{"id":9677,"date":"2019-04-17T20:27:14","date_gmt":"2019-04-17T20:27:14","guid":{"rendered":"https:\/\/www.ahmadiyya-islam.org\/al\/?post_type=articles&#038;p=9677"},"modified":"2020-10-31T13:23:06","modified_gmt":"2020-10-31T13:23:06","slug":"te-varfer-si-komb","status":"publish","type":"articles","link":"https:\/\/www.ahmadiyya-islam.org\/al\/artikuj\/te-varfer-si-komb\/","title":{"rendered":"T\u00eb varf\u00ebr si komb"},"content":{"rendered":"<p><em>(Nj\u00eb analiz\u00eb p\u00ebr lidhjen mes munges\u00ebs s\u00eb arsimimit dhe varf\u00ebris\u00eb, nga fituesi i \u00e7mimit Nobel, prof. dr. Abdus Salam,\u00a0drejtues i Qendr\u00ebs Nd\u00ebrkomb\u00ebtare p\u00ebr Fizik\u00ebn Teorike, Trieste, Itali. Artikulli i m\u00ebposht\u00ebm \u00ebsht\u00eb publikuar n\u00eb revist\u00ebn mujore n\u00eb gjuh\u00ebn urdu `Tahzeebul Akhlaq\u2019, Universiteti \u201cAligarh Muslim\u201d, Indi, Janar 1986. I p\u00ebrkthyer n\u00eb anglisht nga Zakaria Virk, Kingston, Kanada.)<\/em><\/p>\n<h2>M\u00ebsuesi i mir\u00eb i mbetet n\u00eb kujtes\u00eb nx\u00ebn\u00ebsit p\u00ebr gjith\u00eb jet\u00ebn<\/h2>\n<p>N\u00eb mosh\u00ebn 12-vje\u00e7are u pranova n\u00eb \u00a0Kolegjin Jhang, Pakistan, n\u00eb vitin 1983. Kalova 4 vjet aty. N\u00eb ato koh\u00ebra, edhe shkolla e mesme (klasa 9, 10, viti i par\u00eb dhe i dyt\u00eb) zhvillohej n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjtin kolegj. Pjesa m\u00eb e madhe e student\u00ebve n\u00eb kolegj ishin indian\u00eb. Kisha fatin e mir\u00eb q\u00eb t\u00eb merrja m\u00ebsime nga disa m\u00ebsuesit m\u00eb t\u00eb ditur dhe m\u00eb t\u00eb dashur.<\/p>\n<p>Shaikh Ijaz Ahmed ishte m\u00ebsuesi i anglishtes, Sufi Zia-ul Haq ishte m\u00ebsuesi i gjuh\u00ebs arabe, Khawaja Mirajud Din m\u00eb m\u00ebsoi gjuh\u00ebn persiane, nd\u00ebrsa m\u00ebsuesit e matematik\u00ebs dhe l\u00ebnd\u00ebve shkencore ishin t\u00eb feve hindu dhe sikh.<\/p>\n<p>M\u00eb t\u00eb dalluarit n\u00eb matematik\u00eb dhe l\u00ebnd\u00ebt shkencore n\u00eb at\u00eb koh\u00eb konsideroheshin student\u00ebt t\u00eb feve hindu dhe sikh.\u00a0 Lala Badri Nath dhe Lala Ram Lal ishin t\u00eb dalluar n\u00eb matematik\u00eb, Lala Hans Raj n\u00eb fizik\u00eb, nd\u00ebrsa p\u00ebr l\u00ebnd\u00ebn e kimis\u00eb m\u00eb i dalluari ishte Lala Naubat Rai.<\/p>\n<h2>M\u00ebsuesi mund t\u00eb zhvilloj\u00eb ose t\u00eb d\u00ebmtoj\u00eb nx\u00ebn\u00ebsin<\/h2>\n<p>N\u00eb at\u00eb kolegj u vendos\u00ebn edhe themelet e karrier\u00ebs sime akademike. T\u00eb gjitha arritjet e mia t\u00eb m\u00ebvonshme ia atribuoj k\u00ebtij institucioni arsimor dhe m\u00ebsuesve shum\u00eb t\u00eb p\u00ebrkushtuar. Besoj fort se afeksioni dhe v\u00ebmendja q\u00eb kushton nj\u00eb m\u00ebsues, mund t\u00eb zhvillojn\u00eb ose t\u00eb d\u00ebmtojn\u00eb nj\u00eb nx\u00ebn\u00ebs. Ju jap nj\u00eb shembull. N\u00eb vitin e par\u00eb t\u00eb kolegjit, u fiksova n\u00eb p\u00ebrdorimin e disa fjal\u00ebve anglisht q\u00eb m\u00eb dukeshin interesante.<\/p>\n<p>Fillova t\u2019i p\u00ebrdorja k\u00ebto fjali \u00e7do dit\u00eb, edhe n\u00ebse ishin jasht\u00eb kontekstit. M\u00ebsuesi i anglishtes, Shaikh Ijaz Ahmed, nj\u00eb njeri shum\u00eb i respektuar, m\u00eb k\u00ebrkoi q\u00eb t\u00eb mos i p\u00ebrdorja k\u00ebto fjal\u00eb kaq t\u00eb v\u00ebshtira, por k\u00ebshilla ra n\u00eb vesh t\u00eb shurdh\u00ebr.<\/p>\n<p>Kur p\u00ebrfundoi semestri, m\u00ebsuesi i anglishtes m\u00eb penalizoi duke m\u00eb hequr 5 pik\u00eb p\u00ebr \u00e7do fjal\u00eb t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb apo t\u00eb pap\u00ebrshtatshme q\u00eb kisha p\u00ebrdorur. Dihet se si ishin rezultatet e provimit t\u00eb anglishtes. Por, nuk mjaftoi me kaq, pasi m\u00ebsuesi vendosi t\u00eb nxjerr\u00eb flet\u00ebn time t\u00eb provimit para gjith\u00eb klas\u00ebs, ku i tregoi se kisha p\u00ebrdorur n\u00eb provim fjal\u00eb t\u00eb pap\u00ebrshtatshme t\u00eb anglishtes.<\/p>\n<p>N\u00eb at\u00eb koh\u00eb nuk e vler\u00ebsoja k\u00ebt\u00eb q\u00ebndrim t\u00eb m\u00ebsuesit ndaj meje, por kur e mendoj tani, mendoj se ishte nd\u00ebshkimi m\u00eb i mir\u00eb. Si rezultat i k\u00ebtij nd\u00ebshkimi, ndalova s\u00eb p\u00ebrdoruri fjal\u00eb t\u00eb v\u00ebshtira.<\/p>\n<h2>Prind\u00ebrit q\u00eb brumosin f\u00ebmij\u00ebt e tyre duke iu b\u00ebr\u00eb shembull<\/h2>\n<p>Edukimi q\u00eb mora, n\u00eb pjes\u00ebn m\u00eb t\u00eb madhe, ishte fal\u00eb m\u00ebsuesve t\u00eb mi, por mbi t\u00eb gjitha, fal\u00eb p\u00ebrkushtimit t\u00eb pamas\u00eb t\u00eb babait tim t\u00eb nderuar, dhe lutjeve t\u00eb tij t\u00eb devotshme p\u00ebr mua.<\/p>\n<div id=\"attachment_9682\" style=\"width: 324px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-9682\" class=\"size-full wp-image-9682\" src=\"https:\/\/www.ahmadiyya-islam.org\/al\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2019\/04\/dr-abdus-salam-babai-i-tij.jpg\" alt=\"nobelisti dr abdus salam\" width=\"314\" height=\"450\" srcset=\"https:\/\/www.ahmadiyya-islam.org\/al\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2019\/04\/dr-abdus-salam-babai-i-tij.jpg 314w, https:\/\/www.ahmadiyya-islam.org\/al\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2019\/04\/dr-abdus-salam-babai-i-tij-209x300.jpg 209w\" sizes=\"auto, (max-width: 314px) 100vw, 314px\" \/><p id=\"caption-attachment-9682\" class=\"wp-caption-text\">Babai i Dr. Abdus Salamit<\/p><\/div>\n<p>N\u00eb ato koh\u00ebra, provimi i matur\u00ebs n\u00eb provinc\u00ebn e Penxhabit (Punjab) ishte m\u00eb shum\u00eb si nj\u00eb ndeshje mundjeje. Mund\u00ebs nga shkolla t\u00eb ndryshme do t\u00eb shfaqnin aft\u00ebsit\u00eb e tyre n\u00eb k\u00ebt\u00eb provim, sidomos nx\u00ebn\u00ebsit nga shkollat Hindu, Sanatam Dharam dhe Arya, t\u00eb cil\u00ebt konsideroheshin si mund\u00ebs t\u00eb friksh\u00ebm. E kujtoj edhe tani dit\u00ebn kur do t\u00eb dilnin rezultatet e provimit, kur isha ulur n\u00eb zyr\u00ebn e babait n\u00eb godin\u00ebn e Gjykat\u00ebs Jhang. Rezultatet e provimit ishin publikuar n\u00eb gazetat e qytetit Lahore, dhe po at\u00eb dit\u00eb gazeta vajti nga koha e drek\u00ebs n\u00eb stacionin e trenit Jhang. Babai kishte porositur nj\u00eb nga n\u00ebpun\u00ebsit e tij q\u00eb t\u2019ia sillte gazet\u00ebn direkt, dhe menj\u00ebher\u00eb kishin filluar t\u00eb vinin mesazhet telegrafike me p\u00ebrg\u00ebzime nga Lahore.<\/p>\n<div id=\"attachment_9683\" style=\"width: 328px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-9683\" class=\"size-full wp-image-9683\" src=\"https:\/\/www.ahmadiyya-islam.org\/al\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2019\/04\/dr-abdus-salam-maturant.jpg\" alt=\"nobelisti dr abdus salam\" width=\"318\" height=\"450\" srcset=\"https:\/\/www.ahmadiyya-islam.org\/al\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2019\/04\/dr-abdus-salam-maturant.jpg 318w, https:\/\/www.ahmadiyya-islam.org\/al\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2019\/04\/dr-abdus-salam-maturant-212x300.jpg 212w, https:\/\/www.ahmadiyya-islam.org\/al\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2019\/04\/dr-abdus-salam-maturant-200x283.jpg 200w\" sizes=\"auto, (max-width: 318px) 100vw, 318px\" \/><p id=\"caption-attachment-9683\" class=\"wp-caption-text\">Abdus Salami pas provimit t\u00eb matur\u00ebs<\/p><\/div>\n<p>Si\u00e7 e p\u00ebrmenda pak m\u00eb par\u00eb, dalja e rezultateve t\u00eb provimit t\u00eb matur\u00ebs ishte nj\u00eb ngjarje komb\u00ebtare n\u00eb at\u00eb koh\u00eb. Kjo sepse hindut\u00eb kishin filluar n\u00eb at\u00eb periudh\u00eb ta p\u00ebrkrahnin arsimimin n\u00eb mas\u00eb t\u00eb gjer\u00eb. Kujtoj t\u00eb jem rikthyer n\u00eb sht\u00ebpi aty nga ora 2 e pasdites, pasi kisha udh\u00ebtuar me bi\u00e7iklet\u00eb nga Maghiana n\u00eb qytetin Jhang. Lajmi se kisha dal\u00eb i pari n\u00eb provim kishte mb\u00ebrritur tashm\u00eb n\u00eb qytetin Jhang. Duhet t\u00eb kaloja n\u00eb oborrin e Komisariatit t\u00eb Policis\u00eb n\u00eb qytetin Jhang p\u00ebr t\u00eb shkuar n\u00eb sht\u00ebpin\u00eb time n\u00eb Buland Darwaza. E kujtoj shum\u00eb mir\u00eb at\u00eb dit\u00eb kur tregtar\u00ebt hindu, q\u00eb normalisht duhet t\u2019i kishin mbyllur dyqanet p\u00ebr shkak t\u00eb vap\u00ebs s\u00eb drek\u00ebs, ishin duke q\u00ebndruar jasht\u00eb der\u00ebs s\u00eb dyqanit p\u00ebr t\u00eb m\u00eb p\u00ebrg\u00ebzuar. Respekti q\u00eb treguan ndaj meje dhe p\u00ebrkrahja e tyre p\u00ebr arsimimin m\u00eb kan\u00eb l\u00ebn\u00eb nj\u00eb p\u00ebrshtypje t\u00eb shk\u00eblqyer n\u00eb mendjen time.<\/p>\n<h2>Metodologjia e student\u00ebve q\u00eb i p\u00ebrkushtohen dijes<\/h2>\n<p>Nga qyteti Jhang shkova n\u00eb Kolegjin Shtet\u00ebror (Publik) t\u00eb Lahorit dhe pastaj n\u00eb Universitetin e Kembrixhit, n\u00eb Angli. N\u00eb Universitetin e Kembrixhit m\u00ebsova nj\u00eb s\u00ebr\u00eb metodash t\u00eb reja studimore nga student\u00ebt anglez\u00eb. N\u00eb k\u00ebt\u00eb universitet student\u00ebt uleshin n\u00ebp\u00ebr klasa n\u00eb nj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb shum\u00eb t\u00eb rregullt, si\u00e7 ulen musliman\u00ebt kur falen n\u00eb xhami. Para se t\u00eb vinte lektori n\u00eb klas\u00eb kishte nj\u00eb heshtje totale. Gjat\u00eb leksioneve, do t\u00eb shikoje q\u00eb student\u00ebt p\u00ebrdornin stilograf me 4 lloje t\u00eb ndryshme ngjyrash dhe vizore p\u00ebr t\u00eb vizatuar vija t\u00eb drejta. Fletoret e tyre t\u00eb shkrimit ishin t\u00eb shkruara n\u00eb nj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb aq profesionale sa dukej sikur jan\u00eb shkruar nga nj\u00eb kaligraf. Shok\u00ebt e mi t\u00eb klas\u00ebs kishin ardhur n\u00eb Universitetin e Kembrixhit direkt pas p\u00ebrfundimit t\u00eb shkoll\u00ebs s\u00eb mesme. Ata ishin m\u00eb t\u00eb rinj se un\u00eb n\u00eb mosh\u00eb, por vet\u00ebbesimi dhe vendosm\u00ebria e tyre ishin n\u00eb nj\u00eb nivel aq t\u00eb lart\u00eb sa mua m\u2019u desh\u00ebn dy vite q\u00eb t\u00eb arrija t\u00eb nj\u00ebjtat standarde. Ata kishin studiuar n\u00eb shkolla t\u00eb tilla ku m\u00ebsuesit i inkurajonin nx\u00ebn\u00ebsit q\u00eb t\u00eb ndiqnin arsimin e lart\u00eb dhe u kujtonin q\u00eb ishin bij t\u00eb nj\u00eb kombi t\u00eb madh ku kishte lindur nj\u00eb njeri si Isak Njutoni. K\u00ebta m\u00ebsues kishin ngulitur n\u00eb mendjen e f\u00ebmij\u00ebve se ata kishin trash\u00ebguar dije t\u00eb thella mbi shkenc\u00ebn dhe matematik\u00ebn, dhe mund t\u00eb b\u00ebheshin si Njutoni.<\/p>\n<p>N\u00eb Universitetin e Kembrixhit, metoda e disiplin\u00ebs ishte krejt\u00ebsisht e re dhe e \u00e7uditshme p\u00ebr mua. Mund t\u00eb jepje nj\u00eb provim n\u00eb Shkoll\u00ebn e Lart\u00eb vet\u00ebm nj\u00ebher\u00eb. N\u00ebse ngelje n\u00eb provim, at\u00ebher\u00eb nuk mund ta p\u00ebrs\u00ebrisje. N\u00eb konviktet e student\u00ebve ishte si rregull q\u00eb \u00e7do student duhej t\u00eb rikthehej n\u00eb dhom\u00ebn e tij deri nga ora 10 e dark\u00ebs. N\u00ebse riktheheshe para mesnat\u00ebs, d\u00ebnimi do t\u00eb ishte gjob\u00eb 1 qindark\u00eb, nd\u00ebrsa n\u00ebse nj\u00eb student rikthehej pas mesnate, ai do t\u00eb nd\u00ebshkohej me izolim p\u00ebr 7 dit\u00eb. N\u00ebse kjo p\u00ebrs\u00ebritej tri her\u00eb, studenti p\u00ebrjashtohej nga universiteti. \u00c7do student trajtohej si nj\u00eb i rritur, saq\u00eb mbante p\u00ebrgjegj\u00ebsi p\u00ebr t\u00eb gjitha veprimet e tij. Studenti nuk p\u00ebrfshihej n\u00eb biseda t\u00eb kota, pasi do t\u00eb nd\u00ebshkoheshin t\u00eb gjith\u00eb nj\u00ebsoj, t\u00eb cilat, disa student\u00eb i pranonin me burr\u00ebri.<\/p>\n<p>Nj\u00eb student n\u00eb Universitetin e Kembrixhit duhej t\u00eb b\u00ebnte edhe pun\u00eb krahu. Kujtoj dit\u00ebn e par\u00eb n\u00eb Kolegjin St. John n\u00eb Lond\u00ebr, Angli. Kur arrita, mora nj\u00eb taksi nga stacioni i trenit pasi kisha nj\u00eb valixhe t\u00eb r\u00ebnd\u00eb, q\u00eb peshonte 40 kilogram\u00eb. N\u00eb hyrje t\u00eb kolegjit, i k\u00ebrkova portierit t\u00eb m\u00eb ndihmonte. Ai m\u00eb drejtoi p\u00ebr t\u00eb marr\u00eb nj\u00eb karroc\u00eb dore dhe m\u00eb tha q\u00eb ta mbaja vet\u00eb. K\u00ebto incidente q\u00eb po jua rr\u00ebfej nuk jan\u00eb p\u00ebr t\u00eb kaluar koh\u00ebn e lir\u00eb, por subjekti i bised\u00ebs (kryefjala) \u00ebsht\u00eb q\u00eb k\u00ebto histori t\u00eb shkurtra, me dometh\u00ebnie, t\u00eb m\u00ebsojn\u00eb shum\u00eb gj\u00ebra p\u00ebr jet\u00ebn.<\/p>\n<h2>R\u00ebnia ekonomike e vendit \u00ebsht\u00eb e lidhur fort me arsimin e \u00e7orientuar<\/h2>\n<p>Duhet t\u00eb mendoni rreth faktit q\u00eb ekziston nj\u00eb lidhje e fort\u00eb mes r\u00ebnies son\u00eb ekonomike dhe arsimit. Arsimi i \u00e7orientuar dhe jo i p\u00ebrshtatsh\u00ebm \u00ebsht\u00eb n\u00eb fakt nj\u00eb kriz\u00eb komb\u00ebtare. Un\u00eb mendoj se kombi yn\u00eb po kalon n\u00ebp\u00ebr nj\u00eb kriz\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00eb, p\u00ebr t\u00eb cil\u00ebn arsyeja \u00ebsht\u00eb se nuk \u00ebsht\u00eb zhvilluar nj\u00eb sistem i duhur arsimor.<\/p>\n<div id=\"attachment_9684\" style=\"width: 410px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-9684\" class=\"size-full wp-image-9684\" src=\"https:\/\/www.ahmadiyya-islam.org\/al\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2019\/04\/dr-abdus-salam-me-kryeministri-pakistanit.jpg\" alt=\"nobelisti dr abdus salam\" width=\"400\" height=\"315\" srcset=\"https:\/\/www.ahmadiyya-islam.org\/al\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2019\/04\/dr-abdus-salam-me-kryeministri-pakistanit.jpg 400w, https:\/\/www.ahmadiyya-islam.org\/al\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2019\/04\/dr-abdus-salam-me-kryeministri-pakistanit-300x236.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 400px) 100vw, 400px\" \/><p id=\"caption-attachment-9684\" class=\"wp-caption-text\">Dr. Abdus Salami duke ligj\u00ebruar.<br \/>N\u00eb an\u00ebn e e tij t\u00eb djatht\u00eb \u00ebsht\u00eb ulur kryeministri i Pakistanit, Zulfiqar Ali Bhutto<\/p><\/div>\n<p>Q\u00ebllimi kryesor i nj\u00eb sistemi arsimor, sipas mendimit tim, \u00ebsht\u00eb t\u00eb zhvilloj\u00eb karakterin e nj\u00eb personi. Nj\u00eb karakter q\u00eb zhvillohet gjat\u00eb viteve t\u00eb shkoll\u00ebs, rrall\u00eb se ndryshon p\u00ebr pjes\u00ebn tjet\u00ebr t\u00eb jet\u00ebs. Megjithat\u00eb, k\u00ebtu nuk do t\u00eb ndalem n\u00eb karakterin personal. K\u00ebtu po u referohem aspekteve komb\u00ebtare t\u00eb sistemit ton\u00eb arsimor. M\u00eb n\u00eb fund, Zoti i Plotfuqish\u00ebm na dhuroi lirin\u00eb pas 200 vitesh skllav\u00ebri. Kjo ngjarje e r\u00ebnd\u00ebsishme ndodhi rreth 40 vite m\u00eb par\u00eb, por deri m\u00eb tani nuk kemi kultivuar asnj\u00eb ndjenj\u00eb t\u00eb p\u00ebrkat\u00ebsis\u00eb, v\u00ebllaz\u00ebris\u00eb, unitetit dhe t\u00eb qenit nj\u00eb komb i bashkuar.<\/p>\n<h2>Kombi konsolidohet p\u00ebrmes zhvillimit arsimor<\/h2>\n<p>E v\u00ebrteta \u00ebsht\u00eb q\u00eb, sapo t\u00eb kishim fituar lirin\u00eb, ky duhet t\u00eb kishte qen\u00eb objektivi kryesor i sistemit ton\u00eb arsimor, p\u00ebr t\u00eb forcuar ndjenj\u00ebn e p\u00ebrkat\u00ebsis\u00eb dhe komb\u00ebsis\u00eb. Ideja e komb\u00ebsis\u00eb ka ndryshuar gradualisht n\u00eb rajone t\u00eb ndryshme t\u00eb bot\u00ebs, edhe pse sot mund t\u00eb p\u00ebrmenden shum\u00eb shtete, konsolidimi si komb i t\u00eb cilave \u00ebsht\u00eb mb\u00ebshtetur vet\u00ebm te lloji i sistemit arsimor q\u00eb ato zhvilluan.<\/p>\n<p>Marrim si shembull Shtetet e Bashkuara t\u00eb Amerik\u00ebs, ku gjerman\u00ebt, anglez\u00ebt, italian\u00ebt, suedez\u00ebt dhe francez\u00ebt jetojn\u00eb si nj\u00eb komb i madh. Arsyeja p\u00ebrse p\u00ebrmenda Amerik\u00ebn \u00ebsht\u00eb sepse njer\u00ebzit nga k\u00ebto shtete evropiane dhan\u00eb jet\u00ebn gjat\u00eb Luft\u00ebs s\u00eb Fundit Bot\u00ebrore p\u00ebr nj\u00eb identitet tjet\u00ebr. K\u00ebta njer\u00ebz n\u00eb SHBA flisnin gjuh\u00eb t\u00eb ndryshme para se t\u00eb arrinin n\u00eb Amerik\u00eb. N\u00eb shkolla, f\u00ebmij\u00ebt amerikan\u00eb jan\u00eb t\u00eb familjarizuar me kushtetut\u00ebn amerikane, heronjt\u00eb e Amerik\u00ebs i din\u00eb p\u00ebrmend\u00ebsh, dit\u00eb e nat\u00eb k\u00ebta f\u00ebmij\u00eb d\u00ebgjojn\u00eb himnin komb\u00ebtar amerikan.<\/p>\n<p>Poet\u00ebt amerikan\u00eb, shkrimtar\u00ebt dhe novelist\u00ebt i shkruajn\u00eb veprat e tyre n\u00eb at\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb \u00e7do qoshe dhe cep i Amerik\u00ebs \u00ebsht\u00eb i dashur p\u00ebr k\u00ebdo dhe p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb. \u00c7do amerikan m\u00ebsohet t\u00eb doj\u00eb qytetin e tij, prandaj nj\u00eb shtetas amerikan e konsideron veten nj\u00eb qytetar t\u00eb mij\u00ebra qyteteve.<\/p>\n<p>Vende t\u00eb larg\u00ebta t\u00eb Evrop\u00ebs, nga ku paraardh\u00ebsit e tij kan\u00eb shkuar n\u00eb SHBA, nuk sjellin ndonj\u00eb emocion ose ndjenj\u00eb t\u00eb p\u00ebrkat\u00ebsis\u00eb. Nj\u00eb evropian i shkuar n\u00eb Amerik\u00eb e mendon jet\u00ebn t\u00eb lidhur me tok\u00ebn amerikane dhe se i p\u00ebrket vet\u00ebm Amerik\u00ebs. Ai p\u00ebrpiqet dit\u00eb e nat\u00eb p\u00ebr t\u00eb promovuar shtetin ose qytetin e tij ku ai jeton, dhe k\u00ebshtu ndodh n\u00ebp\u00ebr t\u00eb gjitha shkollat, kolegjet, gazetat, revistat dhe televizionet. Duhet nj\u00eb or\u00eb e m\u00eb par\u00eb q\u00eb sistemi yn\u00eb arsimor t\u00eb promovoj\u00eb k\u00ebt\u00eb ndjenj\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb p\u00ebrkat\u00ebsis\u00eb.<\/p>\n<h2>Kombit i sjellin lirin\u00eb arsimi dhe zhvillimi n\u00eb shkenc\u00eb<\/h2>\n<p>K\u00ebrkesa ime e dyt\u00eb p\u00ebr ju \u00ebsht\u00eb n\u00eb lidhje me edukimin dhe me promovimin e shkenc\u00ebs dhe teknologjis\u00eb. India dhe Pakistani jan\u00eb vende t\u00eb prapambetura ekonomikisht, ku mesatarja e t\u00eb ardhurave p\u00ebr nj\u00eb person \u00ebsht\u00eb 70 dollar\u00eb n\u00eb vit. N\u00eb krahasim me amerikan\u00ebt, q\u00eb fitojn\u00eb 50 her\u00eb m\u00eb shum\u00eb, nd\u00ebrsa nj\u00eb anglez fiton 20 her\u00eb m\u00eb shum\u00eb, n\u00eb Japoni 15 her\u00eb, Iran 8 her\u00eb, Turqia 8 her\u00eb, si dhe n\u00eb Irak, Algjeri, Siri dhe Egjipt 6 her\u00eb m\u00eb shum\u00eb. Pyetja ime p\u00ebr ju \u00ebsht\u00eb: \u201cPse ne jemi i varf\u00ebr si shtet?\u201d Jam shum\u00eb dakord q\u00eb pasurit\u00eb e shtetit ton\u00eb jan\u00eb grabitur nga britanik\u00ebt gjat\u00eb qeverisjes 100 vje\u00e7are n\u00eb Dehli, Punjab and Sindh. Gjithashtu pranoj q\u00eb amerikan\u00ebt jan\u00eb me fat, sepse kan\u00eb zbuluar nj\u00eb kontinent plot me pasuri natyrore, por pyetja lind: \u201cSi ne u b\u00ebm\u00eb skllev\u00ebr t\u00eb britanik\u00ebve?\u201d.<\/p>\n<div id=\"attachment_1533\" style=\"width: 519px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-1533\" class=\"size-full wp-image-1533\" src=\"https:\/\/www.ahmadiyya-islam.org\/al\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2015\/04\/Rruga-Abdul-Salam-ne-CERN-te-Gjineves.png\" alt=\"abdus salam\" width=\"509\" height=\"175\" srcset=\"https:\/\/www.ahmadiyya-islam.org\/al\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2015\/04\/Rruga-Abdul-Salam-ne-CERN-te-Gjineves.png 509w, https:\/\/www.ahmadiyya-islam.org\/al\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2015\/04\/Rruga-Abdul-Salam-ne-CERN-te-Gjineves-300x103.png 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 509px) 100vw, 509px\" \/><p id=\"caption-attachment-1533\" class=\"wp-caption-text\">Rruga \u201cAbdus Salam\u201d n\u00eb CERN, n\u00eb Gjenev\u00eb<\/p><\/div>\n<p>N\u00ebse britanik\u00ebt e njihnin artin e lundrimit n\u00eb det dhe ne jo, at\u00ebher\u00eb kush ua m\u00ebsoi atyre fillimisht k\u00ebt\u00eb art? N\u00ebse pushk\u00ebt dhe arm\u00ebt e Robert Clives kishin nj\u00eb zejtari m\u00eb t\u00eb mir\u00eb se sa ato t\u00eb mbretit musliman Sirajud Daula, at\u00ebher\u00eb a mund t\u00eb pyes se kush ua m\u00ebsoi britanik\u00ebve k\u00ebt\u00eb art t\u00eb prodhimit t\u00eb arm\u00ebve t\u00eb r\u00ebnda? A nuk e kan\u00eb shpikur vet\u00eb k\u00ebt\u00eb art, dhe pasi e shpik\u00ebn, a nuk jan\u00eb b\u00ebr\u00eb mjesht\u00ebr t\u00eb tij n\u00ebp\u00ebrmjet arsimimit n\u00eb vendin e tyre?!<\/p>\n<p>N\u00eb betej\u00ebn e famshme t\u00eb Panipatit, ku sunduesi i madh musliman, sulltani Baber fitoi fal\u00eb p\u00ebrdorimit t\u00eb arm\u00ebve t\u00eb r\u00ebnda t\u00eb romak\u00ebve. Bizantin\u00ebt (Turqit romak\u00eb) i kan\u00eb sofistikuar m\u00eb shum\u00eb k\u00ebto arm\u00eb pas shpikjes s\u00eb tyre n\u00eb vitin 1526, nd\u00ebrsa pasardh\u00ebsit e Baberit nuk iu interesoi q\u00eb t\u00eb krijonin nj\u00eb institucion ku mund t\u00eb zhvillohej edhe m\u00eb tej ky art n\u00eb Indi. N\u00ebse ju ka ndodhur t\u00eb vizitoni Kostandinopoj\u00ebn (Stambolli i sot\u00ebm), do t\u00eb shikoni q\u00eb ideja e turqve p\u00ebr xhamin\u00eb ishte q\u00eb, n\u00eb nj\u00ebr\u00ebn an\u00eb t\u00eb nd\u00ebrtes\u00ebs t\u00eb ishte spitali dhe n\u00eb an\u00ebn tjet\u00ebr shkolla (Medreseja). Kjo shkoll\u00eb nuk do t\u00eb sh\u00ebrbente vet\u00ebm p\u00ebr edukim fetar, por edhe p\u00ebr t\u00eb m\u00ebsuar artin e prodhimit t\u00eb arm\u00ebve. P\u00ebr fat t\u00eb keq, turqit t\u00eb cil\u00ebt erdh\u00ebn n\u00eb Indi nuk ishin t\u00eb interesuar t\u00eb promovonin edukimin dhe t\u00eb m\u00ebsuarin. Ata lan\u00eb pas si trash\u00ebgimi plot muze t\u00eb shk\u00eblqyera dhe varreza t\u00eb shtrira si p\u00ebrkujtimore, por fatkeq\u00ebsisht, jo shkolla apo vende m\u00ebsimi p\u00ebr popullin e Indis\u00eb.<\/p>\n<h2>\u00c7far\u00eb ishte ajo q\u00eb kombet q\u00eb sot quhen t\u00eb zhvilluara kan\u00eb pasur dhe q\u00eb kombet e tjera nuk e kishin?<\/h2>\n<p>M\u00eb lejoni t\u2019ju b\u00ebj nj\u00eb pyetje: N\u00ebse Zoti i Plotfuqish\u00ebm i ka dhuruar popullit amerikan ushqim t\u00eb bollsh\u00ebm dhe nj\u00eb kontinent t\u00eb madh, a nuk ishte vendosm\u00ebria e tyre q\u00eb i solli ata n\u00eb nj\u00eb tok\u00eb t\u00eb panjohur p\u00ebrtej oqeanit? N\u00ebse industria japoneze ka fituar fam\u00eb nd\u00ebrkomb\u00ebtare, at\u00ebher\u00eb sa prej k\u00ebsaj fame \u00ebsht\u00eb fal\u00eb organizimit t\u00eb mir\u00eb t\u00eb sistemit arsimor? Engj\u00ebjt e Zotit nuk zbrit\u00ebn tek japonez\u00ebt p\u00ebr t\u2019u m\u00ebsuar atyre risit\u00eb teknologjike. Ka qen\u00eb nj\u00eb periudh\u00eb kur t\u00eb mirat materiale dhe produktet japoneze konsideroheshin me cil\u00ebsi shum\u00eb t\u00eb dob\u00ebt, por n\u00eb dit\u00ebt e sotme ato konsiderohen me cil\u00ebsi shum\u00eb t\u00eb lart\u00eb nga ana teknike.<\/p>\n<p>E dini q\u00eb, kompania British Leyland filloi e para t\u00eb prodhonte makinat e vogla Morris, dhe m\u00eb pas ishin japonez\u00ebt q\u00eb prodhuan makina n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn madh\u00ebsi, por jo 1000 kubik\u00ebsh, por 600 kubik\u00ebsh dhe me t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn fuqi motorike. Si \u00ebsht\u00eb e mundur kjo?<\/p>\n<p>20 vjet m\u00eb par\u00eb, nj\u00eb amerikan, i njohur si profesor Townes, shpiku transistorin, nj\u00eb pajisje q\u00eb p\u00ebrdoret kryesisht p\u00ebr p\u00ebrforcimin e rrym\u00ebs elektrike. Ai ka fituar \u00e7mimin Nobel p\u00ebr k\u00ebt\u00eb shpikje revolucionare. P\u00ebr t\u00eb zbuluar sekretin e transistorit dhe m\u00ebnyr\u00ebn e funksionimit, japonez\u00ebt filluan menj\u00ebher\u00eb hulumtimet n\u00eb Universitetin e Tokios. P\u00ebrpjekjet e japonez\u00ebve soll\u00ebn frytet e para p\u00ebr nj\u00eb hap\u00ebsir\u00eb kohore shum\u00eb t\u00eb shkurt\u00ebr, dhe q\u00eb at\u00ebher\u00eb ata jan\u00eb konsideruar si mjesht\u00ebr n\u00eb fush\u00ebn e elektronik\u00ebs. Jo vet\u00ebm q\u00eb e ri-zbuluan transistorin, por ata e publikuan sekretin e transistorit n\u00eb nj\u00eb revist\u00eb, k\u00ebshtu q\u00eb \u00e7do pakistanez, indian, arab apo iranian mund ta vinte n\u00eb p\u00ebrdorim, duke zhvilluar edhe m\u00eb tej teknologjin\u00eb e transistorit. Pra, kush jan\u00eb k\u00ebta kampion\u00eb t\u00eb dijes? A do e besonit q\u00eb japonez\u00ebt nuk e kan\u00eb pasur ditur artin e t\u00eb b\u00ebrit t\u00eb patkonjve. Thuhet q\u00eb kur amerikani Admiral Percy erdhi n\u00eb Japoni me flot\u00ebn e tij detare, japonez\u00ebt tentuan t\u2019i bllokonin hyrjen n\u00eb port, por nga bombardimet u detyruan t\u00eb lejonin hyrjen n\u00eb port t\u00eb flot\u00ebs. Nj\u00eb nat\u00eb u vodh nj\u00eb kal\u00eb nga anija e Admiralit dhe u rikthye dit\u00ebn tjet\u00ebr. Misteri pas k\u00ebsaj vjedhje t\u00eb \u00e7uditshme ishte se japonez\u00ebt donin q\u00eb t\u00eb shikonin patkonjt\u00eb e kalit, pasi shkenca e tyre e metalurgjis\u00eb nuk ishte zhvilluar deri n\u00eb at\u00eb pik\u00eb sa t\u00eb mund t\u00eb b\u00ebnin potkojn\u00eb n\u00eb Japoni.<\/p>\n<p>N\u00eb Japoni, sezoni i provimeve konsiderohet si nj\u00eb sezon vet\u00ebvrasjesh p\u00ebr student\u00ebt japonez\u00eb, pasi pranimi n\u00eb universitet varet nga rezultatet e provimit t\u00eb matur\u00ebs. Standardi i k\u00ebtij provimi \u00ebsht\u00eb aq i lart\u00eb, sa asnj\u00eb shkoll\u00eb p\u00ebr f\u00ebmij\u00eb n\u00eb mbar\u00eb bot\u00ebn nuk e ndjek nj\u00eb praktik\u00eb t\u00eb till\u00eb aq t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb t\u00eb provimeve n\u00eb fizik\u00eb dhe kimi.<\/p>\n<p>Gjat\u00eb koh\u00ebs s\u00eb provimit, askush nuk ka dijeni p\u00ebr p\u00ebrmbajtjen e pyetjeve, askush nuk proteston, askush nuk thyen xhamat e dritareve t\u00eb nd\u00ebrtes\u00ebs ku mbahen provimet. I gjith\u00eb kombi, si nx\u00ebn\u00ebsit ashtu edhe prind\u00ebrit, jan\u00eb t\u00eb kapluar nga emocionet e provimit, dhe t\u00eb gjith\u00eb i pranojn\u00eb rezultatet e provimeve me stilin e zakonsh\u00ebm japonez.<\/p>\n<p>Gjat\u00eb muajit shtator, kisha fatin q\u00eb t\u00eb vizitoja popullin e Republik\u00ebs s\u00eb Kin\u00ebs. Nj\u00eb nx\u00ebn\u00ebs kinez hyn n\u00eb klas\u00eb t\u00eb tet\u00eb (ose n\u00eb shkoll\u00eb t\u00eb mesme) kur \u00ebsht\u00eb 12 vje\u00e7, nd\u00ebrsa rreth mosh\u00ebs 17-vje\u00e7are ai p\u00ebrfundon t\u00eb gjith\u00eb udh\u00ebtimin shkollor. K\u00ebto 8 klas\u00eb shkoll\u00eb jan\u00eb t\u00eb barasvlershme me shkoll\u00ebn e mesme n\u00eb Indo-Pakistan. Edukimi n\u00eb k\u00ebto 5 vite \u00ebsht\u00eb i detyruesh\u00ebm dhe \u00e7do nx\u00ebn\u00ebs kinez duhet t\u00eb m\u00ebsoj\u00eb 12 l\u00ebnd\u00ebt e m\u00ebposhtme, kur asnj\u00ebra nuk \u00ebsht\u00eb me zgjedhje: Nacionalizmi, Matematik\u00eb, Fizik\u00eb, Kimi, Biologji, Agrikultur\u00eb, Histori, Gjeografi, Artet Dramatike, Muzik\u00eb dhe Pun\u00eb dore.<\/p>\n<p>\u00c7do nx\u00ebn\u00ebs duhet t\u00eb studioj\u00eb deri n\u00eb fund t\u00eb 12 l\u00ebnd\u00ebt. M\u00ebsuesit kinez\u00eb jan\u00eb t\u00eb vendosur q\u00eb \u00e7do nx\u00ebn\u00ebs duhet t\u00eb studioj\u00eb shkenc\u00ebn nj\u00ebsoj sa artet.<\/p>\n<p>Dikush mund t\u00eb hamend\u00ebsoj\u00eb se meq\u00eb l\u00ebnd\u00ebt shkencore jan\u00eb t\u00eb detyrueshme, niveli i \u00a0nx\u00ebn\u00ebsve 16 dhe 17 vje\u00e7 duhet t\u00eb jet\u00eb m\u00eb i ul\u00ebt krahasuar me shkoll\u00ebn e mesme te ne. P\u00ebr t\u00eb zbuluar t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn, un\u00eb mora vet\u00eb pjes\u00eb n\u00eb nj\u00eb or\u00eb m\u00ebsimi t\u00eb matematik\u00ebs dhe fizik\u00ebs n\u00eb nj\u00eb shkoll\u00eb t\u00eb Kin\u00ebs. Mbeta pa fjal\u00eb kur pash\u00eb nj\u00eb nx\u00ebn\u00ebs vet\u00ebm 14 vje\u00e7 duke m\u00ebsuar rregullat e infinitit. N\u00eb pjes\u00ebn tjet\u00ebr t\u00eb bot\u00ebs, rregullat e infinitit m\u00ebsohen n\u00eb shkoll\u00eb t\u00eb lart\u00eb.<\/p>\n<p>Kinez\u00ebt jan\u00eb t\u00eb vendosur tashm\u00eb q\u00eb t\u00eb fusin \u00e7do teknik\u00eb t\u00eb re industriale n\u00eb vendin e tyre. Kina \u00ebsht\u00eb shpallur Republik\u00eb Popullore 2 vite pas nesh, por fal\u00eb vendosm\u00ebris\u00eb dhe p\u00ebrpjekjeve t\u00eb tyre, kan\u00eb arritur q\u00eb gjat\u00eb k\u00ebtyre 40 viteve t\u00eb jen\u00eb mjesht\u00ebr t\u00eb shkencave elektronike. Fillimisht ata p\u00ebrpunonin 40.000 ton\u00eb metal n\u00eb vit, nd\u00ebrsa tani p\u00ebrpunojn\u00eb deri n\u00eb 200.000 ton\u00eb n\u00eb vit. Ata mund t\u00eb prodhojn\u00eb tani pjes\u00eb t\u00eb sofistikuara makinash. \u00c7do nx\u00ebn\u00ebs kinez kalon nj\u00eb dit\u00eb n\u00eb pun\u00ebtorin\u00eb e shkoll\u00ebs apo t\u00eb universitetit, q\u00eb t\u00eb praktikoj\u00eb nj\u00eb zanat. Shkolla q\u00eb p\u00ebrmenda m\u00eb sip\u00ebr, t\u00eb cil\u00ebn e vizitova, kishte nx\u00ebn\u00ebs 14 deri n\u00eb 16 vje\u00e7 q\u00eb prodhonin pjes\u00eb p\u00ebrb\u00ebr\u00ebse p\u00ebr transistorin. Nj\u00eb grup tjet\u00ebr d\u00ebrgonin mineralin e kaliumit t\u00eb karbonizuar n\u00eb makin\u00ebn e p\u00ebrpunimit dhe paketimit, p\u00ebr ta tregtuar m\u00eb pas. Nj\u00eb grup prej 4 nx\u00ebn\u00ebsish vet\u00ebm 12 vje\u00e7 ishin duke riparuar k\u00ebpuc\u00ebt p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb shok\u00ebt e klas\u00ebs. Nj\u00eb nga vajzat n\u00eb grup na k\u00ebrkoi q\u00eb t\u2019i hidhnim syt\u00eb nga dritaret e dhom\u00ebs ku po punonin, t\u00eb cilat ishin mbuluar me perde. Vajza na tregoi se kur kishin filluar t\u00eb riparonin k\u00ebpuc\u00ebt, kishin pasur pak turp dhe nj\u00eb far\u00eb pak\u00ebnaq\u00ebsie q\u00eb do t\u00eb riparonin k\u00ebpuc\u00eb me er\u00eb t\u00eb keqe, dhe p\u00ebr ta zgjidhur k\u00ebt\u00eb problem, ato kishin vendosur t\u00eb mbulonin dritaret me perde. Me kalimin e koh\u00ebs ato u m\u00ebsuan dhe tani nuk kan\u00eb aspak turp p\u00ebr pun\u00ebn q\u00eb b\u00ebjn\u00eb.<\/p>\n<p>Besoj q\u00eb \u00ebsht\u00eb e domosdoshme q\u00eb shkollat e f\u00ebmij\u00ebve tan\u00eb t\u00eb jen\u00eb m\u00eb produktive p\u00ebrgjat\u00eb viteve t\u00eb shkollimit. T\u00eb gjith\u00eb nx\u00ebn\u00ebsit dhe m\u00ebsuesit e shkollave, kolegjeve dhe universiteteve n\u00eb Kin\u00eb i kalonin pushimet verore n\u00eb fabrika dhe n\u00eb fermat e fshatit.<\/p>\n<p>Ndoshta ju mund t\u00eb mendoni se un\u00eb jam duke e ekzagjeruar pak situat\u00ebn, por m\u00eb besoni, n\u00ebse dikush do t\u00eb m\u00eb tregonte q\u00eb nj\u00eb vend aq i madh sa Kina \u00ebsht\u00eb duke ecur p\u00ebrpara si nj\u00eb oqean i qet\u00eb, as nuk do ta besoja. Por, si t\u00eb mohoj at\u00eb \u00e7far\u00eb kam par\u00eb me syt\u00eb e mi? Jo nj\u00eb her\u00eb, por tri her\u00eb kam udh\u00ebtuar p\u00ebr n\u00eb Kin\u00eb. Akoma nuk \u00ebsht\u00eb e leht\u00eb p\u00ebr mua ta besoj q\u00eb, afro 700 milion\u00eb njer\u00ebz mund t\u00eb sakrifikojn\u00eb interesin e tyre personal p\u00ebr hir t\u00eb kombit, dhe p\u00ebrve\u00e7 k\u00ebsaj, ata e kan\u00eb lidhur identitetin e tyre me kombin. \u00c7do person n\u00eb at\u00eb vend t\u00eb madh punon pa u lodhur dit\u00eb dhe nat\u00eb. Qytetet e tyre dikur kan\u00eb qen\u00eb plot me plehra dhe mushkonja. Dhe n\u00eb Pekin, \u00e7do 9 metra p\u00ebrgjat\u00eb kanalit t\u00eb Dragoit, fiks mbrapa Pallatit Mbret\u00ebror, kishe plot insekte dhe plehra, q\u00eb mund t\u00eb mos ishin pastruar ndoshta asnj\u00ebher\u00eb gjat\u00eb 300 viteve t\u00eb fundit. Por tani Pekini \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga qytetet m\u00eb t\u00eb pastra, dhe gjith\u00eb meritat nuk shkojn\u00eb p\u00ebr pastruesit, por p\u00ebr ata q\u00eb ndihmuan, si jurist\u00ebt, m\u00ebsuesit, nx\u00ebn\u00ebsit, politikan\u00ebt dhe pronar\u00eb t\u00eb dyqaneve. Kjo pun\u00eb \u00ebsht\u00eb fal\u00eb nj\u00eb grupimi t\u00eb student\u00ebve, t\u00eb cil\u00ebt ishin n\u00eb krye t\u00eb k\u00ebsaj l\u00ebvizje.<\/p>\n<p>\u00cbsht\u00eb e v\u00ebrtet\u00eb q\u00eb sistemi kinez po punon n\u00eb nj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb tep\u00ebr produktive, sepse \u00ebsht\u00eb i nd\u00ebrtuar mbi demokracin\u00eb sociale. Nj\u00eb minist\u00ebr i qeveris\u00eb kineze shkon n\u00eb zyr\u00eb me bi\u00e7iklet\u00eb dhe e p\u00ebrdor makin\u00ebn zyrtare vet\u00ebm kur duhet t\u00eb shoq\u00ebroj\u00eb nj\u00eb diplomat t\u00eb huaj. Kjo sjellje shembullore tregon se kombi kinez \u00ebsht\u00eb i gatsh\u00ebm t\u00eb sakrifikoj\u00eb. Megjithat\u00eb, fakti q\u00eb kombi kinez \u00ebsht\u00eb i vendosur t\u00eb m\u00ebsoj\u00eb teknologjin\u00eb, nuk ndikon n\u00eb funksionimin e vet\u00eb sistemit.<\/p>\n<p>Nd\u00ebrsa po flisja p\u00ebr Kin\u00ebn, kam devijuar paksa nga tema kryesore. Isha duke ju treguar q\u00eb britanik\u00ebt shpik\u00ebn dhe fut\u00ebn teknika t\u00eb reja industriale, dhe i p\u00ebrhap\u00ebn n\u00ebp\u00ebrmjet nj\u00eb sistemi t\u00eb duhur arsimor. N\u00ebse Japonia mund t\u2019u m\u00ebsoj\u00eb zanate t\u00eb ndryshme punonj\u00ebsve t\u00eb saj pa pasur pasuri natyrore apo burime t\u00eb tjera, n\u00ebse Kina i konsideron qytetar\u00ebt e saj si skllev\u00ebr t\u00eb dijes dhe pret nga \u00e7do f\u00ebmij\u00eb q\u00eb t\u00eb m\u00ebsoj\u00eb l\u00ebnd\u00ebt shkencore ose t\u00eb ket\u00eb nj\u00eb zanat, dhe t\u2019i trash\u00ebgoj\u00eb k\u00ebto dije edhe tek t\u00eb tjer\u00ebt, dhe n\u00ebse t\u00eb gjitha k\u00ebto kombe jan\u00eb p\u00ebrpjekur t\u00eb zhdukin varf\u00ebrin\u00eb n\u00ebp\u00ebrmjet k\u00ebtyre metodave, at\u00ebher\u00eb a nuk \u00ebsht\u00eb ky nj\u00eb m\u00ebsim p\u00ebr ne?!<\/p>\n<h2>A mendoni se varf\u00ebria \u00ebsht\u00eb ajo q\u00eb pengon zhvillimin arsimor? Ja, nj\u00eb shembull!<\/h2>\n<p>Dikush mund t\u00eb thot\u00eb q\u00eb varf\u00ebria n\u00eb vetvete \u00ebsht\u00eb nj\u00eb k\u00ebrc\u00ebnim, sepse n\u00ebse nj\u00eb njeri \u00ebsht\u00eb i uritur, nuk ka koh\u00eb ose prirje p\u00ebr t\u00eb m\u00ebsuar. N\u00eb k\u00ebt\u00eb kontekst nuk mund t\u2019ju ndihmoj, por mund ta lidh me nj\u00eb ngjarje t\u00eb ndodhur n\u00eb Gjermani diku para 40 vitesh. N\u00eb vitin 1947, kur vazhdoja studimet n\u00eb Universitetin t\u00eb Kembrixhit, Gjermania kishte humbur luft\u00ebn dhe i gjith\u00eb populli gjerman po vuante pasojat e dhimbshme t\u00eb k\u00ebsaj humbjeje. Komisioni Amerikan i Kontrollit ftoi student\u00ebt nga Universiteti i Kembrixhit dhe nga universitete tjera evropiane q\u00eb t\u00eb vizitonin Gjermanin\u00eb dhe t\u00eb shihnin gjendjen e v\u00ebshtir\u00eb me t\u00eb cil\u00ebn po p\u00ebrballej populli gjerman. Rreth 500 student\u00eb nga e gjith\u00eb Evropa shkuan n\u00eb Mynih. As edhe nj\u00eb nd\u00ebrtes\u00eb n\u00eb qytet nuk kishte ngelur pa u d\u00ebmtuar, dukej sikur t\u00eb gjith\u00eb banor\u00ebt e Mynihut po jetonin n\u00eb fole p\u00ebllumbash.<\/p>\n<p>Ne q\u00ebndruam n\u00eb disa tenda t\u00eb m\u00ebdha n\u00eb nj\u00eb park t\u00eb qytetit. Un\u00eb mora vesh nga dikush q\u00eb nj\u00eb studiues gjerman po m\u00eb k\u00ebrkonte. Nj\u00eb dit\u00eb e takova k\u00ebt\u00eb studiues, t\u00eb cilit i kishte ngelur vet\u00ebm skeleti i trupit. Ai ishte i pun\u00ebsuar n\u00eb nj\u00eb kamp lufte n\u00eb Gjermani, ku kishte pasur edhe disa t\u00eb burgosur nga Penxhabi. Nga k\u00ebta ushtar\u00eb kishte m\u00ebsuar q\u00eb un\u00eb ndodhesha n\u00eb qytet. Me ndihm\u00ebn e ushtar\u00ebve kishte filluar t\u00eb m\u00ebsonte gjuh\u00ebn penxhabe, dhe po hartonte nj\u00eb fjalor Gjermanisht-Penxhabisht n\u00eb vitin 1947. Kishte gjetur dy libra n\u00eb gjuh\u00ebn penxhabe: <em>Meer Warith Shah<\/em>\u00a0dhe nj\u00eb kopje t\u00eb vjet\u00ebr t\u00eb librit <em>Dulla Bhatti<\/em>\u00a0t\u00eb botuar nga Lahore. Ngaq\u00eb po haste v\u00ebshtir\u00ebsi n\u00eb kuptimin e disa vargjeve n\u00eb libra, vendosi t\u00eb m\u00eb takonte mua, k\u00ebshtu mund t\u2019i shpjegoja disa pasazhe t\u00eb ndryshme. P\u00ebr fat t\u00eb keq ato pasazhe ishin t\u00eb v\u00ebshtira edhe p\u00ebr mua, prandaj nuk munda q\u00eb ta ndihmoja shum\u00eb. Tani mendoni p\u00ebr nj\u00eb moment p\u00ebr k\u00ebt\u00eb histori. Nuk e di n\u00ebse ai fjalor \u00ebsht\u00eb botuar ndonj\u00ebher\u00eb, dhe n\u00ebse po, at\u00ebher\u00eb sa njer\u00ebz e kan\u00eb p\u00ebrdorur, por kjo ngjarje tregon se sa t\u00eb marrosur jan\u00eb k\u00ebta njer\u00ebz pas dijes. K\u00ebta p\u00ebrb\u00ebn\u00eb nj\u00eb komb ku Prodhimi Komb\u00ebtar Bruto \u00ebsht\u00eb dija p\u00ebr shkenc\u00ebn, teknologjin\u00eb dhe gjuh\u00ebt. Njer\u00ebzit e k\u00ebtij vendi t\u00eb madh e din\u00eb q\u00eb hartimi i nj\u00eb fjalori Gjermanisht\/Penxhabisht do t\u00eb sjell\u00eb fryte, si dhe e din\u00eb q\u00eb kurr\u00eb nuk duhet humbur koha duke luajtur me letra, duke hyr\u00eb n\u00eb grev\u00eb apo duke shikuar filma pa kuptim.<\/p>\n<h2>Zoti i ndihmon ata q\u00eb p\u00ebrpiqen<\/h2>\n<p>N\u00eb k\u00ebt\u00eb kontekst un\u00eb dua ta lidh me nj\u00eb histori t\u00eb treguar nga lideri i madh kinez, Mao-Tse Tung, t\u00eb cil\u00ebn padyshim q\u00eb mund ta d\u00ebgjoni nga thuajse \u00e7do person n\u00eb Kin\u00eb.<\/p>\n<p>Koh\u00eb m\u00eb par\u00eb, nj\u00eb burr\u00eb i vjet\u00ebr jetonte n\u00eb veri t\u00eb Kin\u00ebs dhe quhej Z. Analfabet. Sht\u00ebpia e plakut ishte me pamje nga jugu dhe aty ishin dy male t\u00eb lart\u00eb, Bang dhe Wang, fiks p\u00ebrball\u00eb sht\u00ebpis\u00eb s\u00eb tij. Nj\u00eb dit\u00eb ai iu k\u00ebrkoi f\u00ebmij\u00ebve t\u00eb g\u00ebrmonin n\u00eb male p\u00ebr t\u2019i larguar tutje. Komshiu i tij, i quajtur Z. Inteligjenca, i tha q\u00eb e kishte kuptuar koh\u00eb m\u00eb par\u00eb se ishte budalla, por jo aq sa t\u00eb mendonte se mund t\u2019i largonte malet vet\u00ebm duke g\u00ebrmuar me duar. Plaku i vjet\u00ebr u p\u00ebrgjigj \u201cShoku im i dashur, ti ke t\u00eb drejt\u00eb, por mos harro q\u00eb n\u00ebse un\u00eb vdes, at\u00ebher\u00eb p\u00ebr k\u00ebt\u00eb pun\u00eb do t\u00eb kujdesen f\u00ebmij\u00ebt e mi, dhe kur ata t\u00eb vdesin, do ta b\u00ebjn\u00eb f\u00ebmij\u00ebt e tyre, dhe kur ata t\u00eb vdesin, do t\u00eb punojn\u00eb f\u00ebmij\u00ebt e tyre, dhe k\u00ebshtu ky g\u00ebrmim do vazhdoj\u00eb p\u00ebrgjithmon\u00eb. K\u00ebto male nuk rriten m\u00eb. \u00c7do dit\u00eb q\u00eb ne g\u00ebrmojm\u00eb, po i zvog\u00eblojm\u00eb, dhe shpresojm\u00eb q\u00eb nj\u00eb dit\u00eb ta zhdukim k\u00ebt\u00eb penges\u00eb p\u00ebrpara sht\u00ebpis\u00eb. Duke d\u00ebgjuar k\u00ebt\u00eb th\u00ebnie t\u00eb plakut, Zoti i Plotfuqish\u00ebm d\u00ebrgoi dy engj\u00ebj, q\u00eb i l\u00ebviz\u00ebn malet sa hap e mbyll syt\u00eb!<\/p>\n<p>Shoq\u00ebria jon\u00eb p\u00ebrballet me pengesa t\u00eb tilla si k\u00ebto dy male. P\u00ebrpiquni t\u2019i mbani larg jush me durim. Zoti do t\u00eb tregoj\u00eb m\u00ebshir\u00eb p\u00ebr ju nj\u00eb dit\u00eb. Mos u m\u00ebrzisni n\u00ebse p\u00ebrpjekjet tuaja nuk sjellin fryte, vazhdoni dhe b\u00ebni pun\u00ebn, dhe Zoti do t\u2019ju bekoj\u00eb me t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb p\u00ebr p\u00ebrpjekjet tuaja.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>&#8220;K\u00ebta m\u00ebsues kishin ngulitur n\u00eb mendjen e f\u00ebmij\u00ebve se ata kishin trash\u00ebguar dije t\u00eb thella mbi shkenc\u00ebn dhe matematik\u00ebn, dhe mund t\u00eb b\u00ebheshin si Njutoni&#8221;.<\/p>\n","protected":false},"featured_media":9679,"template":"","tags":[163],"authors":[478],"content_source":[],"class_list":["post-9677","articles","type-articles","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","tag-dr-abdus-salam","topics-arsimi","topics-atdhedashuria","topics-kurani-dhe-shkenca","article-cat-artikuj","authors-prof-dr-abdus-salam"],"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO Premium plugin v21.1 (Yoast SEO v27.0) - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-premium-wordpress\/ -->\n<title>T\u00eb varf\u00ebr si komb - Analiz\u00eb nga nj\u00eb Nobelist p\u00ebr zhvillimin arsimor t\u00eb kombit<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Arsimi - &quot;K\u00ebta m\u00ebsues kishin ngulitur n\u00eb mendjen e f\u00ebmij\u00ebve se ata kishin trash\u00ebguar dije t\u00eb thella mbi shkenc\u00ebn dhe matematik\u00ebn, dhe mund t\u00eb b\u00ebheshin si Njutoni&quot;.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.ahmadiyya-islam.org\/al\/artikuj\/te-varfer-si-komb\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"sq_AL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"T\u00eb varf\u00ebr si komb\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Arsimi - &quot;K\u00ebta m\u00ebsues kishin ngulitur n\u00eb mendjen e f\u00ebmij\u00ebve se ata kishin trash\u00ebguar dije t\u00eb thella mbi shkenc\u00ebn dhe matematik\u00ebn, dhe mund t\u00eb b\u00ebheshin si Njutoni&quot;.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.ahmadiyya-islam.org\/al\/artikuj\/te-varfer-si-komb\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Xhemati Musliman Ahmedia\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2020-10-31T13:23:06+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.ahmadiyya-islam.org\/al\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2019\/04\/dr-abdus-salam-nobelisti.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1200\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"800\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"25 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/www.ahmadiyya-islam.org\/al\/artikuj\/te-varfer-si-komb\/\",\"url\":\"https:\/\/www.ahmadiyya-islam.org\/al\/artikuj\/te-varfer-si-komb\/\",\"name\":\"T\u00eb varf\u00ebr si komb - Analiz\u00eb nga nj\u00eb Nobelist p\u00ebr zhvillimin arsimor t\u00eb kombit\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/www.ahmadiyya-islam.org\/al\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/www.ahmadiyya-islam.org\/al\/artikuj\/te-varfer-si-komb\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/www.ahmadiyya-islam.org\/al\/artikuj\/te-varfer-si-komb\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/www.ahmadiyya-islam.org\/al\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2019\/04\/dr-abdus-salam-nobelisti.jpg\",\"datePublished\":\"2019-04-17T20:27:14+00:00\",\"dateModified\":\"2020-10-31T13:23:06+00:00\",\"description\":\"Arsimi - \\\"K\u00ebta m\u00ebsues kishin ngulitur n\u00eb mendjen e f\u00ebmij\u00ebve se ata kishin trash\u00ebguar dije t\u00eb thella mbi shkenc\u00ebn dhe matematik\u00ebn, dhe mund t\u00eb b\u00ebheshin si Njutoni\\\".\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/www.ahmadiyya-islam.org\/al\/artikuj\/te-varfer-si-komb\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"sq-AL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/www.ahmadiyya-islam.org\/al\/artikuj\/te-varfer-si-komb\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"sq-AL\",\"@id\":\"https:\/\/www.ahmadiyya-islam.org\/al\/artikuj\/te-varfer-si-komb\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/www.ahmadiyya-islam.org\/al\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2019\/04\/dr-abdus-salam-nobelisti.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/www.ahmadiyya-islam.org\/al\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2019\/04\/dr-abdus-salam-nobelisti.jpg\",\"width\":1200,\"height\":800,\"caption\":\"nobelisti dr abdus salam\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/www.ahmadiyya-islam.org\/al\/artikuj\/te-varfer-si-komb\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/www.ahmadiyya-islam.org\/al\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Artikujt\",\"item\":\"https:\/\/www.ahmadiyya-islam.org\/al\/artikuj\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":3,\"name\":\"T\u00eb varf\u00ebr si komb\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/www.ahmadiyya-islam.org\/al\/#website\",\"url\":\"https:\/\/www.ahmadiyya-islam.org\/al\/\",\"name\":\"Xhemati Musliman Ahmedia\",\"description\":\"Albania\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/www.ahmadiyya-islam.org\/al\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"sq-AL\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO Premium plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"T\u00eb varf\u00ebr si komb - Analiz\u00eb nga nj\u00eb Nobelist p\u00ebr zhvillimin arsimor t\u00eb kombit","description":"Arsimi - \"K\u00ebta m\u00ebsues kishin ngulitur n\u00eb mendjen e f\u00ebmij\u00ebve se ata kishin trash\u00ebguar dije t\u00eb thella mbi shkenc\u00ebn dhe matematik\u00ebn, dhe mund t\u00eb b\u00ebheshin si Njutoni\".","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.ahmadiyya-islam.org\/al\/artikuj\/te-varfer-si-komb\/","og_locale":"sq_AL","og_type":"article","og_title":"T\u00eb varf\u00ebr si komb","og_description":"Arsimi - \"K\u00ebta m\u00ebsues kishin ngulitur n\u00eb mendjen e f\u00ebmij\u00ebve se ata kishin trash\u00ebguar dije t\u00eb thella mbi shkenc\u00ebn dhe matematik\u00ebn, dhe mund t\u00eb b\u00ebheshin si Njutoni\".","og_url":"https:\/\/www.ahmadiyya-islam.org\/al\/artikuj\/te-varfer-si-komb\/","og_site_name":"Xhemati Musliman Ahmedia","article_modified_time":"2020-10-31T13:23:06+00:00","og_image":[{"width":1200,"height":800,"url":"https:\/\/www.ahmadiyya-islam.org\/al\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2019\/04\/dr-abdus-salam-nobelisti.jpg","type":"image\/jpeg"}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Est. reading time":"25 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.ahmadiyya-islam.org\/al\/artikuj\/te-varfer-si-komb\/","url":"https:\/\/www.ahmadiyya-islam.org\/al\/artikuj\/te-varfer-si-komb\/","name":"T\u00eb varf\u00ebr si komb - Analiz\u00eb nga nj\u00eb Nobelist p\u00ebr zhvillimin arsimor t\u00eb kombit","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.ahmadiyya-islam.org\/al\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/www.ahmadiyya-islam.org\/al\/artikuj\/te-varfer-si-komb\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/www.ahmadiyya-islam.org\/al\/artikuj\/te-varfer-si-komb\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.ahmadiyya-islam.org\/al\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2019\/04\/dr-abdus-salam-nobelisti.jpg","datePublished":"2019-04-17T20:27:14+00:00","dateModified":"2020-10-31T13:23:06+00:00","description":"Arsimi - \"K\u00ebta m\u00ebsues kishin ngulitur n\u00eb mendjen e f\u00ebmij\u00ebve se ata kishin trash\u00ebguar dije t\u00eb thella mbi shkenc\u00ebn dhe matematik\u00ebn, dhe mund t\u00eb b\u00ebheshin si Njutoni\".","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.ahmadiyya-islam.org\/al\/artikuj\/te-varfer-si-komb\/#breadcrumb"},"inLanguage":"sq-AL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.ahmadiyya-islam.org\/al\/artikuj\/te-varfer-si-komb\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"sq-AL","@id":"https:\/\/www.ahmadiyya-islam.org\/al\/artikuj\/te-varfer-si-komb\/#primaryimage","url":"https:\/\/www.ahmadiyya-islam.org\/al\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2019\/04\/dr-abdus-salam-nobelisti.jpg","contentUrl":"https:\/\/www.ahmadiyya-islam.org\/al\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2019\/04\/dr-abdus-salam-nobelisti.jpg","width":1200,"height":800,"caption":"nobelisti dr abdus salam"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.ahmadiyya-islam.org\/al\/artikuj\/te-varfer-si-komb\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/www.ahmadiyya-islam.org\/al\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Artikujt","item":"https:\/\/www.ahmadiyya-islam.org\/al\/artikuj\/"},{"@type":"ListItem","position":3,"name":"T\u00eb varf\u00ebr si komb"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.ahmadiyya-islam.org\/al\/#website","url":"https:\/\/www.ahmadiyya-islam.org\/al\/","name":"Xhemati Musliman Ahmedia","description":"Albania","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.ahmadiyya-islam.org\/al\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"sq-AL"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.ahmadiyya-islam.org\/al\/wp-json\/wp\/v2\/articles\/9677","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.ahmadiyya-islam.org\/al\/wp-json\/wp\/v2\/articles"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.ahmadiyya-islam.org\/al\/wp-json\/wp\/v2\/types\/articles"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ahmadiyya-islam.org\/al\/wp-json\/wp\/v2\/media\/9679"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.ahmadiyya-islam.org\/al\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=9677"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ahmadiyya-islam.org\/al\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=9677"},{"taxonomy":"authors","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ahmadiyya-islam.org\/al\/wp-json\/wp\/v2\/authors?post=9677"},{"taxonomy":"content_source","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ahmadiyya-islam.org\/al\/wp-json\/wp\/v2\/content_source?post=9677"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}