا، هەروەها لەو وڵاتەشدا بانگخوازمان هەیە كە ماوەی بیست و چوار ساڵە كاردەكەن، بێگومان هەر لە ڕێگەی ئەحمەدیەتەوە چەند هەزار كەسێك لە ئەمریكیەكان باوەڕیان بە ئیسلام هێناوە و سەروەت و سامانێكی ئیجگار زۆر دەبەخشن بۆ بڵاوكردنەوەی ئیسلام.

ئاشكرایە ئەو ماڵ و سامانە لەبەرامبەر سەروەتی ئەمریكادا شتێك نیە شایانی باس بێت، هەروەك هەوڵ و تەقەلای ئێمە لە بەرامبەر كۆششی قەشەكان زۆر كەمە، بەڵام لێرەدا ئەوەی گرنگە بریتیە لە دەستپێكی بەرەنگاربوونەوەی هێزی دەستدرێژكار و سەركەوتنی كردارەكی بەسەریدا، وە ئێمە بە لێبڕاوانە كاردەكەین لەپێناوی ئەم ئامانجەدا، بە فەزڵی خوا هەر ئێمە سەردەكەوین؛ چونكە ئێمەین كە پیاوەكانی مەسیحیەتمان لە مەسیحیەت جیاكردەوە نەك ئەو پیاوەكانمان لێ جیابكاتەوە. لەبەر هەموو ئەمانە نابێت بوترێت: بۆچی كۆمەڵێكی نوێ دروست بوو؟ بەڵكو پێویستە بوترێت لەڕاستیدا ئەحمەدیەت توانی لە موسوڵمانان كۆمەڵێك دروست بكات سەرەڕای پەڕاگەندەبوونیان، لەكاتێكدا پێشتر كۆمەڵێك لە ئارادا نەبوو. كەواتە ئایا ئەم كارە كارێكی بێزراوە و جێی سەرزەنشتە یان كارێكی ستایشكراوە و شایانی پیاهەڵدان و پەسەندكردنە.

پێویستی دامەزراندنی كۆمەڵێكی سەربەخۆ

هەندێ كەس دەڵێن هیچ پێویستیەك لە ئارادا نەبوو بۆ دامەزراندنی كۆمەڵێكی سەربەخۆ كە سنوورێكی جیاوازی هەبێت و ناوێكی تایبەتی لێبنرێت كە جیای بكاتەوە لە گرووپە ئیسلامیەكانی تر، ئەوەندە بەس بوو كە بەشێوەیەكی گشتی بیروباوەڕە باڵاكان لەناو موسوڵماناندا بڵاوبكرێتەوە بێ‌ بوونی ئەم دووبەرەكیە.

من بەو كەسانە دەڵێم: ئاشكرایە سەركردە دەتوانێت تەنها ئەو كەسانە بنێرێت بۆ شەڕكردن لەگەڵ دوژمندا كە بوون بە جەنگاوەر و خزمەتی سەربازییان قەبووڵ كردووە و بۆی نیە ئەو كەسانە بنێرێت بۆ جەنگ كە هێشتا نەبوون بە سەرباز. بەهەمان شێوە ئەگەر كۆمەڵێك لە ئارادا نەبێت ئەوا ئەو كەسانە كێن كە دامەزرێنەری كۆمەڵەكە و جێنشینانی دوای خۆی بۆیان هەبێت فەرمانیان پێبكەن و بەكاریان بهێنن لە پرۆژەكانیاندا؟ ئایا بسووڕێنەوە بە گەڕەك و شەقامەكاندا و هەركەسێكیان پێ گەیشت پێی بڵێن: وەرە بڕۆ بۆ فڵان وڵات؛ چونكە ئیسلام پێویستی پێتە كە لەوێدا خزمەتی بكەیت، ئەوسا ئەویش قەسەكەیان ڕەت بكاتەوە و بڵێت ناچم؟ ئایا ئەم جۆرە شێوازە بۆ سەربازگری و تەیاركردنی سوپا و شەڕكردن لەگەڵ دوژمن هیچ سوودێكی دەبێت و مەبەستەكە دەهێنێتەدی؟! بێگومان هەموو كارێكی گرنگ سەرەتا پێویستی بە ڕێكخستن و كۆمەڵ هەیە و بە بێ‌ ئەمە هەرگیز بە ئەنجام ناگات.

ئەگەر بوترێت دروستكردنی كۆمەڵ هیچ كێشەیەكی تێدا نیە بەڵام پێویستە ئێمە بەشێوەیەكی هەڕەمەكی لەناو موسوڵماناندا بمێنینەوە و تێكەڵیان بین، دیارە ئەم شێوازەیش مەبەستی داواكراو پووچەڵ دەكاتەوە؛ چونكە كارە مەزن و گرنگەكان قوربانیدانی مەزنی دەوێت و ڕاپەڕاندن و بەڕێوەبردنی ئەو كارە قورسانە مرۆڤە شێت و بێ ئاوەزەكان تووشی بارگرانی و شەكەتبوون دەكات. ئایا دەگونجێت مرۆڤە شێتەكان تێكەڵ بن لەگەڵ ژیرەكاندا، بێگومان دەبێت شێتەكان جیابكرێنەوە لەمان، دیارە ئەگەر ژیرەكان و شێتەكان وەكو یەكیان لێ هات، ئەوا كێ‌ دەمێنێتەوە بۆ جێبەجێ‌ كردنی ئەم جۆرە ئەركە گرنگانە؟

پاشان هەڵبەت جیابوونەوەیان ئەو بایەخەی هەیە كە حەزی شارەزابوون و پشكنین لە دەروونی ئەوانی تردا دەجوڵێنێت، وە كاتێك دەست دەكەن بە گەڕان و لێكۆڵینەوە ماوەیەكی درێژ تێناپەڕێت مەگەر خۆیان دەبیننەوە كە بوونەتە نێچیری هەمان ئەو پڕۆژەیەی كە پێشتر هەوڵیان دەدا پووچەڵی بكەنەوە.

دیارە هەموو ئەم ڕەخنانە تەنها لە كەمی بیركردنەوە و تێڕامانەوە سەرچاوەیان گرتووە، ئەگینا ئەگەر بە جوانی بیر لەم كارە بكەنەوە ئەوا زۆر بە ئاسانی هەست بەوە دەكەن كە ئەو ڕێگەیەی ئەحمەدیەت پێیدا دەڕوات خودی حەق و ڕاستیە و بە گرتنەبەری هەمان ئەو ڕێگایە دەتوانێت كۆمەڵێك دروست بكات كە تاكەكانی خاوەنی قوربانیدان و لەخۆبوردوویی بن، وە مادام بێ‌ وچان و بێ كۆڵدان لەسەر ئەم پلانەی خۆی دەڕوات ئەوا بەردەوام نموونەی ئەم جۆرە تاكانە ڕۆژ بەڕۆژ لەزیادبووندایە هەتا ئەو ڕۆژەی ئیسلام تۆكمە و بەهێز دەبێت، ئا لەو كاتەدا ئیتر كوفر ئاوڕی لێ‌ دەداتەوە و بە هەموو هێزێكیەوە پەلاماری دەدات، بەڵام دیارە ئیتر كاتی ئەو پەلامارە بەسەرچووە و سەركەوتن بە تەواوی بۆ ئیسلام دەبێت و كوفریش بەرەو خوار گلۆر دەبێتەوە.

ئێمە لەو كەسانە نین كە تەنگ بە تێكۆشەرانی سیاسی هەڵبچنین و بێزاریان بكەین، بەڵكو خوازیارین لێیان كە مادام لە كاری ئێمە تێناگەن با بەردەوام خەریك بن بە كاری خۆیانەوە، بە هەمان شێوە داواشیان لێدەكەین كە تەنگمان پێ هەڵنەچنن و ڕێگریمان لێ نەكەن، با هەریەكەمان لە بازنەی خۆیدا كار بكات. هەر كەسێك ڕێگەی ئەوانی پێ‌ باشە دەتوانێت بچێتە ڕیزیانەوە، ئەوەیشی ڕێگەی ئێمەی پێ خۆش بوو با بێتە ڕیزمانەوە. ڕێگەی ئەوان قوربانیدانی كەم و ناوبانگی زۆری دەوێت، ڕێگەی ئێمەیش قوربانیدانی مەزن و ناوبانگی زۆر كەمی دەوێت، بەشی خۆیان بۆ خۆیان و پشكی خۆمان بۆ خۆمان. ئەو كەسەی پێی وایە زیندووكردنەوەی ئیسلام لەڕووی ناوەڕۆك و حەقیقەتەوە لە هەموو شتێك پێویستترە ئەوا لە داهاتوودا پەیوەندیمان پێوە دەكات، بەڵام ئەو كەسەی شەیدای جوانی دەسەڵات و فەرمانڕەواییە ئەوا دەچێتە پاڵ ئەوان، كەوابوو ئیتر بۆچی شەڕ و هەرا بكەین؟ ئێمە هەموومان خەفەتی ئەو نەهامەتییانە دەخۆین كە بەسەر میللەتەكەماندا هاتووە، وە هەموو ئەندامێك لە ئەندامەكانی ئەم ئوممەتە ئازارێكی هەیە كە لە ناخیدا پەنگی خواردووەتەوە. كەوابوو ئازار هەموومانی داپۆشیوە و دڵمان خەڵتانی خوێنە.

سوننەتی خوا سەبارەت بە چاكسازی

ئەمە وەڵامی من بوو بۆ پرسیاری ناوبراو لەڕووی عەقڵیەوە، ئێستاش لەڕووی ئایینیەوە وەڵامی دەدەمەوە كە بەدڵنیاییەوە لای من ئەم بیرۆكەیە بیرۆكەیەكی ڕاستە، چونكە سوننەتی خوا لە كۆنەوە هەروا بووە بەجۆرێك هەر كاتێك خراپەكاری لەسەر زەویدا پەرەیسەندبێت و خۆری ڕۆحانیەت ئاوا بوو بێت و مرۆڤەكان فەزڵی ژیانی دنیایان دابێت بەسەر ئاییندا؛ ئەوا خوای پاك و بێ خەوش لەلایەن خۆیەوە نێردراوێكی ناردووە بۆ هیدایەتدانی خەڵكی و چاككردنی كاروباریان… لەلایەن خۆیەوە ڕەوانەی دەكات بۆ گەڕاندنەوەی بەندە گومڕاكان بۆ لای خۆی و سەرلەنوێ‌ دامەزراندنەوەی ئایینە ڕاستەقینەكەی خۆی لەسەر زەویدا. بێگومان جاروبار لەناو ئەم نێردراوانەدا هەیان بووە بە شەریعەتێكی تازەوە هاتووە، وە هەشیان بووە بۆ دامەزراندنەوەی شەریعەتەكەی پێشوو هاتووە. دیارە خوا ئەم سوننەتەی خۆی لە قورئانی مەزندا باسكردووە و بەتوندی جەختی لێكردووەتەوە و جار لەدوای جار سەرنجی خەڵكی بۆ ڕاكێشاوە بۆ ئەوەی بەم ڕەحمەتەی بزانن و ڕێزی شایستەی لێ بگرن.

بەڵێ‌ گومانی تێدا نیە خوا مەزن و بڵندە و خاوەن شكۆیە و پایەبەرزە، وە مرۆڤ لەبەردەستیدا ئەوپەڕی نزم و بچووكە تەنانەت لە مێروو نزمترە، سەرباری ئەوەش گومانی تێدا نیە خوا (سبحانه وتعالى) حەكیمە و هیچ كارێكی خاڵی نیە لە حیكمەتی ڕەها و تەگبیری تۆكمە و ڕێكوپێك، وە هیچ كارێك ناكات بە هەوانتە و بە بێ‌ سوود، هەروەك بەو شێوەیە ستایشی خۆی كردووە لە قورئانی پیرۆزدا و فەرموویەتی: ﴿وَمَا خَلَقۡنَا ٱلسَّمَآءَ وَٱلۡأَرۡضَ وَمَا بَيۡنَهُمَا لَٰعِبِينَ﴾ (الدخان: 39).

واتە ئەم گەردوونەمان بە گاڵتە و بێ‌ هودە دروست نەكردووە، بەڵكو بۆ هەر شتێك ئامانجمان داناوە. وە ئامانج لە دروستكردنی مرۆڤ ئەوەیە كە بە سیفەتەكانی خوا خۆی بنوێنێت و لە خۆیدا بەرجەستیان بكات، وە ببێت بە دیمەنێك بۆی لەسەر زەویدا، كە بەهۆی ئەو دیمەنەوە خوا بناسرێت و ئەو مرۆڤانەی دنیا پێی ئاشنا بن كە نەفسیان بڵندی نەكردوونەتەوە، پاشان ئەو كەسە كە دیمەنی خوای گەورەیە بڵندیان بكاتەوە.

ئەمەیە سوننەتی بەردەوامی خوا لەو ڕۆژەوەی كە خەڵكی دروست كردووە هەتاكو ئەمڕۆ كە ئێمەی تێداین. بێگومان خوای گەورە لە سەردەمە جیاوازەكاندا ئەو كەسانەی نارد كە دەركەوتەی خۆی بوون. جارێك سیفەتە بەرزەكانی لە ئادەمدا دەركەوت جارێك لە نووحدا و جارێك لە ئیبراهیم و جارێكی تر لە مووسادا، وە ڕۆژانێك داوود ڕووی بێگەردی خوای ئاشكرا كرد و ماوەیەك مەسیح نوورەكانی خستەڕوو، وە لە كۆتاییدا موحەممەد (دروودی خوای لێ بێت) سیفەتەكانی خوای (عز وجل) بەتەواوی و بەوپەڕی ڕوونی و بە پوختی و دوور و درێژی و بە تێكڕایی و بەش بەش و بەجوانی و مەزنی پیشانداین بەجۆرێك هەموو نوورەكانی پێغەمبەرانی پێشوو كز و لاوازن لە بەرامبەر خۆری هەڵهاتووی پێغەمبەردا وەكو لاوازی ڕووناكی ئەستێرەكان لە بەرامبەر خۆری درەوشاوەدا.

هەڵبەت هەموو شەریعەتەكان كۆتاییان پێ‌ هات دوای هاتنی شەریعەتی جوان و بێ وێنەی پێغەمبەر (دروودی خوای لێ بێت)، وە ڕێگەی هەموو پێغەمبەرە خاوەن شەریعەتەكان بەسترا، بەسترانێك كە هیچ خاترگرتن و لایەنگیریەكی تێدا نیە بۆ پێغەمبەر (دروودی خوای لێ بێت)، وە تەنها لەبەر ئەوە ڕێگەیان بەستراوە چونكە پێغەمبەر (دروودی خوای لێ بێت) بە شەریعەتێكی ئەوتۆوە هاتووە كە تەواوكەری سەرجەم كەموكوڕیەكانە و دەستەبەری هەموو پێداویستیەكانە.

دیارە ئەوەی لای خوای گەورەوە هات تەواوكرا و كامڵ بوو، بەڵام هیچ دەستەبەرێك لە ئارادا نیە كە خەڵكی لە ڕێگەی ڕاست لانەدەن و ڕێنمایی حەق لەبیر نەكەن، بەڵكو خوای گەورە لە قورئانی پیرۆزدا دەفەرموێت:

﴿يُدَبِّرُ ٱلۡأَمۡرَ مِنَ ٱلسَّمَآءِ إِلَى ٱلۡأَرۡضِ ثُمَّ يَعۡرُجُ إِلَيۡهِ فِي يَوۡمٖ كَانَ مِقۡدَارُهُۥٓ أَلۡفَ سَنَةٖ مِّمَّا تَعُدُّونَ﴾ (السجدة: 6). لەم ئایەتەدا بێ‌ پێچ و پەنا ڕاگەیەندراوە كە خوای گەورە كۆتا شەریعەت و دوایین كتێب لەسەر زەوی دەچەسپێنێت و دژایەتی خەڵكی نابێتە ڕێگر لەبەردەم ئەم خواستەیدا، پاشان بۆ ماوەی هەزار ساڵ ئەم وتەیە بەرزدەبێتەوە بۆ ئاسمان و لەسەر ڕووی زەوی هەڵدەگیرێت. دیارە پێغەمبەر (دروودی خوای لێ بێت) ماوەی مانەوەی ئایینی ڕاستەقینەی بە سێ‌ سەدە داناوە وەك لە پێشەوە باسكرا، وە هەروەها قورئانی پیرۆز ئاماژەی داوە بەم ماوەیە لە پیتەكانی ﴿الٓمٓرۚ﴾دا بەوەی دووسەد و حەفتا و یەك ساڵە (بەگوێرەی ئەو فەرموودانەی پێغەمبەر كە لە تەفسیرەكاندا باس كراون)، پاشان ئەگەر هەزار ساڵمان بۆ زیاد كرد واتە ئەو ماوەیەی كە تێیدا ئایین بەرزدەبێتەوە بۆ ئاسمان ئەوا هەمووی دەكاتە هەزار و دوو سەد و حەفتا و یەك ساڵ كە ئەمە سەردەمە دیاریكراوەكەیە بەگوێرەی قورئانی پیرۆز كە تێیدا ئیسلام ون دەبێت لەسەر زەوی، ئەمەش هاوكاتە لەگەڵ كۆتاییەكانی سەدەی سیانزە كە (لە ئیسلام نەماوە جگە لەناوەكەی و لە قورئانیش نەماوە جگە لە وێنەكەی….).

نوێكردنەوەی بەڵێندراو و سەردەمەكەی

ئاگاداربن ئەم سەردەمە سەردەمە دیاریكراوەكەیە بۆ ناردنی فەرمان پێكراوێك و ڕێپیشاندەرێك، هەروەك لە قورئانی پیرۆزدا هاتووە كە ڕابەرێك ڕەوانە دەكرێت لەكاتی پەرەسەندنی فەساد لەسەر زەویدا بۆ ئەوەی بەردەوام بۆ هەتاهەتایە خەڵكی سەر زەوی لە چنگی شەیتاندا نەبن، وە بۆ ئەوەی حكومەتی هەمیشەیی خوا لە دنیادا نەسڕێتەوە.

لەبەر ئەوە زۆر پێویستە كە موسڵیحێك لەلایەن خواوە بێت ئیتر هەر كەسێك بێت. چۆن موسڵیحێكمان بۆ نایەت لەكاتێكدا سوننەتی خوا لە ڕابردوودا هەر بەم شێوەیە بووە.

ئەوەتا كاتێك خراپەكاری لەناو شوێنكەوتوانی ئادەمدا دەستیپێكرد، خوای گەورە بەڵێنی بە ئادەمدا و لەدواییدا بە ڕەحمەتی خۆی فریایان كەوت، هەروەها فریای شوێنكەوتوانی مووسا دەكەوت كاتێك خوڕەوشتیان تێكدەچوو، وە فریای شوێنكەوتووانی عیسا كەوت كاتێك لە ڕێگای ڕاست لایاندا. ئیتر چۆن دەگونجێت فریای ئوممەتی سەروەری پێغەمبەران و گەلی چاكترینی نێردراوان موحەممەد (دروودی خوای لێ بێت) نەكەوێت لە كاتی گومڕابوونیاندا؟ چۆن موسڵیحێك ڕەوانە ناكات لەكاتێكدا گەندەڵی و خراپەكاری هەموو جێگایەكی گرتووە و لافاوەكەی دنیای ڕاماڵیوە بەتایبەتی كە پێشتر پێغەمبەر (دروودی خوای لێ بێت) خۆی بەڵێنیداوە بە ئوممەتەكەی و فەرموویەتی خوای گەورە هەموو سەری سەد ساڵێك كەسێكیان بۆ دەنێرێت كە ئایینەكەیان بۆ نوێ بكاتەوە و بارودۆخیان چاك بكات لەكاتی ڕوودانی بچووكترین خراپە و گەندەڵی كتوپڕدا. (بگەڕێرەوە بۆ فەرموودەكەی پێغەمبەر (دروودی خوای لێ بێت) لە سنن أبي داود، كتاب الملاحم، إِنَّ اللَّهَ يَبْعَثُ لِهَذِهِ الْأُمَّةِ عَلَى رَأْسِ كُلِّ مِائَةِ سَنَةٍ مَنْ يُجَدِّدُ لَهَا دِينَهَا)

هەواڵی كەسی “بەڵێندراو” لە كاتی ئاژاوەی دەججالدا

ئاخۆ ژیرییەكی ساغ هەیە ئەوە قەبووڵ بكات كە خوای گەورە نوێكارەكانی خۆی ڕەوانە بكات بۆ چارەسەركردنی خراپە بچووكەكان بەگوێرەی بەڵێنەكەی خۆی كە پێشتر باسكرا، بەڵام هیچ یەكێك لەوان ڕەوانە نەكات لەكاتی پەیدابوونی ئاژاوە هەرە گەورەكەدا، ئەو ئاژاوەیەی كە پێغەمبەری خوا (دروودی خوای لێ بێت) دەربارەی فەرموویەتی هیچ پێغەمبەرێك نەبووە مەگەر گەلەكەی خۆی ئاگاداركردووەتەوە لێی؟ ئایا ئەقڵی دروست ئەوە قەبووڵ دەكات كە موسڵیحێك یان پێشەوایەك یان فەرمانپێكراوێك ڕەوانە نەكرێت بۆ بەرەنگاربوونەوەی ئەو ئاژاوە زەبەلاحە؟ وە ئایا بەدوور دەزانرێت ئەمڕۆ لەلایەن خواوە دەنگێك بەرزبێتەوە كە هێز و توانای موسوڵمانان كۆبكاتەوە و ڕێكیان بخات و ئامادەیان بكات و بیانگێڕێتەوە بۆ لای ئایینی ڕاست؟ وە ئایا تۆ بڵێی گوریسێكیان لە ئاسمانەوە بۆ هەڵنەدرێت بۆ ئەوەی لە چاڵی قووڵی شەوەزەنگ و گومڕایی دەریان بهێنێت؟ نەخێر! شوێنەواری ڕەحمەت و میهرەبانی خوا كوێرنەبووەتەوە، بەڵكو دوای ناردنی پێغەمبەر (دروودی خوای لێ بێت) لێشاوەكەی بە فوارە زیادی كردووە. خوا (سبحانه وتعالى) پەروەردگارمانە كە لە ڕابردوودا و هەمیشەیش میهرەبان و بەبەزەییە لەگەڵ بەندەكانیدا، وە لەو ڕۆژەوەی كە جیهان دروست بووە بەردەوام شوێنەواری سۆز و بەخششی خۆیمان پیشان دەدات. ئەگەر خوای گەورە لە ڕابردوودا میهرەبان بووە ئەوا پێویستە بۆ ئوممەتی موحەممەدی میهرەبانیەكەی زیاتر بێت لە پێشوو.

گومانی تێدا نیە خوای پاك و بێ‌ عەیب بۆ هەمیشە هەروایە و بەردەوام ڕابەران و پێشڕەوانێك لەلایەن خۆیەوە دەنێرێت بۆ ئوممەتی موحەممەدی. وە پێویستی كردووە لەسەر خۆی كە لەكاتی پێویستدا فەرمانپێكراو ڕەوانە بكات چجای لە كاتی بڵاوبوونەوەی ئاژاوەی دەججال و زاڵبوونی مەسیحیەت و وازهێنانی موسوڵمانان لە ئایینەكەیان بە لاساییكردنەوەی نەریت و هەڵسوكەوتی میللـەتانی تر. كەوابوو لەم بارودۆخەدا پێویستە دیمەنی تەواوی پێغەمبەری خوا (دروودی خوای لێ بێت) دەربكەوێت بۆ فریاكەوتن و ڕاگەیشتن بە كاروباری ئوممەتەكەی، وە بۆ چاككردنی ئەو سەردەمەی كە هەواڵمان پێدراوە لەلایەن خۆیەوە (دروودی خوای لێ بێت) و فەرموویەتی تێیدا لە ئیسلام نامێنێتەوە جگە لە ناوەكەی، وە لە قورئانیش نامێنێتەوە جگە لە وێنەكەی (مشكاە المصابیح، كتاب علم)، واتە لە ئایین نامێنێتەوە جگە لە پیت و وشە خاڵییەكان لە ڕۆحی ئیسلام و كاكڵەكەی، وە قورئانیش لای خەڵكی ئاڵۆز و شاراوە دەبێت و ماناكانی دەرناكەوێت بۆیان و ڕاستیەكانی ڕوون و ئاشكرا نابێت.

ڕەوانەكردنی مەسیحی بەڵێندراو لەسەر ڕێبازی پێغەمبەرایەتی

خۆشەویستانم، بێگومان دامەزراندنی كۆمەڵی ئیسلامی ئەحمەدی بەگوێرەی سوننەتی بەردەوامی خوا بووە و بەگوێرەی ئەو هەواڵانە بووە كە پێغەمبەری بەڕێز (دروودی خوای لێ بێت) و پێغەمبەرانی پێش ئەویش ڕایانگەیاندووە، پاشان ئەگەر هەڵبژاردنی گەورەمان ئەحمەد مەسیحی بەڵێندراو گونجاو نیە بۆ ئەم كارە، ئەوا دەرئەنجامەكەی لەسەر خوای پاك و بێگەردە، چونكە تاوانی ئەو چیە كە ڕاسپێراوە بۆ ئەم كارە؟ وە ئەگەر خوای گەورە خۆی ئاگادارە بە نهێنیەكانی ئاسمان و زەوی و هیچ شتێك لە پەنهانیەكانی مەلەكووت شاراوە نیە لێی و ئاگادارە بە نادیاریەكانی گەردوون و حەكیمێكە سیستەمەكەی توندوتۆڵ كردووە و بەشارەزایی دروستی كردووە و كارەكانی خاڵی نین لە ئامانج و حیكمەتی ڕەها، ئەوا پاش هەموو ئەمانە چارمان نیە و دەبێت دانبنێین بەوەدا كە هەڵبژاردنی “ئەحمەد” لەلایەن خوای گەورەوە و پاڵاوتنی بۆ ئەو ئەرك و پلەیە حەق بووە و بەگوێرەی پێداویستیەكانی بارودۆخەكە بووە و دان نان بەم ڕاستیەدا خێر و خۆشی تێدایە بۆ موسوڵمانان بەتایبەتی و جیهان بە گشتی. هەڵبەت “حەزرەتی ئەحمەد” پەیامێكی تازەی بۆ نەهێناوین و بانگەوازەكەی خودی ئەو پەیامەیە كە گەورەمان پێغەمبەری خوا (دروودی خوای لێ بێت) بانگەوازی بۆ كردووە و هاواری لە دنیاپەرستان كردووە كە قەبووڵی بكەن، بەڵام ئەوان خێرا لێی بێ ئاگابوون و لەبیریان كرد، وە هەمان ئەو پەیامەیە كە قورئان بانگەوازی بۆ كردووە كەچی دنیا ڕووی لێ وەرچەرخاند و بەدەنگیەوە نەچوو.

حەقیقەتی خیلافەت و ئامانجە نموونەییەكەی

ئەم بانگەوازە ئەوەیە كە بە تەنها خوا بەدیهێنەری گەردوونە و هیچ پەرستراوێك نیە بە حەق جگە لە الله، وە مرۆڤی دروست كردووە بۆئەوەی خۆشی بوێت و پەیوەندی پێوە بكات، وە شكۆداری كردووە بۆ ئەوەی ببێتە ڕواڵەتێك بۆ سیفەتەكانی، هەروەك خوای گەورە لە كتێبە پیرۆزەكەیدا دەفەرموێت: ﴿وَإِذۡ قَالَ رَبُّكَ لِلۡمَلَٰٓئِكَةِ إِنِّي جَاعِلٞ فِي ٱلۡأَرۡضِ خَلِيفَةٗۖ﴾ (البقرة: 31). وە جێنشینی و خیلافەت لەم ئایەتەدا تەنها مانای ئەوە دەگەیەنێت كە ئادەم و نەوەكانی بریكاری خوا و جێنشینی ئەون لەسەر زەویدا و بۆ ئەوە دروستكراون كە ئەو سیفەتانەی خوای گەورە ئاشكرا بكەن بۆ ئەهلی دنیا كە پەنهان و شاراوەن لێیان، ئا ئەمەیە ئامانجی داواكراو لە دروستبوونی مرۆڤ. بۆیە پێویستە خەڵكی بە سیفەتەكانی خوای گەورە خۆیان بڕازێننەوە و بەرجەستەیان بكات لە ژیانی خۆیدا، وەك دۆخی جێگرێكی نێردراو كە هەمیشە لە هەموو كاروبار و ئەركەكانی سەرشانیدا دەگەڕێتەوە بۆ لای ئەو كەسەی كە كردوویەتی بە جێگر یان ئەو كەسەی كە ناردوویەتی، یاخود وەكو حاڵی بەندەیەك بەرامبەر گەورەكەی كە لە هەموو هەنگاونانێكی تازەدا چاوی لێ دەكات. بەهەمان شێوە پێویستە مرۆڤ پەیوەست بێت بە خواوە وەك پەیوەستبوونی بەندە بە گەورەكەیەوە بۆ ئەوەی لە هەموو كاروبارەكانیدا بە هۆی ڕێبازەكەی ئەوەوە هیدایەت بدرێت و لە نوورەكەی ئەو ڕۆشنایی وەربگرێت، وە خوای لە هەموو شتێك خۆشتر بوێت و لە سەرجەم كارەكانیدا پشتی پێببەستێت.

بانگەوازی مەسیحی بەڵێندراو و ئامانجە هەرەباڵاكەی

بێگومان ئەو ئامانجە هەرەباڵایە بریتیە لەوەی كە ئەحمەد مەسیحی بەڵێندراو (سڵاوی خوای لەسەر بێت) هاتووە بۆ ئەوەی جێبەجێی بكات لەسەر زەویدا و خەڵكەكەی وا لێ بكات كە بەگوێرەی ئەو ئامانجە بژین بۆ ئەوەی یەك ئایین بكەن بە ئایینی خۆیان و دڵیان ملكەچ بێت بۆ حوكمەكانی ئیسلام، ئەوسا سەلەنوێ پێغەمبەرە بەڕێزەكەیان موحەممەد (دروودی خوای لێ بێت) لەسەر عەرشی ڕۆحانی خۆی دادەنیشێت، ئەو عەرشەی كە شەیتان بە هەموو هێزێكیەوە لە دەرەوە و لە ناوەوە هێرشی كردەسەر بۆ ئەوەی دایبەزێنێت لەسەری و دەربهێنێت لە دەستی. وە لە ڕاستیدا خوای گەورە حەزرەتی ئەحمەدی نارد بۆ ئەوەی بەرگری لەو عەرشە بكات و قەوارەكەی بپارێزێت، وە یەكەمین كار كە دەستی پێكرد بۆ ئەوەی بگات بە مەبەستەكەی ئەوە بوو كە سەرنجی موسوڵمانانی ڕاكێشا بۆ ئەوەی ڕازی نەبن بە توێكڵ بەبێ‌ كاكڵ، وە بەپێداگریەوە ئەوەی دووپاتكردەوە بۆیان كە بێگومان ئەحكامەكان هیچ سوودێكیان نابێت بەبێ‌ لەبەرچاوگرتنی ڕووی ناوەوەیان و پەیڕەوكردنی ناوەڕۆكەكانیان، هەرچەند دەستگرتن بە ڕووی دەرەوەی ئەحكامەكان واجبە و فەرزە و گرنگییەكی مەزنی هەیە لە شەریعەتدا، بەڵام مرۆڤ ناتوانێت بەرەو بڵندی بڕوات ئەگەر ملكەچ نەبێت بۆ مەبەستی ئەحكامەكان و ڕۆحی ئیسلام پەیڕەو نەكات.

مەرجی بنچینەیی لە پەیمانی بەیعەتدا

حەزرەتی ئەحمەد هەر بەم دووپاتكردنەوەیە وازینەهێنا، بەڵكو كۆمەڵێكی لە موسوڵمانان دروستكرد و مەرجی ئەوەی دانا لەسەریان كە بەیعەتی پێبدەن، وە دانپێدانانی لە هەموو بەیعەتدەرەكان وەرگرت كە دەبێت فەزڵی ئایین بدەن بەسەر دنیادا، بێگومان هە ردەڵێی بەم دانپێدانانە نەخۆشیە سەرەكیەكەی زانیوە كە وەك مۆرانە جەستەی موسوڵمانانی كلۆركردووە؛ چونكە بەردەوام باوەشیان كردووە بە دنیادا لەگەڵ ئەوەی دنیا دەرچوو لە دەستیان و پشتی تێكردن، وە لای ئەوان مانای گەشە و بڵندبوونەوەی ئیسلام تەنها بریتیە لە بەدەستهێنانی مەملەكەتێكی زەمینی و بەس، وە سەركەوتنی ئیسلام لای ئەوان تەنها بریتیە لە ڕۆشنبیركردنی ئەوانەی كە سەر بە ئیسلامن و برەودان بە بازاڕەكانیان و قازانجی بازرگانیەكانیان، ئەگەرچی پێغەمبەر (دروودی خوای لێ بێت) بۆ ئەم مەبەستە نەهاتبوو بۆ لایان، وە بۆ ئەوەش نەهاتبوو كە خەڵكی تەنها هەر بەناو خۆیان ناوبنێن ئیسلام و بەس، بەڵكو بۆ ئەوە هات كە بیانكات بە موسوڵمانی ڕاستەقینە بەو سیفەتەی كە خوا ڕوونیكردووەتەوە لەم فەرمایشتەیدا: ﴿مَنۡ أَسۡلَمَ وَجۡهَهُۥ لِلَّهِ﴾ (البقرة: 113).

واتە: موسوڵمان ئەو كەسەیە كە هەموو ژیانی خۆی تەرخان بكات بۆ خوا و سەرجەم پێویستیە دنیاییەكانی شوێنكەوتەی پێویستیە ئایینیەكانی بێت.

گرنگی پەیمانی بەیعەت و كاریگەریەكەی

ڕەنگە لەڕووكەشدا ئەم پەیمانی بەیعەتە بەشتێكی بێ نرخ سەیر بكرێت، بەڵام لەڕاستیدا تاكە جیاوازیە لەنێوان ئیسلام و ئایینەكانی تردا. بێگومان ئیسلام ناڵێت داوای زانیاری مەكەن و بازرگانی مەكەن و وازبهێنن لە كار و پیشە، وە ناڵێت هەوڵ مەدەن بۆ جێگیركردنی وڵاتەكەتان، نەخێر، هەرگیز قازانج و بەهرەمەند بوون لە پێداویستیەكانی ژیان قەدەغە ناكات لێتان، بەڵكو تەنها هەر ئەوەندەی لە مرۆڤ دەوێت كە لە هەموو ئەمانەدا دید و تێڕوانینی ڕاست بكاتەوە نەك شتێكی تر. چونكە بۆ هەر كارێك دوو تێڕوانین هەیە، یەكەمیان بەدەستهێنانی ناوەڕۆكە لە توێكڵەوە، وە دووەمیان دەستگیربوونی توێكڵە لە ناوەڕۆكەوە. ئەو كەسەی بەدەستهێنانی توێكڵی دەوێت لە ناوەڕۆكەوە پێویست نیە كە سەربكەوێت لە خواستەكەیدا، بەڵكو زۆر جار تێیدا شكست دەهێنێت، بەڵام ئەوەی كە ناوك دەباتەوە توێكڵیشی دەستدەكەوێت.

هەڵبەت تێكۆشانی پێغەمبەری خوا (دروودی خوای لێ بێت) و شوێنكەوتووانی تەرخان كرابوو بۆ ئایین، وە لە ناز و نیعمەتەكانی دنیاش بێبەش نەكرابوون، وە شتێكی سروشتیە كە دنیا بەخێرایی بە شوێن ئەوانەدا بڕوات كە ئایینیان دەستكەوتووە. بەڵام دەستگیربوونی ئایین یەكێك نیە لە پێویستیەكانی بەدەستهێنانی دنیا، بەڵكو هەندێك جار مرۆڤ ئەو ئایینەیشی لە كیسی دەچێت كە لە دەستیدایە. بۆیە لە پێناوی ئەمەدا حەزرەتی مەسیحی بەڵێندراو (سڵاوی خوای لەسەر بێت) بە فەرمانی خوای گەورە پەیمانی لە شوێنكەوتووانی وەرگرت كە فەزڵی ئایین بدەن بەسەر دنیادا و لەم بارەیەوە ئەوپەڕی جەختی لێكردنەوە، وە لەمەدا شوێن سوننەتی پێغەمبەران كەوت.

كاتێك كە بەڕێزی ڕەوانەكرا، دوو بزوتنەوە لەناو موسوڵماناندا هەبوو:

یەكەمیان مەبەستی هەوڵ و تەقالا بوو بۆ دروستكردنی هێزێكی ماددی بۆ چاكسازی دنیاكەیان؛ چونكە تێیدا لاواز بوون.

وە دووەمیان ئیمامی كۆمەڵی ئیسلامی ئەحمەدی دروستی كرد كە پێش هەموو شتێك مەبەستی زیندووكردنەوەی هەست و سۆزی ئایینی بوو لەناو موسوڵماناندا، وە هەر كاتێك ئەم مەبەستە بە ئەنجام گەیشت ئەوا وەك پێویستیەك چاكبوونی هەموو شتێكی تری بەدوادا دێت و خوایش لەلایەن خۆیەوە دنیایان پێ دەبەخشێت.

پێویستی گونجان لەنێوان ڕواڵەت و ناوەڕۆكی كردەوەكاندا

دیارە هەندێ كەس كەوتنە هەڵەوە كاتێك پێیان وا بوو مەبەستی مەسیحی بەڵێندراو (سڵاوی خوای لەسەر بێت) لەم پرۆژەیەدا وەكو مەبەستی سۆفی و شێخە گۆشەنشینەكان وایە، بێگومان ئەوان لە نوێژكردن و ڕۆژووگرتندا زیادەڕەوی دەكەن، پاشان دەبن بە پیاوچاكی دانیشتووی قوژبنی خەڵوەتگەكان وەكو كابانەكانی ناوماڵ. بەڵام ئەگەر بەڕێزی وەك ئەوانی بكردایە ئەوا -بێگومان- ئەمیش خەڵكی بانگ دەكرد بۆ دەستگیربوونی توێكڵ بە ناوی كرۆكەوە، بەڵام بەڕێزی ئەم كارەی نەكرد، بەڵكو بە پێچەوانەی بانگەوازی ڕێبازی سۆفیگەریەوە خەڵكی بانگ كرد، بەجۆرێك لەگەڵ جەخت كردنەوەی لەسەر ئەنجامدانی حوكمەكانی شەریعەت جەختیشی لەوە كردەوە كە ئایین لەلایەن خواوە بۆ ئەوە دێت كە بینایی مرۆڤ زیاتر بكات و ئەقڵ و هۆشی پاك و ڕووناك بكاتەوە، وە هەر كەسێك بەڕاستی شوێن ئایینەكەی بكەوێت و ساختەكاری لە كردەوەكانیدا نەكات ئەوا ئایین ڕەوشتی بەرز و هێزی كارای تێدا دروست دەكات، وە گیانی لەخۆبوردوویی و قوربانیدان لە دەروونیدا زیندوودەكاتەوە. لەم بارەیەوە بەڕێزی دەفەرموێت:

“ئاگاتان لە ئایین بێت، نوێژ بكەن و ڕۆژوو بگرن، وە حەج بكەن و زەكات بدەن، بەڵام نوێژی قورئان نەك نوێژی هەڵسان و دانیشتنی ڕواڵەتی و بەس، وە ڕۆژووی قورئان نەك ڕۆژووی برسێتی و تینوێتی، دیارە قورئان نە ئەمەتان لێ داوا دەكات نە ئەوەش، وە حەج بكەن وەك چۆن قورئان ڕێنموونی كردوون، وە زەكات بدەن وەك چۆن ڕێگای پیشانداون، خوای گەورە داواتان لێ ناكات كە بە بێ هودە وڵاتی خۆتان بەجێ‌ بهێڵن و سامانی خۆتان بەفیڕۆ بدەن. قورئانی پیرۆز دەفەرموێت: ﴿إِنَّ ٱلصَّلَوٰةَ تَنۡهَىٰ عَنِ ٱلۡفَحۡشَآءِ وَٱلۡمُنكَرِۗ﴾ (العنكبوت: 46) كەواتە نوێژەكانتان نوێژی قورئان نیە ئەگەر نەتانپارێزێت لە كاری ناشیرین و ناڕەوا. وە قورئان لەبارەی ڕۆژووەوە دەفەرموێت: ﴿لَعَلَّكُمۡ تَتَّقُونَ﴾ (البقرة: 184). كەواتە ئەگەر بە ڕۆژوو بوون و پارێزكار نەبوون و خۆتان بە ڕەوشتی جوان نەڕازاندەوە ئەوا دەسەلمێت كە نیازتان چاك و پاك نیە و بە ڕۆژووگر لەقەڵەم نادرێن و خوا هیچ پێویستی بەوە نیە كە ئێوە خۆتان برسی بكەن. وە دەربارەی حەج دەفەرموێت هۆكارێكە لە هۆكارەكانی قەدەغەكردنی داوێنپیسی و خراپە و دەمەدەمێ‌ كردن و لەناوبردنی خەیاڵاتی دەستدرێژی و تاوان و نەهێشتنی ئارەزووی قسە بەزۆراندان و شەڕ و هەرا. وە دەربارەی زەكات دەفەرموێت: ﴿خُذۡ مِنۡ أَمۡوَٰلِهِمۡ صَدَقَةٗ تُطَهِّرُهُمۡ وَتُزَكِّيهِم بِهَا﴾ ((التوبة: 104)). واتە زەكات فەرزكراوە بۆپاككردنەوەی تاك و كۆمەڵ و خاوێنكردنەوەی دڵ و بیرەكان، كەواتە ئەگەر ئەم شوێنەوارە چاكانە بەدەستنەهات ئەوا حەج دووڕووییە و زەكاتیش خۆدەرخستن و ڕیایە. كەواتە نوێژ بكەن و ڕۆژوو بگرن و حەج بكەن و زەكات بدەن بەڵام بەو مەرجەی هەموو ئەمانە بەرهەمی خۆیان پێشكەش بكەن، واتە ئەنجامەكە ئەوە بێت كە پارێز بكەن لە كاری ناڕەوا و ناشرین، وە تەقوای خوا لە دڵتاندا دروست بێت و بەتەواوی دووربكەونەوە لە داوێنپیسی و خراپە و دەمەدەمێ‌، وە تاك و كۆمەڵەكان پاك ببنەوە و دڵ و بیرەكانیش خاوێن ببنەوە. جا ئەگەر ئەم مەبەستانە هاتەدی، ئەوا ئەو كاتە دەزانرێت كە ئێوە لەو كەسانەن كە لە ڕاستیدا نوێژ دەكەن و ڕۆژوو دەگرن و حەج دەكەن و زەكات دەدەن. وە ئەو كەسەی مەبەستی داواكراوی تێدا دروست نەبوو ئەوا لە كۆمەڵەكەی خۆم ئەژماری ناكەم؛ چونكە ڕازی بووە بە توێكڵ و ئامانجی كارەكەی هەڵنەبژاردووە.”

ئا بەم شێوەیە بەڕێزی جەختی كردەوە لە دەستگرتن بە جەوهەر و ڕۆحی ئیسلام لە هەموو خواپەرستیەكاندا. لەم بارەیەوە دەفەرموێت:

“بڕیارێك نیە لە بڕیارەكانی شەریعەت مەگەر حیكمەتێكی ڕەهای بڵندی تێدایە كە پێویستە لە كاتی بەجێهێنانیدا لەبیر نەكرێت. وە بەو پێیەی كە خوای گەورە و بێ‌ عەیب بە چاو دەرك ناكرێت، بەڵام بە دڵ دەركی پێدەكرێت، هەروەك بە دەست هەستی پێ‌ ناكرێت بەڵام بە خۆشەویستی هەستی پێ‌ دەكرێت، لەبەر ئەوە ئامانج لە ئاییندا تەنها ئەوە نیە فەرمان بە دەست و چاو بكرێت، بەڵكو پێویستە فەرمان بە دڵیش بكرێت؛ چونكە كاتێك فەرمان بەدەست و چاو دەكرێت بۆ كردنی كارێك تەنها مەبەست پێی خاوێن بوونەوەی دڵ و پاكبوونەوەی هەستەكانی دەروونە، بۆ ئەوەی ئەو هێزە ڕۆحانیانە لە دەرووندا دروست بن كە پێویستن بۆ مرۆڤ و بەهۆیانەوە بۆی ئاسان دەبێت كە خوای پاك و بێ‌ عەیب ببینێت و هەستی پێ‌ بكات و گوێی لە دەنگی بێت.”

هۆكاری سەركەوتنی ئەحمەد مەسیحی بەڵێندراو (سڵاوی خوای لەسەر بێت)

گومانی تێدا نیە ئەحمەد مەسیحی بەڵێندراو (سڵاوی خوای لەسەر بێت) بەم شێوەیە ڕێگایەكی نوێی كردەوە بۆ بڵندبوونەوە ئیسلام، ئەوە بوو لە ئەنجامی ئەم هەوڵەی بەڕێزی كۆمەڵێك دامەزرا بۆ سەرخستنی ئیسلام. ئەم كۆمەڵە لە ژمارەدا كەمە، بەڵام سیفەتی كۆمەڵی لە ناخیدا هەڵگرتووە و ئایینی سەرخستووە بەسەر دنیادا و هەموو جۆرە قوربانیەك پێشكەش دەكات لەپێناوی بەرزبوونەوەی وشەی ئیسلام، بۆ ئەوەی كۆشكی مەملەكەتی ڕۆحانی، واتە مەملەكەتی موحەممەد پێغەمبەری خوا (دروودی خوای لێ بێت)، بنیات بنێت.

ئاگاداربن و بەقووڵی بیربكەنەوە! وە بڕوانن بۆ ئەو جیاوازییەی كە لەنێوان ئەم گرووپە كەمە و قەوارەی بێ شوماری موسوڵماناندا هەیە. ئەم گرووپە سەرەڕای كەمیەكەی خەباتێكی مەزن دەكات لەپێناوی بڵاوكردنەوەی ئیسلام و بەرزكردنەوەی وشەكەی كە هەموو موسوڵمانان نەیانتوانیوە نیوەی یان چارەكێكی ئەم كۆمەڵە خەبات بكەن، وە ئەوان -وەكو دەزانن- بە بەراورد لەگەڵ ئەم كۆمەڵەدا چەندین ئەوەندە دەبن. كەواتە، تۆ بڵێی، ئەم شۆڕشە چۆن ڕوویدا؟ دیارە ئەگەر ئیمامی كۆمەڵی ئیسلامی ئەحمەدی پێداگری لە شوێنكەوتووانی نەكردایە كە دەبێت ئایین بخەنە پێش دنیاكەیان، ئەوا هەرگیز ئەم شۆڕشە ڕووینەدەدا. وە لەو كاتەدا كە حەقیقەتیان بۆ دەركەوت و ڕاستەشەقامی ڕێگەی حەقپەرستییان بۆ ئاشكرا بوو، ئیتر كردەوەكانیان بەجۆرێكی لێهات كە جیاواز بوو لە كردەوەكانی پێشوویان.

كەواتە موسوڵمانی ئەحمەدی دڵسۆز وەكو مرۆڤی ئاسایی نوێژ ناكات ئەگەرچی نوێژەكەی لە ڕواڵەتدا لە نوێژی موسوڵمانی ئاسایی دەچێت؛ چونكە هەمان نوێژە لە شێوە و وشەكانیدا، بەڵام لە ناوەڕۆكدا جیاوازە لە نوێژی موسوڵمانی ئاسایی، چونكە ئەحمەدی كە نوێژ دەكات نوێژێكی ڕاستەقینەی دەوێت واتە زیاتر نزیكبوونەوە لە خوا.

بیروباوەڕی ئەحمەدیەت دەربارەی وەحی

ڕەنگە لێرەدا بوترێت: ئایا هەموو خەڵكی نوێژ ناكەن بە هیوای نزیكبوونەوە لە خوا؟ لە وەڵامدا دەڵێم نەخێر، ئەوان نوێژی داواكراو بەجێناهێنن؛ چونكە ئەگەر ئێوە سەرنج بدەن ئەوا دەبینن ئەمڕۆ موسوڵمانان وایان لێ هاتووە -بەداخەوە- كە پێیانوایە هیچ ڕێگایەك نیە بۆ ئەوەی ڕاستەوخۆ پەیوەندی بە خواوە بكرێت، وە ئەستەمە خوا وەڵامیان بداتەوە. هەڵبەت ماوەی زیاتر لە سەدەیەكە ئەم گومانە هەڵەیە لەناو زۆربەی موسوڵماناندا وەكو پەتا بڵاوبووەتەوە و موسوڵمانان بەجۆرێكیان لێ هاتووە كە نكۆڵی لە دابەزینی وەحی دەكەن و بڕوایان وایە دەرگاكەی داخراوە و جارێكی تر خوا قسە لەگەڵ هیچ یەكێك لەبەندەكانی خۆی ناكات.

هەرچەند لەڕابردوودا كەسانێك لەناو موسوڵماناندا باوەڕیان وابوو كە خوا بەردەوام لەگەڵ بەندەكانیدا قسەدەكات و دەرگای وەحیەكەی بۆ هەمیشە كراوەیە، سەرباری ئەمەش خۆیان ئەوەیان ڕاگەیاند كە خوای پاك و بێ‌ عەیب قسەی كردووە لەگەڵیاندا. بەڵام ماوەی سەدەیەكە ئەم فیتنەیە لەناو موسوڵماناندا پەیدا بووە و ئەم نەخۆشیە دووچاری بیروباوەڕیان بووە، بەجۆرێك بە تەواوەتی نكۆڵی لە هاتنی وەحی دەكەن و دەڵێن وەحی پچڕاوە، تەنانەت هەندێ لە مەلاكان لەم نكۆڵیكردنەدا ئەوپەڕیان گرتووە، بەجۆرێك فەتوای كافربوونی ئەو كەسەیان داوە كە باوەڕی بە بەردەوامبوونی وەحی هەبێت.

بێگومان لەكاتێكدا ئوممەت لەم بارودرخەدا بوون لەناكاو مەسیحی بەڵێندراو (سڵاوی خوای لەسەر بێت) بە بانگەشەكەیەوە لێیان پەیدابوو، وە فەرمووی خوا وەحی دەنێرێت بۆی و قسەی لەگەڵدا دەكات.

وە بەڕێزی هەربەوەندە وازینەهێنا، بەڵكو فەرمووی خوای گەورە قسە دەكات لەگەڵ ئەو كەسەی كە شوێنی دەكەوێت و پەیڕەوی فەرمانەكانی دەكات و كاردەكات بە ئامۆژگارییەكانی و بە ڕێنماییەكەی ئەو هیدایەت وەردەگرێت. وە جار لەدوای جار ئەو وتانەی پەروەردگار پیشانی هەموو جیهان دەدا كە بەوەحی بۆ هاتبوون و هەموو خەڵكی بە شایەت دەگرت لەسەر ئەمە و هانی شوێنكەوتووانی دەدا كە هەوڵ بدەن و تێبكۆشن بۆ ئەوەی بەهرەمەند بن لە فەزڵ و نیعمەتەكانی خوا بەو شێوەیەی كە خۆی بەهرەمەند بووە لێیان، وە پێی دەگوتن: دیارە موسوڵمان ڕۆژانە پێنج جار لە نوێژەكانیدا لە خوا دەپاڕێتەوە و دەڵێت: ﴿ٱهۡدِنَا ٱلصِّرَٰطَ ٱلۡمُسۡتَقِيمَ % صِرَٰطَ ٱلَّذِينَ أَنۡعَمۡتَ عَلَيۡهِمۡ غَيۡرِ ٱلۡمَغۡضُوبِ عَلَيۡهِمۡ﴾ (الفاتحة: 6-7)، وە تكا لە خوای گەورە دەكات كە هیدایەتی بدات بۆسەر ڕێگەی ڕاست، وە نیعمەتی بەسەردا بڕێژێت هەروەك چۆن لە ڕابردوودا نیعمەتی باراندووە بەسەر پێغەمبەرە بەڕێزەكانی خۆیدا، ئیتر چۆن دەگونجێت دوعا و پاڕانەوەكانی بەفیڕۆ بچن، وە چۆن دەگونجێت ئەو دەرگایە بۆ هیچ یەكێك لە موسوڵمانان نەكرێتەوە بەو شێوەیەی كە بۆ پێغەمبەرانی پێشوو كراوەتەوە، وە خوا قسە نەكات لەگەڵ هیچ تاكێك لە تاكەكانی ئوممەتی ئیسلامیدا هەروەك چۆن قسەی كردووە لەگەڵ پێشینەكاندا؟ نەخێر! ناگونجێت كە هەموو دوعا و پاڕانەوەكانمان بەم شێوەیە بەفیڕۆ بچن.

شوێنەوارەكانی زیندوبوونەوەی ڕۆحانی لە كۆمەڵەكەماندا

بێگومان بەڕێز مەسیحی بەڵێندراو بەم ئامۆژگاریە هیوایەكی نوێی ژیاندەوە لە دەروونە نائومێدەكاندا، وە تاریكی بێهیوایی و چەقبەستوویی لە دڵەكاندا ڕەواندەوە، وە لەسایەی زیندووكردنەوەكەی بەڕێزیەوە ئێستا موسوڵمانانی ئەحمەدی بەوپەڕی مەبەستەوە نوێژ دەكەن.

ناڵێم لەمەدا هەموویان زۆرچاكن، بەڵام بەوپەڕی متمانەوە دەڵێم دڵسۆزەكانیان -ئەوانەی كە لە مەبەستی ئیمامەكەیان تێگەیشتوون- نوێژ دەكەن وەك ئەوەی ئامادەبن لای خوا بە هیوای دەستكەوتنی شتێك لێی، وە دەیانەوێت بەم نوێژەیان پەیوەندی دۆستایەتی لەگەڵ خوای خۆیاندا نوێ بكەنەوە. وە نوێژناكەن وەك ئەوەی قەرزێكە و دەیدەنەوە. دیارە ئەگەر نوێژ بەم شێوەیە بێت كە باسكرا ئەوا زۆر جیاوازە لەگەڵ ئەو نوێژەی كە مرۆڤ دەیكات بەڵام نوێژی ناوێت؛ چونكە گوێ‌ نادات بە ناوەڕۆكەكەی، وە شاراوە نیە كە ئەم دوو جۆرە نوێژە یەكسان نین.

داواكردنی ڕێنموونی لە خوا بەشێوەیەكی ڕاستەوخۆ

حەزرەتی مەسیحی بەڵێندراو (سڵاوی خوای لەسەر بێت) بایەخی تەواوەتی داوە بەو پەیوەندیە تۆكمە و دۆستایەتیە بەهێزەی كە پێویستە لەنێوان خوا و بەندەكەیدا هەبێت؛ چونكە ئەو لەگەڵ خوادا پەیوەندیەكی مەزنی هەبوو، جا بۆ ئەمە داوای لە خەڵكی كرد و پێی وتن: “خوای گەورە كۆمەڵێك بەڵگە و نیشانەی زۆری پێ‌ داوم بۆ سەلماندنی ڕاستی بانگەوازەكەم، وە من داواتان لێ ناكەم كە لێی ڕابمێنن و بیری لێ بكەنەوە؛ چونكە لەوانەیە دەرفەتتان نەبێت بۆ بیركردنەوە، یان ئەو كارە بە پێویست نەزانن، یاخود ڕەنگە پێتان وابێت كە پێدەچێت ژیری هەڵە بكات و فریای مرۆڤ نەكەوێت لە بڕیاردان لەسەر ڕاستی ئەو بەڵگانە. ئەگەر كارەكە بەم جۆرەیە، ئەوا من ڕێگەیەكتان پیشان دەدەم كە زۆر ئاسانتر و ساناتربێت لەم ڕێگەیە ئەویش ئەوەیە لە خوا بپاڕێنەوە و داوای هیدایەتی لێ بكەن سەبارەت بەوەی كە من دەیڵێم و بانگەشەی بۆ دەكەم، وە داوای لێبكەن بۆ ئەوەی ڕێنموونیتان بكات بۆ لام ئەگەر من ڕاستگۆم، یان دوورتان بخاتەوە لێم ئەگەر درۆزنم.

ئەگەر ئەم كارەتان كرد ئەوا بێگومان ڕێگەی ڕاست ڕۆشن دەبێتەوە و ڕاستگۆیی من دەردەكەوێت بۆ ئەو كەسەی كە بێ‌ دەمارگیری و بە ویژدانێكی ڕاستەوە چەند ڕۆژێك لە خوا دەپاڕێتەوە.” هەڵبەت سەدان و هەزاران كەس بە كردەیی ئەمەیان تاقیكردەوە، ئەوسا بە نووری خوا بیناییان ڕۆشن بوویەوە و هیدایەتیان وەرگرت.

چەند مەزنە ئەم بەڵگەیە! چونكە خوای گەورە لە ڕێنموونی كردنەكەیدا هەڵە ناكات، بەڵام ڕەنگە مرۆڤ لە بۆچوون و تێگەیشتنیدا هەڵە بكات.

وە چەند مەزنە متمانەی مەسیحی بەڵێندراو (سڵاوی خوای لەسەر بێت) بە ڕاستگۆیەتی خۆی و چەندە یەقینی بەهێزە بە خوا، ئەوەتا ئەم ڕێگە تاقانەیەی خستووەتە بەردەم خەڵكی بۆ زانینی درۆ و ڕاستیەكەی. سەرنج بدەن، ئایا درۆزنێكی بوختانچی دەوێرێت ئەم بێ‌ باكییە بنوێنێت و بە خەڵكی بڵێت: وەرن پرسیار لە خوا بكەن دەربارەی من؟ یاخود ئایا كەسێكی درۆزن دەتوانێت بەم شێوەیە خوا بكات بەدادوەر و دڵنیایش بێت خوای گەورە بڕیار لە قازانجی ئەو دەدات نەك لە دژی؟ نەخێر! كەسێك كە لەلایەن خواوە نەبێت ناتوانێت ئەم جۆرە دادوەریە قەبووڵ بكات؛ چونكە بەمە لە دژی خۆی بڕیار دەردەكات و بەدەستی خۆی ڕەگ و ڕیشەی خۆی لەبن دەردەهێنێت. بەڵام مەسیحی بەڵێندراو (سڵاوی خوای لەسەر بێت) هەمیشە ئەم دادوەریەی دەخستە بەردەم خەڵكی و پێی دەگوتن دیارە بەهەزارەها بەڵگە و نیشانەوە هاتووەتە لایان، جا ئەگەر بەو بەڵگانە دڵیان ئۆقرە ناگرێت ئەوا پێویستە نەگوێ‌ لە قسەی ئەو بگرن نە لە قسەی نەیارەكانی، بەڵكو پێویستە بەكڕوزانەوە و لاڵانەوەوە ڕوو بكەنە خوای گەورە و پرسیاری لێ بكەن سەبارەت بەوەی كە ئایا ڕاستگۆیە یان درۆزن؟ جا ئەگەر خوا پێی ڕاگەیاندن كە درۆزنە ئەوا بێگومان درۆزنە، وە ئەگەر فەرمووی ڕاستگۆیە ئەوا دوای شایەتیدانی خوا شتێك نامێنێتەوە جگە لە سەلماندنی ئەوەی كە فەرموویەتی، ئیتر دوای ئەمە بەردەوامبوون لە نكۆڵیكردن چ مانایەكی هەیە؟

كەوابوو ئەی خۆشەویستانم، چەندە ئاسان و دروستە ئەم ڕێگایە، واتە ڕێگەی دادوەری كردنی ناوبراو؟ هەڵبەت هەزارەها كەس سوودی لێ وەرگرتووە، ئەو كەسەیشی دەستی پێوەدەگرێت و قەبووڵی دەكات دەتوانێت سوودی لێ وەربگرێت.

وە بەڕێزی (سڵاوی خوای لەسەر بێت) ئەم ڕێگایەی هەڵبژارد تەنها لەبەرئەوەی دەیزانی و دڵنیابوو كە دەبێت لە هەموو شتێكدا فەزڵی ئایین بدرێت بەسەر دنیادا. وە بەڕێزی دەفەرموێت دیارە خوای گەورە چاوی بەخشیوە پێمان بۆ ئەوەی شتە ماددیەكانی پێ ببینین، وە ئەقڵیشی پێداوین بۆئەوەی بەهۆیەوە لە ماددیات تێبگەین، وە خۆر و مانگ و ئەستێرەكانیشی بەخشیوە پێمان بۆئەوەی گەردوونی ماددی ببینین، دەی ئاخۆ خوای بەدیهێنەر بەهانامانەوە نایەت كاتێك ئێمە پێویسستمان پێی بێت بۆ پەیبردن بە كاروبارە ڕۆحانیەكان؟ بێگومان خوا ڕێگا ئاشكرا دەكات بۆ كەسێك كە زانیاری بوێت لە زانستە ڕۆحانیەكاندا و هیدایەتی دەدات بۆ باشترین ڕێگا. خوای گەورە لە كتێبە پیرۆزەكەیدا دەفەرموێت: ﴿وَٱلَّذِينَ جَٰهَدُواْ فِينَا لَنَهۡدِيَنَّهُمۡ سُبُلَنَاۚ﴾ (العنكبوت: 70). واتە: “وە كەسانێك‌ كە بەڕاستی لەپێناوی ئێمەدا تێكۆشاون ڕێنموونیان دەكەین بۆ ڕێبازەكانی خۆمان.”

ژیانێكی پیرۆز و ڕێگای گەیشتن پێی

پوختەی قسە، حەزرەتی مەسیحی بەڵێندراو (سڵاوی خوای لەسەر بێت) یەك ڕێگای واڵا كردووە بۆ كەسێك كە قبوڵی كردووە و بۆ ئەوەیشی كە قبوڵی نەكردووە، ئەویش سەرخستنی ئایینە بەسەر دنیادا.

گومانی تێدا نیە هەموومان خوایەكی تاقانەمان هەیە كە ڕاگری زەوی و ئاسمانەكانە و گەردوون بەڕێوەدەبات -گەردوونی ماددی و ڕۆحانی وەكویەك- وە پێویستە هەموو باوەڕدارێك زیاتر پەیوەست بێت پێیەوە ئەوەندەی دەگونجێت، وە بە بەردەوامی لێی نزیكبێتەوە، وە ئەو كەسەی كە ڕێگای ڕاستی بۆ ڕوون نەبووەتەوە و هێشتا لە خەمی كارەكەیدایە، پێویستە داوای نوور لە خوا بكات و درێغی نەكات لە پشتگیری خواستن لێی بۆ گەیشتن بە حەقیقەتی كارەكە.

دیارە ئامانجی هەرە گەورە و تاكە مەبەست لە ناردنی مەسیحی بەڵێندراو چاككردنی جیهانە نەك شتێكی تر، وە بەڕێزی تەنها بۆ ئەوە هاتووە كە مرۆڤ بگێرێتەوە بۆ لای بەدیهێنەرەكەی و یەقین بە دیداری خوا پەخش بكات لە دەروونە بێ هیواكاندا و خەڵكی ڕابهێنێت بەو ژیانە پاك و پیرۆزەی كە خەڵكی پێی ڕاهاتبوون و بەدەستیان هێنابوو لە سەردەمی مووسا و عیسا و پێغەمبەرانی تردا (علیهم السلام).

بێداربن! كتێبە كۆنەكان بخوێننەوە و لاپەڕەی مێژووی پێشینەكانتان هەڵبدەنەوە: ئایا ژیانیان ژیانێكی ماددی بووە بەتەنها؟ یاخود ئایا ڕۆژێك لە ڕۆژان تەنها بە تەگبیر و ڕێگاچارەی ماددی كارەكانیان سەركەوتوو بووە؟ ئایا شەو و ڕۆژ عەوداڵ و بێ ئارام نەبوون بۆ بەدەستهێنانی خۆشەویستی خوا؟ بەڵێ! هەڵبەت كەسە سەركەوتووەكانیان نیشانەكانی خوایان پێ خەڵات كرابوو، هەروەها موعجیزە و كارە دەراساكانیان پێ بەخشرابوو، وە ئەم ژیانەیان تاكە هۆكار بوو كە بەهۆیەوە كەوتنە سەرووی هەموو خەڵكی و فەزڵیان پەیداكرد بەسەریاندا لەڕێگەی فورقانی ڕوون و دیاریدەر.

كەواتە ئەو شتە چییە كە ئەمڕۆ موسوڵمانان جیادەكاتەوە لە جوولەكە و مەسیحی یان لە میللەتانی تر؟ ئەگەر جیاكەرەوەیەك لە ئارادا نەبێت كە فەزڵیان بدات بەسەر غەیری خۆیاندا ئیتر ئەم ئیسلامە چ بەهرەیكی هەیە بۆیان؟ وە شادمانی و ئاوات خواستنیان بەم ئایینە چ نرخێكی هەیە؟ وە ئایا پێویستیان بە ئامۆژگاریەكەی هەیە؟ بێگومان لەڕابردوودا ئەو كاتەی كە بەڕاستی موسوڵمان بوون فورقان (واتە ئامرازی جیاكەرەوەی ڕەوا لە ناڕەوا) بوونی هەبوو، وە بەهۆیەوە فەزڵیان هەبوو بەسەر غەیری خۆیاندا. بەڵام ئەمڕۆ -زۆر بەداخەوە- ئیسلامیان وا لێ كردووە كە بەیەكجاری لەبیرچووەتەوە، وە ئەم فورقانە ڕوون و دیاریدەرەیان لەبیركرد، واتە ئەو ئیمانەی كە ئەگەر هەر كەسێك بیەوێت و هەوڵی بۆ بدات ئەوا دەتوانێت بەهۆیەوە بە دیداری خوا شاد بێت و ڕاستەوخۆ پەیوەندی پێوەبكات، وە بێگومان دەرگای وەحیەكەی هەمیشە و بەردەوام كراوەیە بۆ كەسێك لێی بدات و بیەوێت.

ئا ئەمەیە مەبەست لەوەی كە پێغەمبەری خوا (دروودی خوای لێ بێت) لێشاوی ڕەحمەتەكەی بەردەوام لێی دەڕوات هەتا ڕۆژی قیامەت، وە مانای ئەوە نیە كە مرۆڤ لە توانایدا هەبێت بڕوانامەی بەكالۆریا یان لەوە بەرزتر بەدەست بهێنێت؛ چونكە ئایا مەسیحیەك ناتوانێت بڕوانامەیەكی لەو جۆرە بەدەستبهێنێت؟ وە هەروەها مانای ئەوەش نیە كە بگونجێت سەركەوتووبین لە دروستكردنی كارگەیەك یان كارخانەیەكی گەورەدا، كە ئایا جوولەكەیەك یان مەسیحیەك یان هەموو خەڵكی تر سەركەوتوو نابن لەم جۆرە كارانەدا؟ وە باوەڕبوون بە بەردەوامی لێشاوەكەی پێغەمبەر (دروودی خوای لێ بێت) مانای كردنەوەی كۆمەڵگایەكی بازرگانی گەورە و پتەوكردنی پەیوەندیە بازرگانیەكانمان نیە لەگەڵ وڵاتانی دووردا؛ چونكە هەموو خەڵكی ئەم كارانە دەكەن. كەواتە ئەم باوەڕە تەنها مانای شەرەفداربوونە بە دیداری خوا بە شێوەیەكی ڕاستەوخۆ بە جۆرێك دڵی مرۆڤ ڕۆشن دەبێتەوە بە بەرەكەتی گوێڕایەلی پێغەمبەری ئازیز (دروودی خوای لێ بێت)، پاشان خوا دەبینێت و ڕۆحەكەی بەتەبایی لەگەڵ خوای بەدیهێنەریدا دەبێت، تاكو قسەی شیرینی ئەو دەبیستێت، وە خوا بە سیفات و نیشانەكانی پەیتا پەیتا خۆی دەردەخات بۆی. ئەمە ئەو نیعمەتەیە كە مرۆڤ بەهرەمەند دەبێت لێی بەهۆی پێغەمبەری ئازیزەوە (دروودی خوای لێ بێت)، وە هیچ كەسێك بەبێ‌ شوێنكەوتنی ئەو (دروودی خوای لێ بێت) بەم نیعمەتە شاد نابێت لە دنیادا، ئەمە تاكە بەهرە و خۆشیە كە فەزڵی شوێنكەوتووانی پێغەمبەری (دروودی خوای لێ بێت) پێ دەدرێت بەسەر میللەتانی تردا.

وە مەسیحی بەڵێندراو (سڵاوی خوای لەسەر بێت) سەرنجی خەڵكی ڕاكێشا بۆ ئەم بەهرەیە و پیشانی ئەو كەسانەی دا كە بەدرۆزنیان دەزانی و پێی گوتن: “ئەوە ئەو مرواریە بزربووەیە، هەڵبەت خوای گەورە پێی بەخشیم و ئەو بەهرە و خۆشیە ونبووەی پێ خەڵات كردم، ئەگەر لە شوێنكەوتوانی موحەممەد (دروودی خوای لێ بێت) نەبوومایە و یارمەتی و پاراستنی ئەو منی نەگرتایەتەوە؛ ئەوا هەرگیز پەیدام نەدەكرد، وە ئەگەر لێشاوی ڕەحمەتەكەی لەبەری نەڕۆیشتایە ئەوا من نەدەگەیشتمە ئەو جێگە و پلەیە كە تێیدام. كەواتە ئەو بوو منی گەیاندە ئەوێ‌ و ئاواتەكەمی بەدەست گەیاندم.”

مەبەستی ئەحمەدیەت و ئامانجەكەی

ئەمە ئەو مەبەستە بڵندەیە كە مەسیحی بەڵێندراو (سڵاوی خوای لەسەر بێت) لەپێناویدا ڕەوانە كرا، وە تاكە ئامانج كە هەمیشە بەڕێزی خەڵكی بانگ دەكرد بۆی بریتی بوو لە سەرخستنی ئایین بەسەر دنیادا و زاڵكردنی ڕۆحانیەت بەسەر ماددیەتدا.

وە هیچ كەسێك پێی وا نەبێت كە بەڕێزی هیچ كارێكی نەبووە بێجگە لەمە. بێگومان بەڕێزی (سڵاوی خوای لەسەر بێت) چەند كارێكی تریشی كردووە كە گرنگیەكەیان كەمتر نەبووە، بەڵام بەپلەی دووەم دێنە هەژمار بە بەراورد لەگەڵ مەبەستی داواكراودا، كە بە بێ‌ ئەو مەبەستە ئیسلام زاڵ و سەركەوتوو نابێت بەسەر ئایینەكانی تردا.

وە ئەو ڕۆژەش دێتەپێش كە بە تفەنگ و تۆپ بەرگری لە وڵاتانی خۆمان بكەین، هەروەها بە هۆكارە ماددیەكانیش سەردەكەوین بەسەر هەندێك لە دوژمنەكانماندا، بەڵام ئاشكرایە كە زاڵ نابین بەسەر هەموو دنیادا مەگەر كاتێك كە بەسەر ئەو شەقامە ڕۆحانیەدا بڕۆین كە بەڕێزی ئاراستەی كردووین بۆی. دیارە ئەگەر موسوڵمان موسوڵمانێكی ڕاستەقینە بێت و هەر لە سەرەتای كارەكەیەوە فەزڵی ئایین بدات بەسەر دنیادا و بنەما ڕۆحانیەكان خەمی یەكەمی بێت ئەوا ئەو كاتە ژیانی داوێنپیسی لە خۆیەوە دەفەوتێت. ئەو ژیانە بێ‌ شەرمیەی كە ئەمڕۆ بازاڕەكەی برەوی پەیداكردووە لە وڵاتەكانماندا بەهۆی شوومی و بەدبەختی میللەتانی ڕۆژئاواییەوە، لەناودەچێت و هیچ شوێنەوارێكی نامێنێت. هەڵبەت مرۆڤ بە سروشتی خۆی بێزدەكاتەوە لەو ژیانە قێزەونە، وە بە فیترەتی خۆی ڕقی لە هەموو شتێكی هەڵە و بێ‌ سوودە بێ ئەوەی كەس ئامۆژگاری بكات، وە دەیەوێت ژیانێكی ئارام بەسەر بەرێت و زمانی بەتام بێت بە شیرینی ئیمان، تەنانەت ئەگەر قسەی كرد بە جوانی و ڕەوانبێژی قسە بكات ئەوسا دراوسێكەیشی بەو ڕەنگەی ئەو خۆی دەنوێنێت و ڕێكوپێك دەبێت لەگەڵیدا، پاشان هەموو خەڵكی هۆگری دەبن و خۆشیاندەوێت ئەگەر مەسیحی بن یان جوولەكە یان غەیری ئەوان بن، وە ئاوات دەخوازن هەروەك قوڕەیش وتیان: خۆزگە موسوڵمان بووینایە! وە هەر ئەم ئاوات خواستنەشیان بە قسە وردە وردە لە دۆخێكەوە دەیانگۆڕێت بۆ دۆخێكی تر هەتا دەبێت بە كردەوە، ئەوسا كاتێكت زانی لەناكاو هەموویان موسوڵمان دەبن هەروەك چۆن لە ڕابردوودا خەڵكی مەككە موسوڵمان بوون؛ چونكە مرۆڤ هەرچەند دوور بێت لە خێر و چاكە -درەنگ یان زوو هەردەبێت قبوڵی بكات- جا لەسەرەتاوە حەزی لێ دەكات پاشان خۆشی دەوێت ئینجا زۆر بەتاسەوە بەرەو ڕووی دەڕوات، ئا بەو شێوەیە پلە بەپلە بەهێواشی دەڕوات هەتا بە هەموو قەوارەیەوە بەرەو چاكە ڕادەكێشرێت.

هەمیشە خووڕەوشت و ئایینی خەڵكی ئاوا بووە و ئێستاش هەر بەو شێوەیە دەكەن. ئاشكرایە یەكەمجار ئیسلام لە دڵی موسوڵماناندا جێگیر دەبێت، پاشان كاریگەرییەكەی لە پەلەكانیاندا تەشەنە دەكات و كردەوەی چاك ئەنجام دەدەن، ئەوسا دەبن بە نموونەی تەقوا و چاكی بۆ خەڵكی، وە ماوەیەكی زۆر تێناپەڕێت هەتا خەڵكی لە خۆیانەوە چاویان لێ دەكەن و لە شێوەی ژیاندا موسوڵمانە تەواوەكانیان دەكەن بەڕابەری خۆیان، وە دەستە دەستە دێنە ناو ئایینی خواوە، پاشان زەوی پڕ دەبێت لە موسوڵمانان و هەموو جیهان بە ئیسلام ئاسوودە و خۆشحاڵ دەبێت و پێش دەكەوێت.

خۆشەویستانم، ئا ئەمەیە مەبەست و ئامانجی ئەحمەدیەت. بێگومان بەدەربڕینێكی زۆر كورت گوزارشتم لێ‌ كرد، وە ناتوانم لە هەموو ڕووەكانیەوە ئەم بابەتە شیبكەمەوە؛ چونكە لەكاتێكی وا پەلەدا بۆم ناگونجێت كە بەدرێژی لە هەموو وردەكارییەكانی بكۆڵمەوە بە پشتبەستن بە بەڵگە و دەلیلەكان. ئەوەندە هەیە من داواتان لێ دەكەم كە بە سەرنجدانەوە بڕوانن لەوەی كە پێشكەشم كردن، وە بەخۆتاندا بچنەوە لەوەدا كە هیچ كاتێك بووە پرۆژە ئایینیەكان تەنها بە هۆكارە ماددیەكان سەركەوتنیان بەدەستهێنا بێت لە مەبەستەكانیاندا !نەخێر، ڕۆژێك لە ڕۆژان سەركەوتنیان بەدەست نەهێناوە مەگەر بە چاككردنی دەروون و تەبلیغ و قوربانیدان. وە شتێك لە سەردەمی ئادەمدا ڕووینەدابێت و لە سەردەمی دوای ئەو تا ئەم سەردەمەی ئێمەش هەر ڕووینەدابێت، ئەمڕۆیش هەرگیز ڕوونادات. وە ئەو هۆكارەی كە هەمیشە و بەردەوام بەهۆیەوە بانگەوازی خوا لەسەر زەویدا بڵاوبووەتەوە، ئەمڕۆش لەسەر هەمان شێواز و هەر بەم هۆكارە بانگەوازی موحەممەد پێغەمبەری خوا (دروودی خوای لێ بێت) بڵاودەبێتەوە.

ئاگاداربن! سۆز و بەزەییتان بۆ خۆتان هەبێت، وە سۆز و بەزەییتان بۆ خێزان و نەوەكانتان هەبێت و دڵتان بسووتێت بۆ بنەماڵە و میللەتەكەتان، وە سۆز و بەزەییتان بۆ نیشتمانەكەتان هەبێت. وە من بەهۆی پەیوەندیەكانی خۆشەویستی و دڵسۆزیەوە داواتان لێ دەكەم كە گوێ‌ لە بانگەوازی خوا بگرن و بەتەواوی بیری لێ بكەنەوە، بەڵكو خوا دەرگای ڕەحمەتی خۆیتان لێ بكاتەوە و هەستانەوە و پێشكەوتنی ئیسلام خێرا بكات.

ئەوەی لەسەر ئێمە پێویستە بیكەین لەپێناوی خوادا كاركردنێكی ئێجگار زۆرە؛ چونكە بڵاوبوونەوە و زاڵبوونی ئایینی خوا تەنها پشت نابەستێ‌ بە یارمەتیدانی خوایی و موعجیزەكان، بەڵكو هەوڵ و تێكۆشانی ئێمەیشی دەوێت، وە ئێمە بۆ ئەو تێكۆشانە چاوەڕێتانین، كەوابوو خێراكەن! وەرن! یارمەتیمان بدەن كە بە هەموومان ئەو كۆڵە قورسانە هەڵبگرین كە هەر دەبێت هەڵیبگرین بۆ بەرزكردنەوەی وشەی ئیسلام، وە دەبێت قوربانی بدەین و لەخۆبووردوو بین و بەرگەی جۆرەها ئازار و سزا بگرین و دەبێت جۆرەها تاڵی و سوێری بچێژین هەتا مردنیش لەپێناو ڕێگەی خوادا، بەڵام هەر ئەو مردنەیە كە ژیانی ڕاستەقینە دەبەخشێت، وە بەبێ‌ قەبووڵكردنی ئەو مردنە هیچ كەسێك ناگات بە خوا، وە بەم شێوەیە نەبێت ئیسلام سەرناكەوێت.

كەواتە هەستن و ئامادەبن بۆ ئەو مردنە و پیاڵەكەی لەسەر لێوتان دانێن، سا بەو هیوایەی كە لە مردنی ئێمە و ئێوەدا ژیانی ئیسلام هەبێت، بەڵكو ئایینی گەورەمان موحەممەد (دروودی خوای لێ بێت) بگەڕێتەوە بۆ گەشەسەندن، وە بەو ئاواتەوەین كە بە قەبووڵكردنی ئەو مردنە شادبین بە ژیانی هەتاهەتایی لەناو سۆز و بەزەیی خوای خۆشەویستماندا. اللهم آمین

مەرجەكانی بەیعەتدان

بۆ چوونەناو كۆمەڵی ئیسلامی ئەحمەدی

لە وتەی مەسیحی بەڵێندراوەوە (عليه السلام) وەرگیراوە و كراوە بە كوردی

یەكەم: ئەو كەسەی بەیعەتی داوە دەبێت لە كانگای دڵیەوە بڕیاربدات خۆی بپارێزێت لە هاوەڵدانان بۆ خوا هەتاكو مردن.

دووەم: خۆی لابدات لە قسەی درۆ و توخنی زینا و خیانەتی چاو نەكەوێت، وە دووربكەوێتەوە لە هەموو ڕێگەیەكی خراپە و داوێنپیسی و خیانەت و دەستدرێژی و خراپەكاری، وە ڕێگەنەدات هەڵچوونە دەروونیەكان زاڵبن بەسەریدا هەرچۆنێك پاڵنەرەكانیان گرنگ و بەهێزبن.

سێیەم: دەبێت بەڕێكوپێكی بەردەوام بێت لەسەر بەجێهێنانی پێنج نوێژەكە بەبێ دابڕان بەگوێرەی فەرمانەكانی خوا و پێغەمبەرەكەی، وە بەردەوام بێت بەپێی توانا لەسەر كردنی شەونوێژ و سڵاواتدان لەسەر پێغەمبەر (دروودی خوای لێ بێت) و ئیستیغفار، وە داوای لێخۆشبوون بكات لە پەروەردگاری لەسەر هەڵە و تاوانەكانی و لەناخی دڵەوە هەموو ڕۆژێك یادی نیعمەت و چاكەكانی خوا بكاتەوە پاشان سوپاس و ستایشكردنی خوای گەورە لەسەریان بكات بە ویردی خۆی.

چوارەم: بە ناهەق ئازاری هیچ كەسێك نەدات لە خەڵكی خوا بەگشتی و موسوڵمانان بەتایبەتی بەهۆی هەڵچوونەكانی دەروونەوە.. نە بەدەستی و نە بەزمانی و نە بەهیچ ڕێگەیەكی تر.

پێنجەم: بە ئەمەك بێت بۆ خوای گەورە و ڕازی بێت بە خواستەكانی لە هەموو دۆخەكاندا: دۆخی پەژارە و شادی، تەنگانە و فەرحانی، كەمدەستی و خۆشگوزەرانی، وە ئامادە بێت بۆ قەبووڵكردنی هەر زەبوونی و ئازارێك لەڕێگەی خوادا و ڕوو وەرنەگێڕێت لە خوای پاك و بڵند كاتی تووشبوونی بە بەڵا و نەهامەتی، بەڵكو بەردەوام و بێ وچان بەرەو ڕووی بڕوات.

شەشەم: بە تەواوەتی دەستهەڵبگرێت لە شوێنكەوتنی نەریتە پووچەكان و ئارەزووەكانی دەروون و هیوا درۆینەكان، وە دەسەڵاتداری قورئانی پیرۆز قەبووڵ بكات لەسەر خۆی بە هەموو مانای وشە، وە وتەی خوا و فەرموودەی پێغەمبەر بكات بە دەستووری كاركردنی لە هەموو بەرنامەكانی ژیانیدا.

حەوتەم: بەتەواوەتی وازبهێنێت لە لووتبەرزی و خۆبەزلزانین، وە ڕۆژەكانی ژیانی بە ملكەچی و بێ فیزی و ڕەوشت جوانی و ئارامی و نەرمونیانی بەسەر ببات.

هەشتەم: دەبێت ئایین و سەربەرزی ئایین و هاوخەمی بۆ ئیسلام لای ئەو خۆشەویستتر و بڵندتر بێت لە خۆی و ماڵی و منداڵەكانی و هەموو ئەو شتانەی كە زۆر خۆشەویست و بڵندن لەلای.

نۆیەم: بەردەوام سەرقاڵ بێت بە یارمەتیدانی سەرجەم دروستكراوانی خوا و دڵسۆز بێت بۆیان تەنها لەبەر خاتری خوا، وە بەپێی توانا سوود بگەیەنێت بە خەڵكی بە هەموو ئەو بەهرە و ناز و نیعمەتانەی كە خوا پێی بەخشیوە.

دەیەم: پەیمانی برایەتی ببەستێت لەگەڵ ئەم بەندەیەدا [واتە: مەسیحی بەڵێندراو]، تەنها لەبەر خاتری خوا.. كە گوێڕایەڵیم بكات لە هەموو ئەو كارە چاكانەی فەرمانی پێدەكەم، پاشان خۆی لانەدات لەم پەیمانە و نەیشكێنێت هەتاكو مردن، وە ئەم پەیمانە بەشێوەیەك بێت كە پەیوەندییە دنیاییەكان هاوشێوەی نەبن، چ ئەو پەیوەندیانە خزمایەتی بن یان هاوڕێیەتی یان كار و پیشە. [ڕاگەيەندراوی “تكميل التبليغ” لە 12ی يەنايەر (كانوونی دووەم) ساڵی 1889ز، كۆمەڵە ڕاگەياندراوەكان، بەشی يەكەم، لاپەڕە 189-190]